Po raz pierwszy głośno zrobiło się o nim dwa lata temu, kiedy jego firma, Zakład Przemysłu Drzewnego Lindner z podpoznańskiego Wągrowca, opublikowała kalendarz z nagimi modelkami i zadbała, by został on zauważony przez popularne portale internetowe. Jedni byli zniesmaczeni, inni wstydliwie zaciekawieni, w każdym razie mało kto odmówił sobie kliknięcia w wizerunki rozebranych pań prężących się obok czy we wnętrzach produkowanych przez firmę trumien. Jednak prawdziwy światowy rozgłos przyszedł dopiero teraz. Na początku stycznia „Financial Times" poinformował w sporym tekście, że Polska stała się trumniarską potęgą na europejską skalę, a jednym z głównych twórców tej potęgi jest właśnie Zbigniew Lindner.

„Financial Times" rzadko pisze o przedsiębiorstwach z Polski. Wcześniej zajął się Leszkiem Czarneckim i jego Getin Bankiem oraz Dariuszem Miłkiem, producentem butów, właścicielem firmy CCC. Skąd to nagłe zainteresowanie jednego z dwóch najbardziej prestiżowych (obok „The Wall Street Journal”) dzienników gospodarczych świata tym dość nieprzyjemnym tematem? Otóż zaczęło się od pogrzebu Václava Havla. Dlaczego – narzekali Czesi – pochowano go w trumnie sprowadzonej z Polski, a nie w narodowej, czeskiej?!

 Bez radia i klimatyzacji

Dyskusja była zaskakująca, bo Czesi, najbardziej zateizowany naród na świecie, zazwyczaj do pochówków nie przywiązują dużej wagi. – Czesi najchętniej chowaliby ludzi w prześcieradle. Szwedzi czy Duńczycy też lubią minimalizm, ale za to mają fioła na punkcie hiperdokładnego i ekologicznego wykonania. Dla Norwegów obowiązkowym kolorem jest biel, Niemcy wolą rzeczy proste, dobre i tanie, Francuzi preferują subtelnie zdobione „wampirki", czyli sześciokątne trumny oparte na kształcie krzyża, a Włosi idą w kwietyzm, maksimum fantazji – opowiada Lindner. Znajomość poszczególnych rynków to podstawa jego sukcesu.

Chińczycy nie podbili Europy swoimi trumnami właśnie dlatego, że europejskich zwyczajów pogrzebowych nie rozumieją. Nie są w stanie również dostosować się do przepisów, które w niektórych unijnych państwach szczegółowo regulują, z czego trumna może być zrobiona. Na przykład w Szwecji prawo określa dopuszczalną masę metalowych elementów użytych do budowy trumny. Lindner za granicę wysyła aż 98 proc. produkcji. Czyli miesięcznie ok. 12 tys. trumien. Z przychodami sięgającymi prawie 24 mln zł rocznie firma jest największym eksporterem trumien w Unii Europejskiej, a także jednym z największych europejskich producentów. Lindner ma już 10 proc. rynku niemieckiego, w Szwecji rozbił monopol tamtejszego producenta i zdobył 7 proc. rynku, ale najwięcej ugrał w Norwegii – na razie 15 proc., ale jak zapewnia, „są widoki na 50 proc.".

– Jesteśmy jak kreator mody – mówi przedsiębiorca. – Wypuszczamy oryginalne serie, np. ekologiczną serię zielonych trumien, i chcemy, aby to one wyznaczały trend w branży. Nie jesteśmy jednak tak ekstrawaganccy, jak Włosi, którzy robią trumny nawet z klimatyzacją i z radiem w środku. Jesteśmy bardziej dla zwykłych ludzi… A co z polskim rynkiem? Produkty Lindnera, choć powstają od ponad 20 lat, w kraju pojawiły się dopiero 2,5 roku temu. Powód? Prosty – zasiłek pogrzebowy. W krajach Europy Zachodniej takiego zasiłku w ogóle nie ma lub jest stosunkowo skromny. Tymczasem polski podatnik szczodrze wspomagał opuszczone przez bliskich rodziny. 6,4 tys. zł zapomogi było unijnym rekordem. W efekcie skoro wydatek i tak szedł nie z naszej kieszeni, tylko z państwowej, szukaliśmy trumien maksymalnie drogich. Popularność zdobyły eleganckie i drogie (kilka tysięcy złotych) trumny włoskie. Tak bardzo utarł się w Polsce zwyczaj kupowania trumien zagranicznych, że nawet 96 ofiar katastrofy smoleńskiej pochowano w trumnach z Italii, choć polscy producenci w dobrze pojętym interesie własnym oferowali się z bezinteresowną pomocą.

Niemcy są na mnie skazani

Dlatego przez lata polscy trumniarze musieli eksportować, aby znaleźć zbyt. Chyba że sami produkowali drogie dębowe skrzynie z odpowiednią ilością złoceń i inkrustacji. Normalność zaczęła powracać w zeszłym roku, gdy zmniejszono zasiłek pogrzebowy do 4 tys. zł.

Ceny natychmiast spadły i rodzimy rynek wreszcie się – jeśli można tak powiedzieć – ożywił. A co by się stało, gdyby tak w ogóle zlikwidować zasiłek pogrzebowy? W Niemczech dokonał tego kanclerz Kohl. W zakłady pogrzebowe to uderzyło, ale nie ograniczyło bynajmniej śmiertelności. Niemcy starzeją się i umierają coraz częściej. Lindner na tym zbudował sukces firmy. – Kanclerz Kohl sprawił, że Niemcy zaczęli szukać tanich trumien. Rodzimi producenci, ze swym przestarzałym sprzętem, nie byli w stanie szybko zapewnić ich wystarczającej liczby. Ja to przewidziałem i wszedłem mocniej w ten rynek. Zaryzykowałem i wygrałem.

Teraz umiera tam ponad 850 tys. osób rocznie, a według prognoz do 2040 r. będzie to ponad milion. Niemcy są na mnie skazani – zapewnia Lindner. Wyprodukowane trumny (raczej bez „wyściółki", bo wnętrze trumien „meblują” już zakłady pogrzebowe) sprzedaje zagranicznym hurtownikom. Najlepiej schodzą trumny tanie, po 35 euro. Stąd pomysł, by wprowadzić serię trumien bardzo tanich, w których drewniana jest tylko podstawowa konstrukcja, a boki okleja się imitującym drewno papierem. Lindner planuje budowę kolejnej hali fabrycznej, która zwiększy jego moce produkcyjne do 30 tys. trumien miesięcznie. Wtedy – teoretycznie – mógłby pochować wszystkich umierających Polaków. Dotąd w jego trumnach spoczęło już 1,5 mln osób.

O wyższości polskiego nad obcym

Fabryka Lindnera, jedna z największych w Europie, z zewnątrz nie robi wielkiego wrażenia. Ot, kilka niewysokich hal w położonym 50 km na północ od Poznania Wągrowcu. – Nie liczy się wielkość fabryki. Liczy się efektywności produkcji – tłumaczy biznesmen. W ciągu godzinnego spaceru po hali nietrudno się przekonać, że wiszące w sekretariacie firmy zdjęcie stolarza ręcznie zbijającego trumnę to tylko nostalgiczna ozdoba. Kupowana głównie w Niemczech tarcica (w Polsce za mało jest nowoczesnych tartaków, które spełniałyby wyśrubowane trumniarskienormy) obrabiana jest na maszynach wartych nawet kilkaset tysięcy euro.

– Za te tutaj można by mieć sześć ferrari – pokazuje jeden z pracowników trzy niepozornie wyglądające urządzenia. Wystarczy zmienić ustawienia i już z trumny czterokątnej przechodzą na wykrawanie trumny sześciokątnej albo owalnej. Lindner nie żałuje na maszyny, ale pilnuje kosztów. Jak nikt w europejskiej branży wykorzystuje odpady, które inni sprzedaliby na opał albo spisali na straty. Podczas suszenia lakierowanych trumien odzyskuje z powietrza wodę zawartą w lakierze, ponownie ostrzy piły (ma specjalne urządzenie) – jedną nawet po 20-30 razy. To spora oszczędność, bo nowa piła kosztuje ok. 300 euro. Przy maszynach w sezonie (od grudnia do marca jest najwięcej zgonów) pracuje ok. 140 pracowników.

Żółtodzioby zarabiają na rękę przeszło 1,5 tys. zł, pracownicy ze stażem – nawet 3 tys. – Nie interesuje mnie minimalna płaca lokalna, muszę się porównywać z przemysłem europejskim, gdzie zarobki wynoszą średnio około 600 euro – mówi Lindner. – Jedno trzeba podkreślić. W Polsce nawet garażowy producent potrafi zrobić trumnę lepiej niż zachodni konkurent, bo ma lepszy warsztat i nowocześniejszy sprzęt.

Od filozofii do Borów Tucholskich

Zbigniew Lindner ma 58 lat, urodził się, wychował, wykształcił w Poznaniu. Na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza skończył filologię polską, otarł się też o wydział filozofii. I wciąż lubi sobie pofilozofować. Pokazuje wiszący na jednej ze ścian w fabryce billboard z heraklitejskim „Panta rhei" – „wszystko płynie”, a pytany o swój słynny kalendarz z nagimi modelkami zaczyna dywagować o motywie Erosa i Tanatosa w kulturze. – To wciąż tematy tabu, a tak być nie powinno, bo przecież i śmierć, i miłość istnieją obok siebie! Nie rozumiem tych pretensji wobec kalendarza. Biskup Pieronek stwierdził, że to zniewaga dla symbolu religijnego, ale przecież trumna nie jest takim symbolem – protestuje Lindner i podkreśla, że z trumien prezentowanych w kalendarzu celowo usunął symbole religijne – krzyż, gwiazdy Dawida, półksiężyc. Właśnie po to, żeby nikogo nie urazić.

O tym, co robił po studiach, nie lubi się rozwodzić. Zatrudnił się w Okręgowym Przedsiębiorstwie Rozpowszechniania Filmów, potem parę lat pracował w wojsku. Wreszcie w połowie lat 80. za namową teścia – kierownika składu drewna – założył tak zwany zakład agencyjny. – Formalnie byliśmy związani z Pilskim Przedsiębiorstwem Przemysłu Drzewnego. W zamian za materiały i zwolnienie z ograniczeń w handlu drewnem płaciłem im odsetek od obrotów. Oprócz zwykłego handlu prowadziliśmy też małą produkcję boazerii. To była moja pierwsza firma – wspomina. Przyszedł rok 1989, Lindner mógł wreszcie działać normalnie. W 1991 r. jego tartak odwiedził niemiecki przedsiębiorca, który namówił go do zakupu urządzeń do produkcji trumien i kupił pierwszą partię. – Otworzył mi drzwi na zachodnie rynki, a potem jakoś się potoczyło. Pamiętam, jak podekscytowani chodziliśmy, gdy udało nam się wyprodukować po raz pierwszy 300 trumien w ciągu miesiąca.

A to tyle co nic w porównaniu z obecną produkcją! – śmieje się. Pomagali mu synowie – Bartek i Dominik. Pierwszy poszedł własną drogą i otworzył pub w Poznaniu. Drugi został w firmie i kiedyś będzie prezesem. – Sam mam jeszcze wiele do zrobienia. Do trumny mi się nie śpieszy. Pożyję jeszcze z 50 lat – Lindner puszcza oko, z cygarem w ręku pozując fotografowi. Bez oporu wchodzi też do środka trumien na hali produkcyjnej, a potem, już na zewnątrz budynku, zwraca uwagę na hasło wymalowane na firmowym samochodzie: „W naszej trumnie wyglądasz jak żywy". – A co? Miałbym zakładać do pracy czarny surdut i białą koszulę, jak grabarz? – pyta Lindner ze wzruszeniem ramion. I tłumaczy: – A to niby-dowcipne hasło tak naprawdę dotyczy tego, że dla tych, co zostają, bliski jest wciąż w jakiś sposób żywy. Emeryturę planuje w Borach Tucholskich.

– Mam tam domek. Naprawdę piękne okolice. Może inni wolą Riwierę czy Hawaje, ale ja wybieram Bory – mówi. Zasadził winną latorośl z mołdawskich szczepów, hoduje kozy, gęsi, kaczki, uprawia warzywa, robi miód pitny, kiełbasę. – To mnie uspokaja – tłumaczy. A potem dopowiada: – Śmierć? W końcu sama o sobie przypomni.