To oni zorganizowali protest przeciwko nowej ustawie o Instytucie Pamięci Narodowej. To oni oburzają się, że ustawa wymaga złożenia oświadczeń lustracyjnych przez wszystkich przedstawicieli wyższej kadry akademickiej. To profesorowie Andrzej Ceynowa (obecnie rektor Uniwersytetu Gdańskiego) oraz Józef Włodarski (dziekan Wydziału Filologiczno-Historycznego gdańskiej uczelni). - IPN nie może być wyrocznią - oświadczył prof. Włodarski.

---

Włodarski wraz z Ceynową inicjowali uchwalenie przez Konferencję Rektorów Akademickich Szkół Polskich stanowiska potępiającego lustrację na uniwersytetach. Prof. Ceynowa jest nawet twórcą tzw. antylustracyjnego fortelu akademickiego. Polega on na tym, że profesorowie objęci lustracją na własną prośbę będą przenoszeni na funkcję asystenta. A asystenci lustracji nie podlegają. - Zrobię wszystko, by uchronić swoich ludzi - mówił pod koniec marca 2007 r. "Gazecie Wyborczej" prof. Ceynowa.
Okazuje się, że przywódcy antylustracyjnego frontu wśród akademików mają osobiste powody, by się bać ujawnienia zasobów IPN. Z dokumentów, do których dotarł "Wprost", wynika, że profesorowie Włodarski i Ceynowa byli tajnymi współpracownikami tajnych służb PRL. Obaj współpracowali z bezpieką do końca istnienia PRL - ostatnie raporty pochodzą z 1989 r. Przyjmował je, podobnie jak od innych agentów uplasowanych wśród trójmiejskich naukowców, znany w Gdańsku ppłk Henryk Łapuszek.

Prezerwatywa na hełmie
Józef Włodarski podpisał zobowiązanie do współpracy 28 września 1974 r. Studiował wtedy na czwartym roku historii Uniwersytetu Gdańskiego. Miał rozpracowywać "młodzież hippisowską oraz środowiska o nastawieniu antysocjalistycznym, antykomunistycznym i antyradzieckim". "Kandydat jako student znający środowisko młodzieżowe posiada duże możliwości dotarcia do tego środowiska oraz cieszy się sympatią i zaufaniem" - relacjonował przełożonym prowadzący Włodarskiego kapral Andrzej Kołkowski, inspektor operacyjny SB w Pasłęku. Kołkowski był kolegą Włodarskiego w liceum.
Zgodę na współpracę Włodarski podpisał w prywatnym mieszkaniu Kołkowskiego, do którego przybył rzekomo obejrzeć znaczki pocztowe. Już podczas rozmowy werbunkowej złożył pierwszy donos na kolegów, którzy mieli planować kradzież dzieł sztuki. Ustalono, że spotkania z esbekiem będą się odbywały raz w miesiącu, a przed każdą rozmową Zydran (taki pseudonim przyjął Włodarski) będzie przygotowywał pisemny raport. Funkcjonariusze odnotowali też, że Włodarski zapowiadał podjęcie pracy w milicji. "Argumentował to w ten sposób, że po ukończeniu wyższych studiów będzie miał ułatwioną karierę naukową i będzie mógł trząść Pasłękiem".
Po podpisaniu przez Włodarskiego zgody na współpracę z SB i przyjęciu przez niego pseudonimu Zydran opracowano szczegółowo sposób i formę kontaktu. Esbek miał dzwonić do gdańskiego akademika, w którym mieszkał obecny dziekan Wydziału Filozoficzno-Humanistycznego UG, w poniedziałki, czwartki i soboty przed południem. Ustalono specjalny szyfr. Jeśli esbek mówił: "Józek, tu Jędrek. Mam utwór Mickiewicza, wydanie bardzo stare", oznaczało to, że Zydran ma przyjechać do Pasłęka w najbliższą niedzielę. Z kolei gdyby to Włodarski chciał nawiązać kontakt, miał zadzwonić do Kołkowskiego i powiedzieć: "Jędrek, tu Józek. Widziałem w sklepie filatelistycznym tę serię litewską, o której mówiłeś. Czy mam ją dla ciebie kupić?".
Jakie były efekty współpracy Włodarskiego z bezpieką? Rozpracowywał m.in. środowisko gdańskich hipisów, mówił, skąd biorą narkotyki, opowiadał też o handlu walutą i grupie młodzieżowej z Elbląga, mającej ponoć broń. Na swojego kolegę Roberta Oszczakiewicza doniósł, że ten ma amerykańską flagę i chce ją wywiesić 1 maja. Mówił, że jego zachowanie jest "wyzywające w stosunku do partii i rządu". Oszczakiewicz miał też sprofanować pasłęcki pomnik Wdzięczności przez "nałożenie prezerwatywy na hełm żołnierza Armii Czerwonej".
Zydran za współpracę z SB brał pieniądze: w aktach zachowało się pokwitowanie odbioru 400 zł z 23 grudnia 1974 r. Po ukończeniu studiów Włodarskiego przejął Departament II MSW - kontrwywiad. Wtedy zaczął się posługiwać pseudonimem Jan. Donosił, robiąc jednocześnie karierę naukowca na Uniwersytecie Gdańskim. "Wprost" dotarł do raportów dotyczących sprawy obiektowej o kryptonimie "Zalew", które składał funkcjonariuszom kontrwywiadu SB. W marcu 1988 r. TW Jan relacjonował m.in. bezpiece swoją rozmowę z konsulem generalnym Chin na temat Lecha Wałęsy.

To wszystko fałszerstwo
- Nie współpracowałem z bezpieką. Miałem z nią częste kontakty, ale tylko dlatego, że z nią walczyłem. Nie podpisywałem żadnego zobowiązania i nie brałem pieniędzy. Wszystko jest sfałszowane - ocenia w rozmowie z "Wprost" prof. Włodarski. - Przedstawianie mojej osoby jako tajnego współpracownika jest zemstą panów z IPN za to, że krytykuję lustrację - dodaje.
Zaprzecza też, że współpracował z kontrwywiadem. - Owszem, spotykałem się z konsulem Chin w Gdańsku, ale było to związane wyłącznie z moimi zainteresowaniami SB - dodaje Włodarski. Twierdzi też, że sam był zwalczany przez bezpiekę. Jako argument podaje fakt, że nie mógł wyjeżdżać za granicę i nie mógł pracować w szkolnictwie wyższym. W jego oficjalnym biogramie jest jednak informacja, że do końca lat 80. zdobywał stopnie naukowe: w 1989 r. został adiunktem Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Olsztynie, wcześniej na Uniwersytecie Gdańskim obronił doktorat.

Lek na Wałęsę
Z dokumentów, do których dotarł "Wprost", wynika, że tajnym współpracownikiem SB o kryptonimie Lek był prof. Andrzej Ceynowa, dziś rektor Uniwersytetu Gdańskiego, w latach 80. kontaktujący się z Lechem Wałęsą. Na potrzeby bezpieki inwigilował dyplomatów i obcokrajowców mających kontakt z Uniwersytetem Gdańskim. "Wprost" dotarł do raportu sporządzonego przez funkcjonariusza kontrwywiadu kpt. Kurkowskiego w maju 1989 r. na podstawie informacji dostarczonych przez agenta Leka. Ceynowa relacjonował swoje rozmowy z goszczącym w Gdańsku amerykańskim dyplomatą Johnem Brownem. Był on u Ceynowy w domu na kolacji. Profesor opowiadał też o wizycie w Trójmieście Dennisa Chamberlina, amerykańskiego fotografa, który chciał zrobić fotoreportaż o Polsce. Opisywał też wizytę amerykańskiego profesora Kevina Lewisa u Lecha Wałęsy, podczas której Ceynowa występował jako tłumacz. "Wałęsa zachowywał się bardzo nietaktownie wobec Amerykanina. Zbył go, rozmawiając z nim zaledwie ok. 2 minut, po czym prawie wyprosił Kevina ze swojego biura. Powyższa sytuacja i zachowanie Wałęsy zrobiły na amerykańskim naukowcu szokujące wrażenie" - donosił Ceynowa.
- Organizowałem spotkania na Uniwersytecie Gdańskim i podejmowałem zagranicznych gości u siebie w domu. Kilka razy byłem też w biurze Lecha Wałęsy jako tłumacz. Jednak żadnego z tych nazwisk nie pamiętam - mówi "Wprost" Ceynowa. Zaprzecza również, że współpracował z SB. - Żadnego zobowiązania nigdy nie podpisałem - ucina.
"Archiwa są niewiarygodne. Niemal każdy, kto prowadził działalność naukową w latach 70. i 80., powinien się przyznać do winy - tłumaczył kilkanaście dni temu w "Gazecie Wyborczej" prof. Józef Włodarski. Tylko dlaczego sam nie potrafi się przyznać do winy?

Naukowcy na celowniku

Antoni Dudek, doradca prezesa IPN PRL-owskie służby specjalne interesowały się szczególnie duchownymi oraz właśnie środowiskiem akademickim. Dzięki agenturze wśród wykładowców możliwe było ukierunkowywanie młodych ludzi w odpowiedni dla władzy sposób. Po drugie, można było monitorować nastroje opozycyjne - zarówno dzięki agentom wśród studentów, jak i profesorów. Trzeci powód inwigilacji pracowników naukowych wiązał się z ich wyjazdami za granicę. To było bardzo cenne dla wywiadu i kontrwywiadu. Niestety, nie mamy precyzyjnych danych statystycznych dotyczących skali agentury w środowisku akademickim w czasach PRL. Wiemy, że ludzie wykształceni byli dla SB najcenniejszymi współpracownikami. Pewne światło na skalę zjawiska rzucają dane z lat 70. o wykształceniu TW. Wtedy w Polsce było 4 proc. osób z wyższym wykształceniem i aż 37 proc. z nich było tajnymi współpracownikami.