Sekret Azteków

Sekret Azteków

Odkryto fragmenty najstarszego miasta w Meksyku
Marta Landau
Współpracownik działu Nauka i Zdrowie

Budowla odkryta w Tlatelolco, dzielnicy Mexico City, może wyjaśnić tajemnicę pochodzenia Azteków. Archeolodzy Patricia Ledesma i Salvador Guilliem odsłonili schody wiodące na szczyt ponad dziesięciometrowej piramidy oraz rzeźbę przedstawiającą azteckiego boga deszczu Tlaloca lub boga nieba i  ziemi Tezcatlipoca.
Sensacją jest to, że piramida z Tlatelolco została zbudowana przed 800 laty – 100 lat wcześniej niż najstarsze znane pozostałości kultury Azteków. Dotychczas archeolodzy sądzili, że Tlatelolco zostało założone w 1325 r. – w tym samym roku, w którym powstało pobliskie Tenochtitlan, stolica imperium Azteków startych z powierzchni ziemi przez hiszpańskich konkwistadorów w 1521 r.Skóra księżniczki
Archeolodzy wciąż nie mogą ustalić, kiedy i skąd Aztekowie przywędrowali do doliny Meksyku. Wiadomo jedynie, że ten najpotężniejszy lud Mezoameryki, słynny z wyrywania serc jeńcom oraz wynalezienia czekolady, nie wywodził się z ziem, nad którymi panował. Jego imperium było imponujące – w XV i XVI wieku rozciągało się od Zatoki Meksykańskiej po Pacyfik. Sami Aztekowie twierdzili, że historia ich ludu zaczęła się w 1168 r., kiedy bóg Huitzilopochtli rozkazał im wyruszyć w podróż na południe. Do doliny Meksyku przybyli – według własnej rachuby – w 1248 r. Pół wieku później niektórzy z nich zostali wasalami władcy miasta Culhuacán, a inni osiedlili się na wyspie na jeziorze Texcoco. Według własnych podań, Tenochca, jak nazywali siebie Aztekowie, byli ludem pokojowym, ale ich obyczaje, do których należało składanie ofiar z ludzi, wywoływały wrogość innych mieszkańców doliny Meksyku. Legenda głosi, że otwarty konflikt rozpoczął się w 1323 r., kiedy Aztekowie poprosili władcę Culhuacán o jego córkę, którą chcieli uczynić boginią, ale zamiast tego złożyli ją w ofierze. Gdy podczas uroczystej uczty pojawił się kapłan odziany w skórę dziewczyny, jak wymagał tego aztecki rytuał, przerażeni mieszkańcy Culhuacán wygnali Azteków z miasta na wyspę jeziora Texcoco. Wtedy wzniesiono tam miasto Tenochtitlan, które miało się stać stolicą imperium Azteków. W następnym stuleciu mieszkańcy miasta, coraz potężniejsi i lepiej uzbrojeni, zawierali sojusze i wchodzili w konflikty z innymi okolicznymi ludami, aż pod rządami Itzcoatla w drugiej ćwierci XV wieku zyskali pełną niepodległość. Tenochtitlan rosło w oszołamiającym tempie. W mieście powstały świątynie, drogi, grobla łącząca wyspę z lądem i akwedukt doprowadzający wodę pitną.
Tlatelolco w północnej części wyspy było początkowo odrębną osadą założoną przez inną grupę imigrantów, ostatecznie zostało jednak wchłonięte przez Tenochtitlan. Tam znajdował się słynny targ opisany przez Hernána Cortésa i konkwistadora kronikarza Bernala Diaz del Castillo. Bernal Diaza twierdził, że rynek w Tlatelolco, na którym mogło jednocześnie handlować nawet 40 tys. ludzi, był większy niż całe miasto Sewilla i jakikolwiek inny znany Hiszpanom targ (łącznie z Wenecją i Konstantynopolem) W 1521 r. Tlatelolco było ostatnim bastionem azteckiego oporu przed Hiszpanami. Tam właśnie najdłużej bronili się oblegani przez Cortésa mieszkańcy Tenochtitlan pod wodzą Cuauhtemoca. 13 sierpnia 1521 r. na rynku w Tlatelolco zginęło ponad 40 tys. azteckich mężczyzn, kobiet i dzieci.

Barbarzyńcy Ameryki
Jedyne zachowane do dziś przekazy zawierające opis wędrówki Azteków powstały już po podbiciu Meksyku przez konkwistadorów. Są to kompilacje wcześniejszych źródeł spisane przez hiszpańskich i indiańskich kronikarzy. Nie zachowały się żadne oryginały, a autorzy nie zawsze rozumieli przepisywany tekst. Stąd wiele niejasności i sprzeczności, z którymi borykają się dziś uczeni.
Badania archeologiczne potwierdzają, że Aztekowie byli ludem napływowym. Także lingwiści analizując język nahuatl, którym posługiwali się Aztekowie, stwierdzili, że nie powstał on w środkowym Meksyku, ale gdzieś na północ od tego obszaru. Kiedy Aztekowie przywędrowali nad jezioro Texcoco, w tym rejonie istniały już kwitnące miasta-państwa Chalco, Xochimilco, Tlacopán oraz najpotężniejsze Culhuacán na południowym i Azcapotzalco na zachodnim brzegu jeziora. Wiadomo, że Aztekowie mieli sektor „barrio" w tolteckim mieście Tollan, którego wyrafinowana kultura wywarła ogromny wpływ na barbarzyńskich przybyszów. Przyczyna osiedlenia się Azteków na wyspie mogła być więc o wiele bardziej prozaiczna niż konflikt z mieszkańcami Culhuacán po zabiciu córki króla. Według legendy, Aztecy byli ostatnią z siedmiu grup, które wyemigrowały na południe. W rezultacie, kiedy przybyli do doliny Meksyku, zabrakło ziemi do założenia nowej osady. Teren wokół jeziora był już od dawna podzielony między silne i zorganizowane miasta, a nowo przybyłym najprawdopodobniej brakowało siły, by podbić któregoś z sąsiadów.

Kłopoty z kalendarzem
Aztekowie – według legendy – wędrowali do doliny Meksyku przez 302 lata. Mimo że ludy Mezoameryki posługiwały się bardzo precyzyjnymi kalendarzami, przeliczenie daty jakiegoś wydarzenia na europejską rachubę czasu bywa trudne. Sami Aztekowie posługiwali się 52-letnim cyklem i nie prowadzili żadnego kumulatywnego kalendarza: po zakończeniu jednego cyklu czas liczono od nowa. Najpewniejszym sposobem korelacji ich dat z kalendarzem chrześcijańskim jest więc liczenie wstecz, od daty przybycia Hiszpanów do Meksyku. Sytuację dodatkowo komplikuje fakt, że w różnych miastach używano kilku odmiennych kalendarzy, z których każdy rządził się 52-letnim cyklem. Najbardziej popularny był kalendarz Tenochca, gdzie rok 1. Acatl odpowiada naszemu 1519 r., ale w użyciu były też co najmniej cztery inne. W związku z tym badacze zgadzają się, że wiarygodność obliczeń kalendarzowych spada w miarę cofania się w czasie; korelacje sprzed połowy XIV wieku są już bardzo niedokładne. Dotychczas uważano, że Aztekowie przybyli do basenu Meksyku koło 1248 r., a osadę na wyspie jeziora Texcoco założono około 1325 r. Odkrycie piramidy w Tlatelolco zmusza archeologów do cofnięcia tej daty o co najmniej 100 lat.
Badania paleoklimatologów udowodniły, że między 1100 r. a 1400 r. nastąpiło pogorszenie klimatu w północnej części Mezoameryki: zmniejszona ilość opadów zredukowała znacznie obszar, na którym można było uprawiać kukurydzę. Przypuszczalnie to właśnie było przyczyną migracji plemion posługujących się językiem nahuatl na południe.

Ludzie z Aztlan
Azteca znaczy mniej więcej „ludzie
z AztlÁn". Według legendy, tam właśnie Aztekowie wydostali się z wnętrza ziemi przez siedem jaskiń w Chicomoztoc. Każda jaskinia odpowiada innej grupie Nahua: Xochimilca, Tlahuica, Acolhua, Tlaxcalan, Tepaneca, Chalca oraz Mexica. Leganda Aztlán zaczęła się po hiszpańskim podboju Meksyku, kiedy dominikanin Diego Durán oraz inni zachodni kronikarze rozpowszechnili opis krainy położonej gdzieś na północy, wolnej od chorób, wojen i śmierci. Te historie były impulsem dla hiszpańskich ekspedycji na tereny dzisiejszych południowo-zachodnich Stanów Zjednoczonych.
Mimo że Aztlán nosi wszystkie cechy mitu, wielu archeologów podjęło próby zidentyfikowania miejsca, w którym mogło się znajdować siedem legendarnych jaskiń. Często wymienianym kandydatem jest Aztalan w stanie Wisconsin, zaproponowany w 1837 r. przez N. F. Hyera z powodu podobieństwa nazwy. Zwolennikiem tej identyfikacji był też słynny podróżnik i badacz Aleksander von Humboldt. Popularna jest też teoria wiążąca Aztlán z rejonem jeziora Powell. W legendach o migracji wymieniane jest miejsce zwane Culhuacán, które dzisiaj wielu archeologów identyfikuje ze starożytną siedzibą Indian Anasazi w parku narodowym Mesa Verde. W 1887 r. antropolog Alfredo Chavero twierdził, że Aztlán znajdowało się na wybrzeżu Pacyfiku w meksykańskim stanie Nayarit. Sto lat później meksykański prezydent José López Portillo sugerował, że prawdziwą lokalizacją Aztlán jest Mexcaltitán, również w Nayarit. Stan Nayarit używa dziś herbu Aztlán i nosi dumną nazwę Nayarit, kolebka Meksykanów.
Aztlán był też porównywany z Atlantydą. W połowie XIX wieku amerykański kongresman i pisarz Ignatius L. Donnelly próbował ustalić związek między zatopionym platońskim kontynentem a rajem Azteków.

Groby pod piramidami
Meksyk jest usiany piramidami wznoszonymi przez wszystkie zamieszkujące ten obszar ludy. W sierpniu 2007 r. archeolodzy odsłonili w Iztapalapa piramidę, która mogła być główną budowlą religijną Tenochtitlan. Piramidy Mezoameryki bardziej przypominały schodkowe zigguraty Mezopotamii niż piramidy z doliny Nilu. Największą z nich jest poświecona bogowi Quetzalcoatlowi piramida w Cholula o podstawie dwukrotnie większej od podstawy egipskiej piramidy Cheopsa. W Tlatelolco odsłonięto pomieszczenia przylegające do piramidy, powstałe prawdopodobnie
później niż sama budowla. Archeolodzy odkryli masowe groby pod piramidą Pierzastego Węża Quetzalcoatla w mieście Teotihuacán. Pochowani w nich mężczyźni byli związani, a na szyjach zawieszono im girlandy z imitacji ludzkich żuchw z zębami wyrzeźbionymi z muszli. Nie byli to jednak władcy, ale wojownicy, których złożono w ofierze, by strzegli piramidy. W piramidzie Księżyca w Teotihuacán odkryto grób mężczyzny złożonego w kwadratowej komorze. Mimo że pogrzebano go ze związanymi rękami, musiał być ważną osobistością: wraz z nim pochowano 150 przedmiotów – figurki z jadeitu, narzędzia z obsydianu i ozdoby. W grobie znaleziono
też szczątki ptaków i jaguarów, przypuszczalnie zagrzebanych żywcem.

Okładka tygodnika WPROST: 5/2008
Więcej możesz przeczytać w 5/2008 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Czytaj także