„Socjalizm z chińską specyfiką" (Juyou zhongguo tese shehui zhuyi) to hybryda wielu znanych modeli ekonomicznych. Dlatego przy próbie jej charakterystyki zawodzą proste dychotomie opisujące klasyczne szkoły: stosunek państwo – rynek oraz interwencjonizm – wolność gospodarcza. Hybryda ta zawiera elementy zarówno socjalizmu (cały sektor bankowy jest państwowy, aż 30 proc. PKB wytwarza państwo), jak i kapitalizmu (uwolniona przedsiębiorczość, gospodarka bez regulacji cen). Sam reformator powiadał: „Socjalizm i gospodarka rynkowa nie są z sobą sprzeczne. (...) Planowanie i siły rynku nie są podstawową różnicą między kapitalizmem a socjalizmem (...). Planowanie istnieje w kapitalizmie, a gospodarka rynkowa zdarza się także w socjalizmie (...), to po prostu dwie drogi wytwarzania dobrobytu".

Największą inspiracją dla Chińczyków okazały się sukcesy azjatyckich tygrysów. Na początku lat 90., w czasie słynnej podróży na południe będącej kontynuacją tradycyjnych chińskich wizyt cesarskich w odległych rejonach kraju, krytykowany w Pekinie Deng, agitując na rzecz reform wśród terenowych członków KPCh, stwierdził: „Na Wybrzeżu musimy zbudować kilkanaście Hongkongów", a wśród wzorów wymienił Japonię, Koreę i zamieszkany przez Chińczyków Singapur. „System polityczny Singapuru jest raczej dobry, a jego liderzy rządzą surowo i sprawnie. Powinniśmy być tacy jak oni, a nawet jeszcze lepsi" – twierdził.

Wśród elementów modelu azjatyckiego, które z powodzeniem przyjęły się w Chinach (w Europie byłoby to chyba niemożliwe), jednym tchem wymienia się autorytaryzm, ograniczone swobody obywatelskie, kult pracy, kolektywizm, a w makroskali – orientację na gospodarkę proeksportową i proinnowacyjną o wysokiej stopie inwestycji.

Już w latach 80. dengizm spotkał się z radykalną krytyką. Atakowali go zwolennicy gospodarki planowej oraz ideowi komuniści, zarzucając mu, iż otwarcie Chin na inwestycje zagraniczne to zaproszenie do powrotu „zamorskich diabłów" i „wyprzedawanie Chin". Niektórzy oskarżali Denga nawet o bycie kryptokapitalistą, który dostał się do partii tylko po to, by sprowadzić ją na manowce kapitalizmu. Chen Yun, czołowy ekonomista frakcji socjalistycznej, ostrzegał: „Ptak raz wypuszczony z klatki nigdy do niej nie wróci". Jego słowa potwierdzała rosnąca w siłę, domagająca się reform politycznych na kształt radzieckiej głasnosti frakcja liberalna. Ostatecznie śmierć jednego z jej przywódców, Hu Yaobanga, doprowadziła do zamieszek i krwawej masakry na placu Tiananmen.

Oprócz ewolucjonizmu (jak obrazowo opisał go Deng: „mou zhe shitou guo He", czyli „przechodzimy przez rzekę, ostrożnie stawiając stopy na kamieniach") fundamentem strategii przeprowadzania Chin do nowoczesności było zachowanie stabilności politycznej. Po 1989 r. wszelkie przejawy politycznej nieprawomyślności są tłumione jeszcze bardziej zdecydowanie. Mimo to w Pekinie, za zamkniętymi dla opinii publicznej drzwiami, trwa ożywiona dyskusja chińskich akademików i think tanków, nazywana dyktaturą konsultacyjną. Ścierają się tam racje zwolenników różnych nurtów, z których najwięcej zwolenników zdają się zdobywać poglądy najbardziej znanego ekonomisty Państwa Środka Wu Jingliana. Ten długoletni doradca Denga to ekonomiczny celebryta igrający z władzą (podejrzewano go nawet o szpiegostwo na rzecz USA).

Jest gorącym zwolennikiem otwartej debaty na temat sprawiedliwości społecznej. Twierdzi, że państwo powinno odgrywać rolę sędziego, a nie gracza czy trenera, i jeśli rynek potrafi rozwiązać problem, to należy mu to umożliwić. Nie przeszkadza mu to uznawać socjalizm za kompatybilny z rynkiem. Jinglian uważa też, że cała sztuka polega na znalezieniu złotego środka i bliskiemu chińskiej tradycji taoistycznej „pogodzeniu sprzeczności". Czymś takim może być oparcie rozwoju Chin na sztucznie zaniżonym kursie walutowym. Dysponując niedowartościowaną walutą i środkami do utrzymania jej niedowartościowania, Chiny, gdy uznają to za potrzebne, celowo zaniżają wartość własnych produktów, aby sprzedawać ich więcej. Spotyka się to z wielkim niezadowoleniem USA. Dynamizm Chin bierze się także z tego, że przypominają Amerykę z końca XIX w. Mimo wysiłków Pekinu utrzymuje się tam wysoki współczynnik nierówności dochodu. Dzięki ich rozpiętości w wielu miejscach już zmodernizowane Chiny nadal dysponują sporymi zasobami taniej siły roboczej, choć zaczyna już narastać presja na zwiększanie płac. Zwłaszcza że konsumpcja owoców wzrostu jest odkładana na później, a zyski ponownie inwestowane – w infrastrukturę, naukę, technologię, armię, czasem także w kupowanie społecznego spokoju (np. przez rozesłanie w czerwonych kopertach na chiński Nowy Rok najbiedniejszym po 100 juanów, czyli około 10 euro).

Jak to wszystko zebrane w jeden system nazwać? Socjalizmem z chińską specyfiką? Państwowym kapitalizmem? Społeczną gospodarką rynkową? Terminy używane na określenie chińskiej transformacji nie przestają budzić kontrowersji. Wygląda na to, że właściwa nazwa pojawi się dopiero w przyszłości. Pod jednym wszakże warunkiem: chińska modernizacja zakończy się sukcesem. Za wcześnie o tym prorokować, gdy Chiny są dopiero – jak powiedziałby ich lider – w połowie rzeki, przez którą przechodzą. Pewne jest jednak to, że widzą już stamtąd drugi brzeg.