Herod zabójca

Herod zabójca

Król Judei wybudował pałac na pustyni, by tam umrzeć
Dlaczego Herod Wielki zdecydował się wznieść Herodion, rezydencję na pustyni, daleko od cywilizacji i strategicznych punktów obronnych? Józef Flawiusz sądził, że król Judei chciał w ten sposób upamiętnić odparcie w 40 r. p.n.e. najazdu Partów, których pokonał w tym miejscu. Wykopaliska izraelskich archeologów wskazują, że Herod wzniósł rezydencję po to, by tam umrzeć. Józef Flawiusz opisał pogrzeb Heroda, ale nie zostawił dokładnych wskazówek co do miejsca pochówku. Napisał jedynie, że ciało zmarłego w Jerychu Heroda przewieziono do Herodionu. Ehud Necer z Uniwersytetu Hebrajskiego, jeden z najwybitniejszych w Izraelu specjalistów od okresu Heroda, zaczął badania w 1972 r. Przez lata bez powodzenia szukał grobowca w dolnej części wzgórza, gdzie zlokalizowano założenie grobowe. W końcu uznał, że choć Herod zaprojektował ten kompleks z myślą o swoim miejscu wiecznego spoczynku, pod koniec życia zmienił zdanie. W sierpniu ubiegłego roku archeolodzy rozpoczęli prace w nowym miejscu, w połowie wysokości wzgórza. Po kilku tygodniach odnaleźli szczątki ponad 2,5-metrowego sarkofagu z różowego wapienia ozdobionego rozetami. Takie sarkofagi są niezmiernie rzadkie. Odnaleziono tylko kilka podobnych, m.in. w grobowcach królewskich przy ul. Saladyna w Jerozolimie.

Znienawidzony władca
Józef Flawiusz, rzymski historyk żydowskiego pochodzenia, który żył prawie wiek po Herodzie, zostawił opis pochówku króla. Mary wykonane ze złota i ozdobione drogimi kamieniami przykrywała haftowana, purpurowa tkanina. Ciało też zawinięto w purpurę, głowę zmarłego zdobił złoty diadem, prawa dłoń ściskała berło. Uroczysty pogrzeb Heroda, który panował między 37 r. a 4 r. p.n.e., połączony był z paradą wojsk. W procesji, oprócz dostojnych żałobników, kroczyło ponad pięciuset niewolników i wyzwoleńców Heroda niosących kadzidła.
Ci, którzy spodziewali się ujrzeć w grobie króla opisane przez Józefa Flawiusza skarby, są rozczarowani. Nie znaleziono nawet szkieletu ani inskrypcji z imieniem Heroda. To nie powinno dziwić. Miejsce pochówku władcy zostało zniszczone przez żydowskich powstańców podczas rewolty przeciw Rzymianom między 66 r. a 72 r. Mauzoleum rozebrano. Dziś można jedynie zobaczyć fundament budowli o powierzchni prawie 100 m? i kamienne urny, które posłużyły do dekoracji pomnika. Herod, który rządził Judeą z rzymskiego mandatu, był znienawidzony przez powstańców.

Luksusy Heroda
Herod przekształcił zagubione na pustyni wzgórze w jedną z najbardziej luksusowych rezydencji starożytności. Aby budowle były widoczne z Jerozolimy, kazał podnieść wzgórze prawie do 800 m n.p.m. Na szczycie wzniesiono ufortyfikowany pałac, a u stóp wzgórza wybudowano drugi, zwany Dolnym Herodionem, w którego skład wchodziły rezydencje, ogrody, sadzawki, stajnie i warsztaty rzemieślnicze. Akwedukty transportowały wodę aż z Jerozolimy.
Po śmierci Heroda w Herodionie rezydował jego syn Archelaos. Gdy Judea została prowincją imperium rzymskiego, pałac stał się siedzibą gubernatorów. W 66 r. wpadł w ręce rebeliantów, a w 71 r. zniszczyli go Rzymianie. Został znowu wykorzystany przez powstańców podczas powstania Bar Kochby w latach 132-135. Około 150 r. osiedlili się tam bizantyjscy mnisi, a później powstała tam kolonia trędowatych. Miejsce zostało opuszczone w VII wieku.

Rodzina pod nóż
Herod wywodził się z rodu żydowskiego, ale jego członkom bliższe były ideały zhellenizowanej kultury śródziemnomorskiej niż nakazy religii Izraela. Rodzina była zaprzyjaźniona z politykami Rzymu, m.in. Pompejuszem, a ojciec Heroda, Antypater, w 47 r. p.n.e. został mianowany przez rzymski Senat prokuratorem Judei.
Antypater został otruty w 43 r. p.n.e. Młody Herod kazał stracić zabójcę. Być może to wydarzenie dało początek morderczej paranoi władcy. Biblia rozsławiła Heroda z powodu rzezi niewiniątek, której miał dokonać na wieść o narodzinach Jezusa. Brak jednak historycznych dowodów na prawdziwość tego wydarzenia. Jeśli nawet jednak Herod nie nakazał zgładzenia chłopców, w obawie przed spiskiem zdziesiątkował własną rodzinę. Przyczynił się do śmierci swego szwagra Arystobulosa, utopionego podczas przyjęcia. Nakazał też stracić własną żonę Mariamne I, którą oskarżył o cudzołóstwo, i jej matkę. W 28 r. p.n.e. kazał uśmiercić swego innego szwagra Kostobara. W 7 r. p.n.e. ten sam los spotkał synów Heroda i Mariamne - Aleksandra i Arystobulosa. Herod wielokrotnie też zmieniał ostatnią wolę, mianując coraz to innego syna następcą.
Paranoiczna obawa o własne życie nie przeszkadzała Herodowi w działalności budowlanej, dzięki której zapracował na przydomek Wielki. Do dziś można zobaczyć wzniesione za jego panowania fragmenty murów starego miasta w Jerozolimie. Na rozkaz władcy przebudowano fortecę na wzgórzu Masada i wybudowano port w Cezarei. Najsłynniejszym dziełem Heroda była rozbudowa około 20 r. p.n.e. Drugiej Świątyni w Jerozolimie. Był to jeden z największych projektów budowlanych świata grecko-rzymskiego, porównywalny z latarnią morską na wyspie Faros i mauzoleum w Halikarnasie. Aby powiększyć teren pod budowę, zniwelowano górę Moria. Samą świątynię wzniesiono z importowanego białego marmuru, aby była widoczna z daleka w promieniach słońca. Według legendy, budowa kompleksu świątynnego zajęła Herodowi trzy lata, ale w rzeczywistości prace trwały dłużej i prawdopodobnie nie były ukończone, gdy w 70 r. świątynia spłonęła podczas zdobywania Jerozolimy przez Tytusa.

Śmierć w bólach
Herod Wielki zmarł w 4 r. p.n.e. Józef Flawiusz, który miał dostęp do zapisków jego lekarza, Mikołaja z Damaszku, opisuje, że władcę męczyły gorączka, świąd, ból wnętrzności, guzy na stopach, zapalenie jamy brzusznej i gangrena genitaliów. Szukał ulgi, kąpiąc się w ciepłej oliwie. W 2002 r. Jan Hirschmann z University of Washington w Seattle doszedł do wniosku, że śmierć Heroda spowodowało zapalenie nerek skomplikowane przez bakteryjną nekrozę genitaliów, zwaną zgorzelą Fourniera.

Dynastia herodiańska
Dynastia herodiańska rządziła Judeą prawie przez półtora wieku. Gdy Juliusz Cezar powołał w 47 r. p.n.e. Antypatra, ojca Heroda, na stanowisko prokuratora Judei, ten obwołał swoich synów Fazaela i Heroda gubernatorami Jerozolimy i Galilei. Po śmierci Antypatra Herod utrzymał się u władzy i w 41 r. p.n.e. został mianowany przez Marka Antoniusza tetrarchą. Zanim objął władzę w całej Judei, musiał stawić czoło najazdowi Partów.
Po śmierci Heroda Wielkiego królestwo zostało podzielone między jego trzech synów. Herod Archelaos został władcą głównej części, w której skład wchodziły Judea, Edom i Samaria. Po dziesięciu latach panowania został wygnany, a Judeę przekształcono w rzymską prowincję. Północną częścią królestwa rządził Herod Filip I, a Herod Antypas został władcą Galilei i Perei, którymi rządził do 39 r. n.e., kiedy Kaligula wygnał go do Hiszpanii. Antypas zasłynął z wydania wyroku śmierci na Jana Chrzciciela, którego głowę ofiarował na srebrnej tacy Salome.
Herod Agryppa I, wnuk Heroda Wielkiego, został po śmierci Heroda Filipa w 34 r. mianowany jego następcą, w 39 r. jego terytoria przeszły pod panowanie Heroda Antypasa. W 41 r. cesarz Klaudiusz dodał do tych ziem część prowincji Judei, która wcześniej znajdowała się pod panowaniem Heroda Archelaosa. Agryppa odtworzył w ten sposób królestwo swojego dziadka. Zmarł w 44 r. Jego syn, Herod Agryppa II, odziedziczył północną część królestwa. Był ostatnim z potomków Heroda, po jego śmierci w 92 r. dynastia wygasła.
Okładka tygodnika WPROST: 20/2007
Więcej możesz przeczytać w 20/2007 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 1
  • edek IP
    to co znaleziono, nie jest grobem heroda wielkiego. mauzoleum istnieje i jeszcze jest nieodkryte