50 najbogatszych Polek

50 najbogatszych Polek

Dominika Kulczyk
Dominika Kulczyk / Źródło: Newspix.pl / Michal Piesciuk

1. Dominika Kulczyk

7,7 mld zł

Gdyby tak przeliczyć majątek Dominiki Kulczyk ze złotówek na dolary, okazałoby się, że dysponuje fortuną większą od Karla Scheufele’a, bajecznie zamożnego Niemca, właściciela szwajcarskiej marki zegarków Chopard. Jedna Dominika ma więcej niż Georg von Opel, prawnuk pioniera niemieckiej motoryzacji Adama Opla. Miliarderka podkreśla, że nie zabiega o miejsca na listach najbogatszych. Mieszkając od kilku lat w Londynie, ceni sobie prywatność, szczególnie ze względu na dobro swoich dzieci. Do ekskluzywnej grupy najbogatszych dołączyła po tym, jak w 2015 r. przedwcześnie odszedł Jan Kulczyk. Wtedy właśnie, z bratem Sebastianem, odziedziczyła miliardy złotych. Ojciec chciał, żeby rodzeństwo wspólnie i zgodnie dbało o rozwój rodzinnego imperium. Zadecydował więc, że w sprawach firmy Dominika i Sebastian mogą wszystko, ale pod warunkiem, że postanowią o tym razem. W ramach rozpoczętej kilka lat wcześniej sukcesji zarządzanie operacyjne Kulczyk Investments, międzynarodowej grupy firm, przejął Sebastian. Dominika stoi na czele rady nadzorczej oraz prowadzi założoną przez siebie rodzinną fundację.

Wspiera tworzenie i realizację globalnej strategii KI. W maju rodzeństwo ogłosiło, że przekazuje 100 mln zł na działalność charytatywną w Polsce. I nie był to spontaniczny, wyrwany z kontekstu gest, bo misją Kulczyk Foundation od lat jest „mądre pomaganie”, trwałe zmienianie rzeczywistości, a nie rozdawnictwo dla publicznego poklasku. Doskonałym przykładem takiego myślenia jest Żółty Talerz, czyli ogólnopolska, realizowana przez fundację wspólnie m.in. z Caritasem, akcja dożywiania dzieci w najbiedniejszych polskich szkołach. Do tej pory Kulczyk Foundation sfinansowała ponad milion pełnowartościowych posiłków. Dominika jest również gospodarzem autorskiego programu telewizyjnego,,Efekt Domina”, z którym odwiedziła już prawie 40 krajów, zwracając uwagę nie tylko na potrzeby ludzi żyjących w najbiedniejszych zakątkach świata, ale przede wszystkim promując potrzebę pomagania. Sukces programu w Polsce zachęcił do rozmów na temat realizacji jego kolejnych edycji z innymi światowymi telewizjami.

2. Barbara Komorowska

1,9 mld zł

Mało kto o tym wie, ale to wcale nie mąż Zbigniew, ale właśnie Barbara Komorowska ma większość udziałów w Bakomie, największym w kraju producencie przetworów mlecznych. To ona trzyma też rękę na spółce Komagra, gigantycznym producencie oleju rzepakowego, na firmie Polskie Młyny czy spółce Bioagra-Oil, zajmującej się produkcją paliw. A to te kilka spółek stanowi fundament fortuny Komorowskich. Barbara Komorowska jest absolwentką Szkoły Głównej Gospodarstwa Wiejskiego oraz studium ekonomicznego w Warszawie. Pod koniec lat 80. zaczęła, razem z mężem Zbigniewem Komorowskim, budowę Bakomy. To od jej imienia i nazwiska wzięła się nazwa firmy. Z małego przedsiębiorstwa stworzyli koncern mleczarski, który dziś konkuruje z Niemcami z przedsiębiorstwa Zott czy Francuzami z Danone’a. We wszystkich firmach małżeństwo zatrudnia prawie 2 tys. osób. Rocznie spółki przynoszą ponad 3 mld zł przychodów. Do Barbary Komorowskiej należą też dwa czterogwiazdkowe hotele: Słoneczny Młyn w Bydgoszczy i Tęczowy Młyn w Kielcach. W tym ostatnim miesiąc temu otworzyła restaurację Kaczka Polska.

3. Grażyna Kulczyk

1,8 mld zł

Na początku przyszłego roku planuje otwarcie muzeum sztuki współczesnej w Susch. To miasteczko położone w odwiedzanym przez gości z całego świata regionie Engadyna między St. Moritz a Davos. Podobne muzeum chciała wybudować również w Polsce. Kupić działkę, postawić obiekt i udostępnić własną kolekcję. Półtora roku rozmawiała na ten temat z władzami Warszawy, które miałyby być partnerem w bieżącym utrzymaniu obiektu. Jednak do dzisiaj nie doszło do konkretów. A Grażyna Kulczyk jest największą prywatną instytucją kultury w Polsce. Jej kolekcja sztuki jest wyceniana na 100 mln euro. W zbiorach znajdziemy znanych Polaków: Romana Opałkę, Władysława Strzemińskiego czy Katarzynę Kozyrę oraz mocną reprezentację z zagranicy: Louise Bourgeois, Joan Mitchell, Donalda Judda czy Sol LeWitta. Jeszcze do końca 2015 r. Grażyna Kulczyk była właścicielką poznańskiego Starego Browaru. Ale po tym jak zdecydowała się za 290 mln euro sprzedać obiekt niemieckiemu funduszowi, skoncentrowała się na innych inwestycjach. Majątek zaparkowała w licznych nieruchomościach w kraju i za granicą. Jedną z nich był na przykład londyński biurowiec położony w sąsiedztwie londyńskiej siedziby domu aukcyjnego Christie’s. Kulczyk kupiła go kilka lat temu za 200 mln zł. Obok promocji sztuki współczesnej (zasiada m.in. w komitetach programowych MoMA, Tate Modern), mocno angażuje się w działalność filantropijną. Wspiera młodych artystów i start-upowców. Od lat organizuje też Art & Fashion Forum w Poznaniu.

4. Elżbieta Kaczmarek

1,77 mld zł

W spółwłaścicielka, wraz z mężem Bogdanem, dwóch gigantycznych producentów mebli: spółki Correct – K z Ociąża i Com.40 ze Skalmierzyc w Wielkopolsce. Rocznie produkują meble warte ponad 2 mld zł. Największy biznes robią ze szwedzką Ikeą, ale wypuścili też własną markę mebli tapicerowanych Comforty. Małżeństwo pozostaje najbardziej tajemniczą parą polskiego biznesu. Nie udzielają wywiadów, nie pojawiają się w mediach i nie ujawniają swojego wizerunku.

5. Teresa Mokrysz z rodziną

1,3 mld zł

Właścicielka jednej z największych firm rodzinnych w kraju. Dzisiaj Mokate to głównie producent kaw, herbat i kilkuset innych produktów spożywczych. Kto by pomyślał, że jeszcze na początku lat 90. w skład firmy wchodziła betoniarnia i fabryka paluszków, bo takie interesy prowadził wtedy mąż Teresy Mokrysz Kazimierz. Małżeństwo zdecydowało się przemianować biznes na Mokate, czyli MOkrysz KAzimierz TEresa. Zamiast betonu i paluszków postawili na śmietankę w proszku i cappuccino. W tamtych czasach totalną nowość dla dopiero co uwolnionych z komunizmu polskich klientów. Pomysł chwycił na tyle, że Mokrysz mogła kawałek po kawałku inwestować wypracowane zyski w rozbudowę swojego kawowego imperium. Dzisiaj rocznie sprzedaje produkty za blisko miliard złotych, z czego większość na eksport. Jej najbardziej znane marki to oczywiście Mokate, ale też NYCoffee, herbaty Minutka czy Loyd. Firma jest przykładem udanej sukcesji w biznesie. Prezesem grupy Mokate został syn Teresy Adam Mokrysz. Córka Sylwia jest członkiem zarządu odpowiedzialnym za sektor herbaty. Kieruje też marketingiem Mokate w Ustroniu.

6. Aldona Wejchert z dziećmi

1,2 mld zł

Wychodzi na to, że od momentu, gdy w 2015 r. sprzedała swoje udziały w telewizji TVN Amerykanom ze Scripps Networks, spółka po raz kolejny zmieni właściciela. A to dlatego, że pod koniec lipca koncern Discovery Communications ogłosił, że za 14,6 mld zł przejmuje Scripps Networks, czyli nowego właściciela TVN.

Aldona Wejchert pozostaje jednak głównym udziałowcem, wiceprezydentem i członkiem komitetu wykonawczego Grupy ITI, z którą związana jest od początku kariery zawodowej. Jako dyrektor generalny, a następnie prezes zarządu współtworzyła Multikino, pierwszą w Polsce sieć multipleksów należącą dziś do międzynarodowej grupy Vue Entertainment. Obecnie jest też współudziałowcem rodzinnego funduszu Wejchert Investments, zarządzającego luksusowymi nieruchomościami, członkiem Rady Fundacji TVN „Nie jesteś sam”, a także członkiem Polskiej Rady Biznesu oraz Kapituły Nagrody PRB im. Jana Wejcherta.

7. Katarzyna Frank-Niemczycka

900 mln zł

Od 40 lat żona i najbliższa partnerka biznesowa Zbigniewa Niemczyckiego, jednego z najbogatszych Polaków. Kiedy mąż zajmuje się twardym biznesem, Frank-Niemczycka udziela się charytatywnie. Jako pierwsza kobieta w Polsce otrzymała tytuł Ambasadora Dobrej Woli UNICEF. Przez ponad 20 lat była prezesem Stowarzyszenia Olimpiady Specjalne Polska, które wspiera osoby z niepełnosprawnością intelektualną. Od niedawna na tym stanowisku Frank-Niemczycką zastąpiła Anna Lewandowska. Ona sama została honorową prezes stowarzyszenia. Frank-Niemczycka prowadziła również własną fundację „Gwiazdy dla dzieci”, która zbierała pieniądze na pomoc szpitalom dziecięcym. Mama trójki synów: Maximiliana, Mikołaja i najstarszego Michała.

8. Solange Olszewska

800 mln zł

To znów był jej rok. W 2016 r. założony przez Solange Olszewską i jej męża Krzysztofa Solaris – producent autobusów i innych pojazdów komunikacji publicznej – osiągnął 1,72 mld zł przychodów i pobił ubiegłoroczny finansowy rekord. Olszewscy sprzedali 1,3 tys. pojazdów, czyli dokładnie o 21 sztuk więcej niż w poprzedzającym 2015 r. Od kiedy w 1996 r. uruchomili w podpoznańskim Bolechowie pierwszą fabrykę, z taśm produkcyjnych zjechało już ponad 15 tys. pojazdów. W kraju nasz Solaris nie ma sobie równych, zachowując 66-procentowy udział w rynku i deklasując takie motoryzacyjne potęgi jak Mercedes czy Man. Dobrze sobie radzi również za granicą. Solange Olszewska, chociaż ma świetną głowę do biznesu, to z wykształcenia jest dentystką. Ukończyła studia na wydziale stomatologii Akademii Medycznej w Warszawie. Po wybuchu stanu wojennego wyjechała z dziećmi z kraju i dołączyła do swojego męża Krzysztofa, wtedy pracownika w berlińskiej fabryce autobusów Neoplan. W Niemczech mieszkali przez kilkanaście lat, aż wreszcie w połowie lat 90. wrócili do kraju i założyli swój biznes. Dzisiaj, oprócz zarządzania firmą, Olszewska zajęła się też uprawą ekologicznej żywności. Prowadzi własną farmę, gdzie sadzi ziemniaki, sałatę, ogórki, pomidory i inne warzywa. I to wszystko bez sztucznych nawozów i rolniczej chemii.

8. Anna Podniesińska

800 mln zł

Z Amerykanami poszukuje i wydobywa ropę, gaz i metale przemysłowe. Zarządza Wolnym Obszarem Celnym w Mszczonowie. Na 30 ha terenu przyległego do tego obszaru rozpoczęła realizację projektu związanego z rozwojem logistyki międzynarodowej. Powstaną nowe obiekty, łącznie z bazą informacyjno-hotelowo-medyczną dla kierowców. Podniesińska nie porzuciła też tradycyjnego handlu. Sprzedaje odzież, a także meble, dywany i akcesoria do wyposażenia domu. Roczne przychody wszystkich powiązanych z nią firm wynoszą ok. 850 mln zł. Jak się zaczęło? To ona sprowadziła do Polski buty Bata, firmę kurierską DHL, agencję reklamową Ogilvy & Mather czy ubrania od Oscara Jacobsona. Zagraniczne marki lądowały w Polsce dzięki wojażom Anny Podniesińskiej, która towarzyszyła swojemu mężowi Antoniemu w dalekich podróżach. Pełnił on funkcję doradcy ds. ochrony środowiska i zasobów wodnych m.in. we Francji, w Syrii, Indonezji, USA. On pracował, ona zdobywała kontakty i namawiała zachodnie marki do inwestowania nad Wisłą. Zarobione pieniądze Podniesińscy włożyli w zabytkowe i komercyjne nieruchomości. Wokół stolicy i na Mazurach mają też rozległe tereny przemysłowe i grunty rolne. Anna Podniesińska mocno angażuje się w działalność charytatywną. Wspiera też młodych przedsiębiorców i właścicieli firm rodzinnych. Jest członkiem Zarządu Głównego Polskiej Konfederacji Pracodawców Prywatnych Lewiatan i prezesem Polskiego Związku Handlu i Usług tej organizacji. Działa charytatywnie w Radzie Pań Polskiego Czerwonego Krzyża. W 1998 r. została odznaczona Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski za wkład w rozwój polskiej gospodarki.

10. Małgorzata Adamkiewicz

750 mln zł

P romotorka współpracy biznesu z nauką. Dyrektor generalny i współwłaściciel Grupy Adamed, polskiej firmy farmaceutyczno-biotechnologicznej. W 2005 r. przy jej udziale powstały w Polsce pierwsze konsorcja przemysłowo-naukowe. Zarządzana przez nią firma jest dzisiaj producentem ponad 250 produktów nowej generacji, oferowanych pacjentom z ponad 60 krajów. Ma swoje przedstawicielstwa w Rosji, Hiszpanii, Kazachstanie, Czechach, na Słowacji i Ukrainie. Doktor nauk medycznych Małgorzata Adamkiewicz jest również prezesem powołanej trzy lata temu Fun dacji Grupy Adamed, która ma na celu wspieranie działalności badawczo-rozwojowej, naukowej i oświatowej, rozwoju młodzieży i środowiska naukowego oraz popularyzację nauki. Z jej inicjatywy powstał program naukowo-edukacyjny ADAMED SmartUP. Doktor nauk medycznych Małgorzata Adamkiewicz posiada specjalizację pierwszego i drugiego stopnia z chorób wewnętrznych oraz endokrynologii. Jest członkiem Światowego Towarzystwa Endokrynologicznego. Ukończyła Akademię Medyczną w Warszawie (obecnie Warszawski Uniwersytet Medyczny) oraz The Stockholm School of Economics Executive Education. Pełni funkcję wiceprezesa zarządu Polskiej Rady Biznesu, należy do Business Centre Club, Kapituły Biznesu przy Uniwersytecie Jagiellońskim oraz Konwentu Politechniki Warszawskiej na lata 2016-2020. Została odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej.

11. Irena Eris

525 mln zł

Królowa polskich kosmetyków rozbudowuje swoje imperium. Pod koniec tego roku chce otworzyć nową halę produkcyjną w fabryce kosmetyków w podwarszawskim Piasecznie. Obiekt za 45 mln zł ma zwiększyć powierzchnię firmy do 22 tys. mkw. Inwestycja potrzebna, bo w starych budynkach Irena Eris już się zwyczajnie nie mieści. Zresztą nawet Polska jest dla niej za mała, bo jedną piątą swojej produkcji wysyła na eksport do 60 krajów, głównie państw UE, ale także do Iraku, Iranu, Maroka czy Tajwanu. Irena Eris rocznie produkuje 30 mln sztuk kosmetyków. Zatrudnia 400 osób, z czego większość to kobiety. Po rozbudowie zatrudnienie ma wzrosnąć do pół tysiąca pracowników. Oprócz kosmetycznego imperium bizneswoman mocno weszła w branżę hotelarską. Prowadzi trzy pięciogwiazdkowe hotele: w Krynicy-Zdroju, Polanicy-Zdroju i na Wzgórzach Dylewskich w województwie warmińsko-mazurskim. Kolejny chce postawić w Świnoujściu, ale jak na razie nie może dogadać się z lokalnymi władzami co do zagospodarowania przestrzennego terenu, gdzie przed laty kupiła działkę pod inwestycję.

12. Dorota Soszyńska

500 mln zł

Najlepiej ubrana kobieta polskiego biznesu. Jej kosmetyki reklamowały: Kayah, Małgorzata Braunek, Monika Brodka, a ostatnio Kinga Preis. Dorota Soszyńska jest współwłaścicielką spółki Oceanic, producenta leków, kosmetyków i dermokosmetyków marek AA, Oillan czy Long4Lashes. Kilka miesięcy temu Oceanic wprowadził na rynek nową markę. AA Wings of Color to pierwsza gama kosmetyków do makijażu do skóry wrażliwej i skłonnej do alergii. Soszyńska swoje produkty sprzedaje w 40 krajach, m.in. na Ukrainie, Litwie, w Dubaju, Stanach Zjednoczonych czy Wietnamie. Jest także wyłączną dystrybutorką ekskluzywnych marek kosmetycznych: Payot, John Frieda czy Liu JO, a także marek odzieżowych Tara Jarmon oraz Gerard Darel. W spółce Oceanic Dorota Soszyńska pełni funkcję dyrektorki kreatywnej, chociaż z wykształcenia jest muzykiem. Ukończyła Akademię Muzyczną w Gdańsku. Frankofilka, miłośniczka kultury i mody francuskiej. Udziela się charytatywnie w wielu organizacjach. Wspiera m.in. Dress for Success, Amazonki czy Fundację Piękniejsze Życie. Aktywna na Instagramie, gdzie sama prowadzi swój profil.

13. Barbara Inglot

450 mln zł

J est udziałowcem w spółce Inglot z Przemyśla. Firma prowadzi ponad 600 salonów w niemal 80 krajach na sześciu kontynentach. Nowe butiki pojawiają się przy głównych ulicach miast, w najważniejszych sieciach handlowych, jak Sears (Meksyk), Edgars (Południowa Afryka), Sogo (Malezja) czy Macy’s (USA).

14. Victoria Wejchert

297 mln zł

U kończyła zarządzanie oraz antropologię na Cambridge. Pracowała w jednym z banków inwestycyjnych w londyńskim City, ale podobnie jak jej siostra Agata, rzuciła pracę w korporacji i postawiła na własny biznes. Jest 28-letnią spadkobierczynią fortuny Jana Wejcherta. Odziedziczone pieniądze włożyła do funduszu inwestycyjnego Capital36 FIZ, który prowadzi jeszcze z dwoma innymi wspólnikami. Fundusz dysponuje aktywami w wysokości 350-400 mln zł. Inwestuje w różne przedsięwzięcia. Na przykład w uprawę pszenicy, rzepaku i buraków cukrowych pod Poznaniem. W Szwajcarii przejął The Kusnacht Practice, luksusową, prywatną klinikę leczenia uzależnień. Nabył też ponad dwie trzecie akcji Swiss Academic Centre for Checkups and Second Opinions — Double Check (ACCSODC). To tam udają się pacjenci, którzy potrzebują się upewnić, czy diagnoza postawiona przez lekarza pierwszego kontaktu była słuszna. Była też inwestycja w sieć klinik kardiologicznych, a nawet producenta mleka i choinek. No i była też pierwsza biznesowa wtopa, czyli sieć lokali ze zdrową żywnością pod marką Friends. Miało być 20 punktów w całej stolicy. Skończyło się na 10, a nierentowny biznes odkupiła od Victorii Wejchert sieć piekarni Nowakowski.

15. Elżbieta Grycan

293 mln zł

Razem z mężem Zbigniewem dzieli jedną z największych fabryk lodów w kraju. I ma za sobą kolejny rekordowy rok. W 2015 r. sprzedała lody warte 234 mln zł. Z tego wykręciła ponad 33 mln zł zysku netto. W kraju Grycanowie dysponują siecią 148 kawiarni. Do tego prowadzą ponad 20 punktów poza granicami kraju. Mocno stawiają na eksport, wysyłając lody „Made in Poland” do Skandynawii, Rumunii, a nawet Dubaju. W ofercie mają ponad sto smaków. Plus domowe ciasta i cały repertuar włoskich kaw dostępnych w sieciowych kawiarniach. Do rodzinnego biznesu wchodzi nowe pokolenie: córki właścicieli legendarnej marki. Bliźniaczki: Małgorzata, absolwentka SGH, i Magdalena, absolwentka romanistyki, są już czwartym pokoleniem w rodzinnej firmie.

16. Lucjana Kuźnicka-Tylenda

289 mln zł

Od zawsze obecna na naszej liście najbogatszych kobiet, ale w tym roku po raz pierwszy zadebiutowała też w prestiżowym zestawieniu 100 najbogatszych Polaków według „Wprost”. Kuźnicka-Tylenda ma 70 proc. udziałów w spółce TFP z Dziećmierowa w Wielkopolsce. To gigantyczny producent opakowań z tektury falistej i jedno z najbardziej ekologicznych przedsiębiorstw w kraju. Kuźnicka-Tylenda stawia na recykling papieru, ogranicza zużycie wody i korzysta z odnawialnych źródeł energii. Przychody TFP przekraczają już pół miliarda złotych. W 2015 r. spółka miała ponad 30 mln zł zysku netto.

17. Urszula Siecińska

288 mln zł

W jej firmie można kupić łososia pod każdą postacią: wędzonego na zimno, na gorąco, marynowanego, świeżego. Urszula Siecińska kontroluje podlaską firmę Suempol. To europejski potentat w produkcji tego gatunku ryby. Chociaż przed łososiem były krewetki. W 1989 r. Urszula Siecińska wraz z mężem Edwardem założyła w Bielsku Podlaskim zakład przetwórstwa krewetek łowionych u wybrzeży Holandii i Belgii. Krewetki lądowały w Polsce, a później trafiały na półki sklepowe w całej Europie. Również na stoły belgijskiego dworu królewskiego. Zyski pozwoliły na pierwsze zagraniczne zakupy. Najważniejszym było przejęcie niemieckiego zakładu przetwórczego Norfisk Berlin, co otworzyło firmie drzwi na rynki zachodnie. Suempol to biznes rodzinny. Wprawdzie Urszula Siecińska wraz z mężem kontrolują udziały w firmie, ale stery przejęła jakiś czas temu córka Monika Siecińska-Jaworowska. Zatrudnia ponad półtora tysiąca ludzi w spółkach zarejestrowanych w Polsce, we Francji, w Norwegii i Holandii. W 2015 r. spółka przyniosła ponad 714 mln zł przychodów i 28 mln zł zysku netto.

18. Wiesława Herba

273 mln zł

Drugi największy akcjonariusz w spółce Neuca. Ma w niej ponad 23 proc. udziałów. Neuca to największy w kraju dystrybutor farmaceutyków. W zeszłym roku firma przyniosła ponad 6,9 mld zł przychodów i 101,3 mln zł zysku netto. Herba jest absolwentką Akademii Ekonomicznej w Poznaniu. Firmę, jeszcze pod nazwą Torfarm, budowała razem z Kazimierzem Herbą. Obecnie w Neuce pełni funkcję zastępcy przewodniczącego rady nadzorczej.

19. Agata Wejchert-Dworniak

270 mln zł

Kolejna z dziedziczek fortuny po zmarłym w 2009 r. Janie Wejchercie, twórcy i współzałożycielu koncernu ITI, do którego należała telewizja TVN. Ukończyła London School of Economics. Po studiach pracowała jako brand manager dla koncernu Procter & Gamble. Po siedmiu latach rzuciła pracę w korporacji i zaczęła zajmować się przedsięwzięciami ojca. Kieruje również Klubem Polskiej Rady Biznesu i jest prezeską Towarzystwa Zachęty Sztuk Pięknych. Promuje Zachetę jako galerię sztuki, organizuje finisaże czy szkolenia ze sztuki dla nauczycieli z najbiedniejszych regionów.

20. Barbara Bielenda z rodziną

226 mln zł

Założycielka jednej z najstarszych marek kosmetyków w Polsce. Nazwa firmy pochodzi od nazwiska współwłaścicielki, która dzieli udziały w firmie razem z dwójką synów: Markiem i Jackiem Bielendami. Firma powstała w 1990 r. Dzisiaj ma w ofercie ponad 400 produktów kosmetycznych do pielęgnacji twarzy, ciała i włosów. Poza sprzedażą krajową firma eksportuje swoje produkty do ponad 70 krajów, m.in. do: Francji, Wielkiej Brytanii, Korei, Zjednoczonych Emiratów Arabskich czy na Cypr. W 2015 r. firma wypracowała ponad 84 mln zł przychodów i niecałe 16 mln zł zysku netto.

21. Elżbieta Filipiak

222 mln zł

Żona i partnerka biznesowa prof. Janusza Filipiaka, twórcy krakowskiego Comarchu, giganta z branży IT. Elżbieta Filipiak kontroluje w spółce 16 proc. udziałów. Małżeństwo, od lat obecne na polskiej giełdzie, powoli przygotowuje się do sukcesji. Chce stworzyć takie mechanizmy w firmie, żeby na wypadek śmierci właścicieli trójka dzieci Filipiaków mogła łagodnie przejąć stery. Elżbieta Filipiak przewodniczy radzie nadzorczej Comarchu. Oprócz tego ma też inny biznes. Wraz z córką prowadzi historyczną restaurację Wierzynek oraz cukiernię i produkcję czekolady Słodki Wierzynek w Krakowie.

22. Grażyna Karkosik

208 mln zł

Należy do niej jedna piąta akcji Alchemii. Kiedyś była to mała brzeska firma znana z obróbki skór świńskich. Dzisiaj – polski lider w produkcji rur wyceniany na GPW na okrągły miliard złotych. Prywatnie Grażyna Karkosik to żona i partnerka biznesowa rekina polskiej giełdy Romana Karkosika. Małżeństwo najlepszy biznes zrobiło na restrukturyzacji podupadających państwowych zakładów przemysłowych. Po modernizacji sprzedawali je z dużym zyskiem. Dzisiaj są najdroższą parą polskiej branży przemysłowej.

23. Anna Gordon

199 mln zł

R ocznie sprzedaje części samochodowe za prawie pół miliarda złotych. Anna Gordon ma połowę udziałów w Hurtowni Motoryzacyjnej Gordon z siedzibą niedaleko Szubina w Kujawsko-Pomorskiem. Spółka powstała w 1991 r. Dzisiaj zatrudnia 1,2 tys. osób i dysponuje siecią 130 oddziałów w całym kraju. Działa też w Czechach, Niemczech, na Słowacji i Węgrzech. W 2015 r. przyniosła ok. 485,5 mln zł przychodów i ponad 20 mln zł zysku netto.

24. Dorota Cacek

190 mln zł

Wiceprezes giełdowej spółki Sfinks, która zarządza prawie setką lokali pod marką Sphinx. Do tego dochodzą sieci restauracji: Chłopskie Jadło i Wook. Spółka prowadzi też popularny warszawski Pub Bolek i właśnie przejmuje sieć piwiarni Warka. Miała też chrapkę na pizzerie Dominium, ale rada nadzorcza Sfinksa odrzuciła ten pomysł.

25. Katarzyna Górecka

188 mln zł

Właścicielka 27 proc. akcji spółki Auto Partner, jednego z największych w kraju importerów i dystrybutorów części zamiennych do samochodów osobowych, dostawczych i motocyklowych. Firma powstała w 1993 r. i na samym początku działalności zatrudniała tylko trzech pracowników. Powierzchnia magazynu wynosiła wtedy ok. 200 mkw. Dzisiaj Auto Partner zatrudnia już około tysiąca osób. Grupa posiada niemal 80 filii krajowych. Rozprowadza swoje produkty nie tylko w Polsce, lecz także na terenie Niemiec, Czech, Słowacji, Austrii, Łotwy i Litwy.

26. Ewa Lechowska

183 mln zł

Blisko 34 lata temu wspólnie z mężem Ryszardem założyła firmę Prymat. Dzisiaj to czołowy producent przypraw w naszej części Europy. W 1995 r. powstała marka Prymat, która od wielu lat jest najchętniej wybieraną przez Polaków marką przypraw. W tym samym roku wprowadzono też przyprawę Kucharek, która zdobyła pozycję lidera rynku. W 2015 r. firma Prymat sprzedała produkty warte 422 mln zł, co przełożyło się na 33 mln zł zysku. Ostatnio Prymat, w którym Lechowska ma udziały, wspólnie z telewizją TVN, rozpoczął akcję Mistrz Smaku. Poszukuje się w niej osób okazujących swoim bliskim miłość lub sympatię przez gotowanie. Ambasadorami tej akcji są m.in.: Natalia Siwiec, Mariusz Czerkawski czy Michał Piróg.

27. Izabela Koral

154 mln zł

27. Monika Koral-Urbańczyk

154 mln zł

Współwłaścicielki ponad połowy udziałów w Przedsiębiorstwie Produkcji Lodów Koral. Tylko nie mówcie, że nie znacie lodów Koral, które zdążyli już reklamować Doda, Zbigniew Wodecki czy Maciej Musiał. W zeszłym roku firma Koralów miała ponad 332 mln zł przychodów i 35 mln zł zysku netto.

29. Marzena Gradecka

130 mln zł

Wbiznesie od małego. Jeszcze jako uczennica podstawówki prowadziła przez dwa lata szkolny sklepik w Obornikach Śląskich. Pochodzi z rodziny o kupieckich tradycjach. Jej prababka Michalina razem z dziadkiem Janem prowadziła sklep w Jazłowcu na Kresach. Ale na poważnie Gradecka zajęła się biznesem na początku lat 90. Po studiach razem ze swoim mężem Krzysztofem zdecydowała się otworzyć sieć hurtowni drogeryjnych, a po kilku kolejnych latach pierwszy supermarket pod szyldem Eko. Jeden sklep przerodził się w sieć liczącą 300 punktów. Gradeccy sprzedali ją kilka lat temu za 160 mln zł Amerykanom. Dzisiaj prowadzą spółkę PGD Polska (największy w kraju hurtowy dostawca artykułów chemiczno-kosmetycznych) oraz kilka średnich sieci handlowych (Rabat, Rovita, Jasmin). Prywatnie bizneswoman jest wielką miłośniczką golfa oraz narciarstwa. Jest polonijną mistrzynią świata w golfie z 2016 r.

30. Alina Szynaka

115 mln zł

Jest udziałowcem w trzech spółkach meblarskich, z czego największa to Szynaka Meble z siedzibą w Lubawie w województwie warmińsko-mazurskim. W skład całej grupy producenckiej wchodzi siedem zakładów producenckich oraz centrum wystawienniczo-logistyczne. Szynaka współpracuje z ponad 350 salonami meblowymi. Mocno stawia też na eksport, wysyłając swoje produkty do ponad 50 krajów. Zatrudnia ponad 3,5 tys. pracowników, a roczne obroty całej grupy przekraczają 600 mln zł. Do Szynaki należy również zabytkowy Pałac Mortęgi, położony niedaleko głównej siedziby firmy. Po rewitalizacji działa tam czterogwiazdkowy hotel ze SPA, centrum konferencyjno-szkoleniowym i własnym ośrodkiem jeździeckim. Prywatnie Alina Szynaka jest mamą czworga dzieci i babcią trojga wnucząt. Uwielbia egzotyczne podróże i rośliny. Wspiera akcje charytatywne i społeczne, angażując się w taką działalność zarówno na szczeblu lokalnym, jak i całego województwa i kraju.

31. Zofia Mikołuszko

109 mln zł

Kontroluje jedną czwartą giełdowego Unibepu. To deweloper z Bielska Podlaskiego, który na potęgę buduje przede wszystkim w Warszawie. W stolicy postawił ponad 50 osiedli mieszkaniowych. W sumie spółka przekazała już kilkanaście tysięcy mieszkań. Ale to nie wszystko. Unibep buduje też hotele, hale wystawiennicze czy filharmonie. Stawia je nie tylko w Polsce, lecz także za granicą. Na Białorusi, w Rosji, Niemczech czy Norwegii. Od 2008 r. Unibep SA jest notowany na warszawskiej giełdzie, gdzie wycena firmy sięga 435 mln zł. W zeszłym roku spółka przyniosła ponad 1,2 mld zł przychodów i 31,5 mln zł zysku netto.

32. Magdalena Mucha

103 mln zł

wykształcenia farmaceutka, która Z zamiast sprzedawać leki, sprzedaje wysoko specjalistyczny sprzęt sieciowy. I to na globalną skalę. Mucha jest właścicielką częstochowskiej firmy Batna, jednej z największych w Europie hurtowni sprzętu sieciowego. Sprzedaje m.in. routery, anteny, switche, kable sieciowe, światłowody. Firmę założyła w 2001 r. wraz z mężem Łukaszem. Batna jest głównym europejskim dystrybutorem takich marek jak Ubiquiti Networks oraz Mikrotik. Ma również własną linię produktów światłowodowych Extralink. W 2016 r. firma zanotowała ponad 234 mln zł przychodów i 8,3 mln zł zysku netto.

33. Dorota Jarodzka-Śródka

99 mln zł

Prezes Archicomu – największego dewelopera we Wrocławiu, który zadebiutował w zeszłym roku na warszawskiej giełdzie. Spółka radzi sobie całkiem nieźle, bo od debiutu akcje podskoczyły o kilka procent, a do akcjonariuszy trafia wysoka dywidenda. Firmę kontroluje wraz z Kazimierzem Śródką i Rafałem Jarodzkim. Przed rozpoczęciem działalności deweloperskiej Archicom był studiem projektowym, które Jarodzka-Śródka założyła w 1986 r. W wywiadach wspomina, że pomysł na własny biznes zrodził się w momencie, gdy nie mogła znaleźć pracy w wymarzonym biurze projektowym, ponieważ z dwójką małych dzieci nie była pożądanym pracownikiem. Jedynym wyjściem było założenie własnej firmy. Dzisiaj Archicom buduje na potęgę. Sprzedał 4 tys. mieszkań, w których zamieszkało 13 tys. ludzi. Do tego zrealizował też biurowce, w których pracuje 6 tys. osób. W zeszłym roku spółka przyniosła ponad 282 mln zł przychodów i 37 mln zł zysku netto.

34. Agnieszka Radwańska

96 mln zł

Na kortach zdążyła zarobić 27 mln dolarów. Kwota imponująca, ale finansowo Radwańska zaczęła hamować. Na poprzedniej liście najbogatszych Polek jej roczne zarobki liczyliśmy w milionach dolarów. Tym razem – jedynie w setkach tysięcy. Po słabszym sezonie najlepsza polska tenisistka wypadła ze ścisłej czołówki 10 najlepszych rakiet świata. Radwańska zajmuje 11. miejsce w najnowszym rankingu WTA. Chociaż na kortach nie udało się zarobić tyle, ile wcześniej, to ciągle pozostają wpływy z innych zleceń. Swoim nazwiskiem sygnuje takie marki, jak: Lexus, Lilou, Lotto, Srixon czy Rado, szwajcarskiego producenta zegarków. Do tego reklamuje inwestycje warszawskiego dewelopera Profbud oraz rozpoczęła współpracę reklamową ze spółką paliwową Lotos. Niedawno wypuściła na rynek własną linię lakierów do paznokci Aga by Inglot.

35. Urszula Mąka

89 mln zł

Kontroluje 48 proc. udziałów w spółce Matex ze Starczanowa w województwie wielkopolskim. To jeden z największych w kraju producentów i eksporterów mebli tapicerowanych. W asortymencie ma komplety wypoczynkowe, sofy, narożniki. Mąka firmę prowadzi od ponad 20 lat. W 2015 r. Matex zaliczył ponad 193 mln zł przychodów i niecałe 10 mln zł zysku netto.

35. Ewa Sałek

89 mln zł

Zaczynała od sprzedaży części zamiennych do kamazów i jelczy. Dzisiaj ma w ofercie ponad 5 tys. różnych produktów. Ewa Sałek ma połowę udziałów w spółce Autos z siedzibą w Solcu Kujawskim. Sprzedaje części zamienne do samochodów dostawczych, autobusów, maszyn rolniczych, a od niedawna także maszyn budowlanych. W 2015 r. spółka miała ponad 395 mln zł przychodów i prawie 9 mln zł zysku netto.

37. Maria Magdalena Kwiatkiewicz

87 mln zł

jubilerstwie od ponad 30 lat. MaW ria Magdalena Kwiatkiewicz jest współtwórczynią i współudziałowcem spółki YES Biżuteria. Wraz z mężem Michałem Kwiatkiewiczem zachowuje połowę udziałów. Do YES Biżuterii należy sieć ponad 130 salonów YES oraz największa w Polsce hurtownia biżuterii Verona, od niedawna rozwijająca się także w sieć detaliczną. W 2016 r. sama spółka YES przyniosła ponad 249 mln zł przychodów i ok. 24 mln zł zysku netto. Maria Magdalena Kwiatkiewicz jest też założycielką Galerii YES, promującej sztukę złotniczą i dokonania polskich projektantów w tej dziedzinie. Właścicielka unikatowej Kolekcji Współczesnej Polskiej Sztuki Złotniczej rejestrującej wszystkie zjawiska zachodzące w tej dziedzinie sztuki od czasów powojennych aż do dzisiaj. Prywatnie podróżniczka, fotografka i kolekcjonerka. Posiada bogate zbiory biżuterii etnicznej, którą przywiozła z licznych egzotycznych podróży. Z aparatem zjeździła cały świat. Była m.in. w Birmie, Etiopii, Indonezji, Kambodży, Laosie, Mauretanii, Nepalu czy Tybecie.

38. Anna Rozwadowska

85 mln zł

Majątek zbiła na branży medycznej, a z wykształcenia jest inżynierem. Ukończyła wydział elektryczny Politechniki Gdańskiej. Dzisiaj jest przewodniczącą rady nadzorczej Centrum Medycznego Enel-Med, które dysponuje siecią 20 placówek medycznych, w tym 12 przychodni w największych polskich miastach. Leczy 700 tys. pacjentów i wykonuje 3 mln zabiegów rocznie. Na terenie Warszawy prowadzi dwa szpitale: ortopedyczno-neurochirurgiczny Szpital Centrum i wielospecjalistyczny Szpital Zacisze. Do tego dochodzi własna klinika medycyny estetycznej Estell, zlokalizowana również w stolicy. W zeszłym roku Enel-Med przyniósł ponad 273 mln zł przychodów i 1,8 mln zł zysku netto.

39. Izabella Wałkowska

80 mln zł

Prezes działającej od 1983 r. firmy Plastwil. Absolwentka Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu na Wydziale Prawa i Administracji oraz Canadian International Management Institute (Program Harvard Business School).Jest członkiem Wielkopolskiej Izby Adwokackiej jako adwokat niewykonujący zawodu. Spółka Plastwil z Ujścia jest liderem w produkcji systemów przytwierdzeń szyn kolejowych i tramwajowych w Polsce. Zdobywa kolejne międzynarodowe zamówienia, a celem jest wejście do światowej czołówki producentów w branży infrastruktury kolejowej. Wałkowska stworzyła nową misję firmy, przekształciła spółkę, zdywersyfikowała produkcję, pozyskała nowych klientów, podwoiła park maszynowy, czterokrotnie zwiększyła obrót handlowy oraz wprowadziła nowe rozwiązania dla branży kolejowej. Plastwil jest obecny w krajach z naszej części Europy, ale także w Brazylii, Argentynie, Meksyku, Arabii Saudyjskiej, Korei Południowej czy w Chinach. W 2015 r. spółka wygrała przetarg na dostawę systemów mocowania torów na 200 km linii kolejowej w Pakistanie. Do klientów firmy należą też producenci urządzeń AGD oraz branża motoryzacyjna. Komponenty z Plastwilu można znaleźć w samochodach takich marek, jak: Audi, Mercedes, Volvo, Peugeot czy Opel.

40. Beata Maria Skowrońska

72 mln zł

Druga po Zofii Mikołuszko największa udziałowczyni w grupie budowlanej Unibep. Kontroluje nieco ponad 16 proc. udziałów. We wczesnych latach kariery była m.in. specjalistką ds. finansów w Polskich Liniach Lotniczych LOT. Więcej o firmie w biogramie Zofii Mikołuszko.

41. Dorota Michalak-Kurzewska

70 mln zł

mężem Tomaszem Kurzewskim kontroZ luje grupę producencką ATM, wycenianą na warszawskiej giełdzie na ok. 340 mln zł. To ta firma wyprodukowała takie telewizyjne hity jak „Świat według Kiepskich”, „Ranczo” czy „Ojciec Mateusz”. Grupa jest podzielona na sześć spółek, które specjalizują się m.in. w produkcji seriali telewizyjnych, filmów fabularnych, teleturniejów, świadczeniu usług montażowych, realizatorskich i dźwiękowych, wynajmie sprzętu, realizacji efektów specjalnych oraz produkcji programów komputerowych. Najnowszy producencki hit to serial „Druga szansa” z Małgorzatą Kożuchowską w roli głównej. W zeszłym roku spółka przyniosła ponad 173 mln zł przychodów i 23,3 mln zł zysku netto.

42. Tatiana Pikula

69 mln zł

Z usług jej firmy skorzystało już ponad 600 klientów, w tym tacy wielcy gracze, jak: Procter & Gamble, Unilever, Lotos, PepsiCo, Nestle, Atlas czy koncern tytoniowy Philip Morris. Pikula ma niewiele ponad 27 proc. akcji w ASM Group. To holding grupujący spółki świadczące usługi wsparcia sprzedaży i outsourcingu. W zeszłym roku ASM Group wypracowała ponad 176 mln zł przychodów i 4,6 mln zł zysku netto.

42. Stefania Smoleńska

69 mln zł

Ma ponad połowę udziałów w spółce Ampol-Merol z Wąbrzeźna w województwie kujawsko-pomorskim. Firma jest jednym z największych sprzedawców środków do produkcji rolnej w kraju. Posiada 28 oddziałów na terenie Polski. W magazynach może przechować 80 tys. ton płodów rolnych, co umożliwia całoroczny skup i przechowywanie rzepaku i różnych gatunków zbóż. W 2015 r. spółka miała ponad 1,1 mld zł przychodów i ok. 15 mln zł zysku netto. Smoleńska mocno angażuje się również w działalność charytatywną. Wspiera finansowo wiele fundacji oraz udziela pomocy szkołom, jednostkom sportowym czy kulturalnym w regionie.

44. Zofia Iwona Stajkowska

62 mln zł

Kontroluje jedną siódmą udziałów grupy budowlanej Unibep z Bielska Podlaskiego. W przeszłości pracowała m.in. jako starszy inspektor ekonomiczny w Banku Gospodarki Żywnościowej i jako starszy dokumentalista w Instytucie Fizyki Polskiej Akademii Nauk. Więcej o firmie w biogramie Zofii Mikołuszko.

44. Barbara Edelmüller-Generaux

62 mln zł

Jedna z najbardziej wpływowych kobiet Małopolski. Współwłaścicielka i prezes spółki Batim ze Starego Sącza, zajmująca się transportem międzynarodowym i spedycją. Jeszcze za komuny jej rodzice założyli własną firmę transportową wyposażoną w dwa jelcze, które złożyli sami z różnych części we własnym garażu. Córka marzyła o karierze dyplomaty, zaczęła studia na wydziale prawa Uniwersytetu Warszawskiego. W czasie wakacji po trzecim roku poznała w Londynie swojego przyszłego męża, który wraz z rodziną prowadził potężną firmę budującą między innymi linie telekomunikacyjne na Dalekim Wschodzie. Wiodła dostatnie życie, ale wróciła do Polski, żeby własnymi rękami zapracować na swój sukces. W 1995 r. założyła firmę transportową. Dzisiaj Batim ma we flocie ponad 450 ciągników siodłowych. Firma oferuje transport towarowy na terenie Unii Europejskiej. Głównie obsługuje zlecenia do Wielkiej Brytanii. W 2016 r. wypracowała ponad 226,83 mln zł przychodów i 7,72 mln zł zysku netto.

46. Joanna Jakubas

52 mln zł

W łaścicielka 5,76 proc. udziałów Mennicy Polskiej, od 250 lat polskiego lidera produkcji monet i numizmatów. Firmę kontroluje ojciec Joanny Zbigniew Jakubas, znany inwestor giełdowy, właściciel Multico, grupy kilkunastu spółek m.in. z branży kolejowej czy deweloperskiej. Joanna Jakubas jest utalentowaną śpiewaczką operową. Ukończyła Royal College of Music w Londynie. Koncertowała w różnych krajach. Zaśpiewała w duecie z samym Andreą Bocellim. Grała także w kilku filmach, m.in. w: „Kamieniach na szaniec”, „Randce w ciemno”, „Los numeros” i w serialu „Psie serce”.

47. Ewa Chodakowska

49 mln zł

Jeszcze kilka lat temu nie miała na siebie żadnego pomysłu. Rzuciła studia, podróżowała po Polsce, szlifowała angielski w szkole językowej w Londynie. Odmieniła ją dopiero podróż do Grecji. Tam uczyła się w akademii pilates i spotkała swoją wielką miłość – trenera personalnego Lefterisa Kavoukisa. Wróciła do Polski i zaczęła zarażać Polki swoimi treningami. Zyskała przydomek trenerki killerki z uwagi na bardzo wymagające serie ćwiczeń. Zaczęła wydawać płyty ze swoimi ćwiczeniami, przyciągnęła branżowe media, udzielała pierwszych wywiadów. Trafiła do telewizji śniadaniowej, gdzie dawała krótkie fitness-show. Duża popularność zaczęła przyciągać duże pieniądze. Fundamentem biznesu Chodakowskiej stała się spółka Bebio, która prowadzi sklep internetowy Bebio.pl. To tam Chodakowska sprzedaje swoje książki, DVD, ubrania, akcesoria czy sprzęt fitness. Kilka miesięcy temu rozpoczęła współpracę z Polphparmą, która produkuje sprzedawany przez Chodakowską suplement diety Vivita. Sprzedaje też dwumiesięczne plany dietetyczne skrojone na miarę każdego klienta. Cena: 99 zł. W lutym Chodakowska poinformowała, że z pomocą jej Be Diet nadprogramowe kilogramy zrzuciło już milion Polek. Spółkę Bebio założyła w połowie 2012 r. i od razu zaczęła zarabiać. 2013 r. zamknęła kwotą 2,2 mln zł przychodów i ponad milionem złotych zysku netto. W 2015 r. sprzedała produkty za prawie 10 mln zł, z czego wykręciła 4,35 mln zł zysku netto. A w zeszłym roku udało jej się podkręcić przychody do ponad 16 mln zł. Zyski za 2016 r. wyniosły ponad 8,5 mln zł! A to nie wszystko. Do tego dochodzą wpływy z regularnej pracy Chodakowskiej. Warsztatów treningowych w ramach Be Active Tour, które prowadzi w Polsce i za granicą. Z Chodakowską można nawet jechać na wczasy fitness na Seszele. Koszt 9,5 tys. zł plus 3 tys. zł za bilety lotnicze. Jest redaktorką naczelną pisma „Be Active”. Pierwszy numer sprzedał się w 100 tys. egzemplarzy. Prowadziła własny program telewizyjny w Kuchnia+. W lipcu w internecie zadebiutował ośmioodcinkowy reportaż „Fajterki” opowiadający historie kobiet, które przeszły metamorfozę dzięki Chodakowskiej. Do tego dochodzą wpływy reklamowe. Najważniejszy kontrakt to ten z Adidasem. Są też osobiste rekomendacje dla restauracji czy siłowni, które wdrażają jej plany dietetyczne i treningowe. No i studio fitness, które Chodakowska prowadziła do tej pory na Mokotowie, a niedawno przeniosła się do Wilanowa. Na Mokotowie kupiła też dwupoziomowy apartament o powierzchni 360 mkw.

48. Iwona Przybyło

48 mln zł

Należy do niej jedna dziesiąta udziałów w firmie AB SA z siedzibą w małej miejscowości Magnice niedaleko Wrocławia. To największy w Polsce i 10. w Europie dystrybutor sprzętu IT i elektroniki użytkowej.

49. Danuta Guzowska

47 mln zł

Trzyma mały 4,6-proc. udział w giełdowej spółce Apator. Firma zajmuje się aparaturą do pomiaru zużycia wody, gazu czy energii elektrycznej.

50. Zenona Kwiecień

46 mln zł

Majątek zbiła na porcelanie i firankach. Zenona Kwiecień kontroluje ponad 60 proc. udziałów w giełdowej grupie Wistil. To konglomerat wielu spółek zajmujących się produkcją nici, firanek czy porcel any stołowej. Rocznie produkuje ok. 15 tys. ton porcelany, co przekłada się na 48 mln sztuk przeróżnych naczyń. 60 proc. oferty jest przeznaczone dla gastronomii i hotelarstwa. Dużo trafia na eksport, bo Kwiecień wysyła swoje produkty do 43 krajów.

Okładka tygodnika WPROST: 39/2017
Więcej możesz przeczytać w 39/2017 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 0

Czytaj także