„Nigdy nie pokazuj na okładce swojej książki normalnie ubranego, zdrowego na umyśle Afrykanina, o ile nie dostał Nobla. Karabin AK-47, wyraźnie widoczne żebra, nagie piersi – tak, skup się na tym. Jeśli jednak koniecznie musisz pokazać Afrykanina, upewnij się, że wygląda jak typowy Masaj, Zulus lub Dogon" – ironizuje kenijski pisarz Binyavanga Wainaina w satyrycznym tekście „Jak pisać o Afryce". Laureat nagrody The Caine Prize, nazywanej afrykańskim Bookerem, równie dobrze mógłby zatytułować swój esej „Jak robić filmy o Afryce”, bo i one bazują zazwyczaj na podobnych stereotypach.

---

Typowa fabuła z akcją osadzoną w Afryce podobnie jak wyśmiewane przez Wainainę książki epatuje obrazkami „Głodującej Murzynki, która przechadza się po obozie uchodźców prawie goła, oczekując miłosierdzia ze strony Zachodu" czy „zachodów                                                          słońca, przy czym słońce zawsze jest wielkie i czerwone", a źli biali to „torysi, afrykanerzy i pracownicy Banku Światowego”. Kino „afrykańskie” pomału się jednak zmienia – choć wciąż nie brakuje w nim uproszczeń, scenarzyści sięgają po coraz bardziej oryginalne historie i szukają nowego punktu widzenia.

Bille August, laureat Oscara za film „Pelle zwycięzca", postanowił opowiedzieć o Nelsonie Mandeli, człowieku, którego zna chyba każdy. „Goodbye Bafana" nie jest jednak jeszcze jedną sztampową biografią legendarnego przywódcy ruchu przeciw apartheidowi. Właściwie można powiedzieć, że nie jest to film o Mandeli. To raczej opowieść o wpływie, jaki wywierał na ludzi, z którymi się zetknął. Jedną z takich osób był James Gregory, strażnik w więzieniu na Robben Island, w którym przebywał skazany na dożywocie działacz. Gregory jest przekonany o słuszności idei apartheidu i na początku filmu widzimy, jak tłumaczy swoim dzieciom, że czarni i biali muszą żyć oddzielnie. Wkrótce jednak zaprzyjaźnia się z więźniem, nad którym sprawuje opiekę, i stopniowo zmienia poglądy. „Goodbye Bafana” wzbudził kontrowersje z powodu oskarżeń, jakie wysunął wobec samego Jamesa Gregory’ego biograf Mandeli, Anthony Sampson, który utrzymuje, że strażnik więzienny nie był aż tak blisko ze swoim więźniem. Sam Mandela pisał o Gregorym pozytywnie, choć bez większych emocji. Niezależnie od tego, czy Gregory ubarwił trochę swoje relacje z późniejszym prezydentem RPA, film Augusta jest interesującą próbą ukazania znanej powszechnie historii z innego punktu widzenia.

– Życie Mandeli jest idealnym materiałem dla Hollywood, są tu dramatyczne losy człowieka, szczęśliwe zakończenie i wielka historia w tle – mówi Artur Cichmińskiz serwisu Stopklatka.pl. Życie słynnego polityka jednak to także materiał nieco ograny. „Zawsze zakończ swoją opowieść jakimś cytatem z Mandeli o tęczy albo o odrodzeniu" – kpi Wainaina. Clint Eastwood znalazł sposób, by nakręcić kolejny film o laureacie Pokojowej Nagrody Nobla bez popadania w banał i patos. „Invictus", który od 11 czerwca będzie można obejrzeć w Polsce na DVD, opowiada mniej znany wątek z życia Mandeli, który jako prezydent RPA postanowił zjednoczyć białych i czarnych za pomocą… sportu. Pomógł mu w tym Franćois Pienaar, kapitan narodowej reprezentacji w rugby, który podjął się przygotowania kiepskiej drużyny do mistrzostw świata w 1995 r. Film Eastwooda spotkał się z uznaniem krytyki. Morgan Freeman w roli Mandeli i Matt Damon, który zagrał Pienaara, byli nominowani do Oscara.

Wainaina powiedziałby o filmach takich jak „Goodbye Bafana", że opowiadają o Afryce z zachodniego punktu widzenia. Może jednak potrzebujemy właśnie takiej perspektywy, by film był dla nas bardziej zrozumiały?Zresztą historia białych jest jak najbardziej związana z Afryką, czasem w sposób zaskakujący, co udowadnia m.in. nagrodzony Oscarem „Nigdzie w Afryce" z 2002 r. o Żydach, którzy znaleźli schronie-nie przed nazistami w Kenii.

| „Goodbye Bafana" reż. Bille August do kupienia z bieżącym numerem „Wprost"