Kalejdoskop kulturalny

Kalejdoskop kulturalny

TEATR

Caryca jest naga

Nie ma wyjścia: jeżeli chce się zobaczyć najciekawszy i jednocześnie najbardziej wywrotowy spektakl historyczny sezonu, koniecznie trzeba się wybrać do Kielc. „Caryca Katarzyna” w Teatrze im. Stefana Żeromskiego w Kielcach, przedstawienie w reżyserii Wiktora Rubina, poprzez tytułową postać w fenomenalnej kreacji Marty Ścisłowicz błyskotliwie pokazuje zmaganie się wyzwolonej kobiecości z mundurem kulturowej opresji. Caryca Katarzyna jako postać z podręczników historii kojarzy się nieszczególnie: rozbiory Polski, zamordyzm, okrucieństwo, wreszcie utrwalony stereotyp niewyżytej, nie tylko seksualnie, bestii w kobiecej skórze. Dramaturżka kieleckiego spektaklu Jolanta Janiczak na przykładzie monarchini pokazuje łże-mitologię, w której ramach Katarzyna staje się symbolem kobiecości decydującej, rozdającej karty, ale i płacącej za wybujałe ambicje cenę kulturowego wyobcowania. Kluczem interpretacyjnym jest tutaj cielesność, seksualizm. Katarzyna staje przed widzami naga: dosłownie i w przenośni. Kostiumy z epoki wiszą nad sceną, natomiast współczesna dziewczyna „na biało” wciela się w postać z historii i z mitu. Musi być rozebrana, żeby jak w „Pillow Book” Greenawaya zapisać historię na własnym ciele. Będzie to dowcipno-tragiczna narracja o wabieniu, anektowaniu i odrzucaniu, cielesności kuszącej i zbrukanej, w której echem i czkawką odbijają się zarówno polskie na wieki wieków romantyczne lamenty wznoszone przez króla Stanisława Augusta Poniatowskiego (Tomasz Nosiński), jak i stare radzieckie szlagiery Ałły Pugaczowej. Śmieszne bywa straszne. Łukasz Maciejewski

„Caryca Katarzyna”, reż. Wiktor Rubin, Teatr im. Stefana Żeromskiego, Kielce

KSIĄŻKA

Realia Afganistanu

Moje strachy, przyjaźnie, przygody i zdjęcia” – mówi o wyróżnionym drugą nagrodą Grand Press Photo w kategorii wydarzenia projekcie „Afganistan jest w nas” Maksymilian Rigamonti, fotoreporter „Wprost”. Właśnie ukazał się album z jego 68 zdjęciami dokumentującymi polską misję w kraju Bliskiego Wschodu. To efekt pięciu wyjazdów do jednego z najbardziej zapalnych rejonów świata. Rigamonti rejestruje codzienność żołnierzy, życie w ciągłym poczuciu zagrożenia. Teksty do książki napisali m.in. Paweł Reszka, Eva Rubinstein i Jarosław Włodarczyk. Do każdego egzemplarza jest dołączana odbitka autorska jednej z fotografii.

Maksymilian Rigamonti „Afganistan jest w nas”, Press Club Polska. Książka dostępna w księgarniach bookoff i na stronie www.rigamonti.pl

TVP

Los kobiet

W czwartek w cyklu „Kocham kino” w TVP 2 „Kobiety bez mężczyzn” – reżyserski debiut znanej artystki wizualnej Shirin Neshat. Akcja filmu dzieje się w Teheranie w 1953 r., w momencie politycznego przewrotu. Adaptując zakazaną w Iranie prozę Shahrnoush Parsipour, artystka koncentruje się na prywatnej perspektywie. Portretuje cztery kobiety z ich aspiracjami, marzeniami, planami na przyszłość.

„Kobiety bez mężczyzn”, reż. Shirin Neshat, TVP 2, Czwartek 30 stycznia, godz. 22.45

DVD „WPROST”

Napad na bank

W tym tygodniu „Wprost” można kupić z filmem „Angielska robota” na DVD. Roger Donaldson czuje kino gatunkowe. Proponuje wciągającą rekonstrukcję autentycznego napadu na bank przy Baker Street z 1971 r. (złodziei nigdy nie ujęto). Sprawny film sensacyjny i spora dawka dobrego humoru.

SZTUKA

Malarskie momenty

Tomasz Ciecierski – klasyk pokolenia średniego plus – konfrontuje się z historią sztuki. Jego nowe, ciekawe prace prezentuje warszawska Galeria Foksal. Autor wychodzi poza klasyczne malarstwo i eksperymentuje z formą. Jego dzieła często się zbliżają do instalacji i fotografii: jednobarwne, ponakładane na siebie płótna, zdjęcia udające obrazy, obrazy imitujące zdjęcia. Wszystko okraszone kleksami zaschniętej farby lub podmalunkami, w których widać dukt pędzla. Ciecierski konsekwentnie się zastanawia nad rolą artysty, sztuki oraz aktualnością praw, reguł i patentów wypracowanych przez praktyków i teoretyków minionych wieków. Przewodnim motywem wystawy pozostaje pejzaż. Ale czy musi on być przedstawieniem realnej przestrzeni, czy może wystarczy oddanie „przestrzeni mentalnej” człowieka? Kiedy pejzaż staje się abstrakcją? Anna Theiss

Tomasz Ciecierski, Galeria Foksal, Warszawa. Wystawę można oglądać do 21 lutego

film

Zerwij kajdany

Pierwsi osadnicy, wojna secesyjna, zamach na Kennedy’ego, atak terrorystyczny na WTC. Amerykanie lubią przenosić na ekran swoją krótką historię. Portretować bohaterów i składać hołd ofiarom. Teraz dojrzeli do skonfrontowania się z jedną z największych zadr przeszłości – z niewolnictwem. W ostatnim roku pojawiła się seria filmów o walce czarnoskórych mieszkańców USA o równe prawa. Po „Lincolnie” Spielberga szturmem wkroczył do kin Tarantinowski mściciel „Django”, a Lee Daniels sportretował „Kamerdynera” – lokaja prezydentów w Białym Domu. Jednak żaden z tych filmów nie był tak bolesny jak „Zniewolony. Solomon Northup to postać prawdziwa. Był wolnym człowiekiem, utalentowanym muzykiem w XIX- -wiecznym Nowym Jorku. Padł jednak ofiarą porywaczy, handlarzy żywym towarem. W kajdanach trafił na targ i został sprzedany plantatorom. Przez 12 lat nie był w stanie udowodnić swojej tożsamości. McQueen, jeden z najciekawszych współczesnych reżyserów, potrafi opowiadać obrazem. W jego filmie jest ból, okrucieństwo, walka o przetrwanie. Często za cenę honoru. Konieczność życia w kłamstwie, gdy wykształcony człowiek udaje analfabetę, aby uniknąć razów. McQueen przejmująco kreśli dramat odartego z godności i oddzielonego od najbliższych mężczyzny, ale też innych czarnych niewolników, m.in. wykorzystywanej seksualnie kobiety. To oskarżenie systemu, który podzielił Amerykę na panów i niewolników. Stworzył ludzi, którzy uwierzyli w swoją wyższość. Z brutalną rzeczywistością kontrastują pełne spokoju zdjęcia Seana Bobbita. Tragedia rozgrywa się wśród sielskich pól bawełnianych, we wnętrzach cukierkowych willi plantatorów i pejzaży niczym z albumu o utraconej Ameryce. Nie brakuje brutalnych scen, ale od ciosów boleśniejsze są inne upokorzenia. McQueen pokazuje moralne dylematy niewolników. Kolejne ustępstwa, do których są zmuszani, aby przeżyć. Kiedybiernie patrzą na katowanie innych czarnoskórych albo gdy na rozkaz pana sami muszą biczować przyjaciół. Są i tacy, którzy zniewolenie zaakceptowali i uznali za naturalne. Niepokoi postać starego czarnego służącego jednego z posiadaczy ziemskich, przekonanego o słuszności podziałów rasowych. „Zniewolony. 12 Years a Slave” to film surowy, pozbawiony prostych wzruszeń, ze świetną kreacją Chiwetela Ejiofora w roli głównej i dobrymi rolami Lupity Nyong’o, Brada Pitta, Michaela Fassbendera i Benedicta Cumberbatcha. Laureat Złotego Globu i mocny kandydat oscarowy. Słusznie. Krzysztof Kwiatkowski

„Zniewolony. 12 Years a Slave”, reż. Steve McQueen, Monolith Films

film

Przekręty władzy

Nominowany do Oscara w dziesięciu kategoriach, w tym najważniejszych, błyskotliwie zrealizowany „American Hustle” to obraz korupcji i wątpliwej moralności amerykańskich elit finansowo-politycznych. Ale obraz przewrotny, w którym prawo często staje w sprzeczności ze społecznym interesem. Podobnie jak „Wilk z Wall Street” Martina Scorsese, film oparty jest na faktach. David O. Russell sięgnął po aferę z przełomu lat 70. i 80., gdy FBI prowadziło operację „Abscam”. Postawiono wówczas zarzuty kilkunastu prominentnym politykom. W filmie agent FBI Richie DiMaso zmusza do współpracy złodzieja i oszusta, który w zamian za niski wymiar kary razem z kochanką przygotowuje prowokację mającą pogrążyć nieuczciwych kongresmenów i senatorów. Znakomite tempo, dużo humoru i koncert gry w wykonaniu Christiana Bale’a, Jennifer Lawrence, Amy Adams i Bradleya Coopera. Tym razem Russell lepszy od Scorsese. Krzysztof Kwiatkowski

„American Hustle”, reż. David O. Russell, UIP

muzyka

Dobry klimat

Pierwszy album był niezwykle świeżo brzmiącą rewelacją. Drugi to ścieżka dźwiękowa do nieistniejącego filmu fantastycznie wyprodukowana przez mistrzów Godricha i Flooda. Dużo tu sygnałów, jak wszechstronnie potrafią podchodzić do muzyki cztery panie z Warpaint, tworzące swój własny, trochę hermetyczny, „plemienny” świat. Melodyka Cocteau Twins, ślady jazzu, a nawet muzyki funk i to, co cechuje wszystkie albumy, od których trudno się uwolnić – niedefiniowalna atmosfera. Jej ślad udało się uchwycić na okładce płyty. Warto było czekać trzy lata. Piotr Metz

Warpaint „Warpaint” Sonic

muzyka

Bez nudziarstwa

Zaskakujący wspólny projekt gitarzysty zespołu National i znanego z eklektyzmu Kronos Quartet. Tylko cztery utwory, ale na tyle długie, że dzieje się w nich więcej niż na wielu pełnowymiarowych albumach. Bryce Dessner, artysta o polskich korzeniach, pokazuje tu niewtajemniczonym talent kompozytorski, może z wyjątkiem fragmentów numeru finałowego – jakże inny od nastrojowo stylowego nudziarstwa macierzystej grupy. Wspólna praca m.in. z Philipem Glassem i Steve’em Reichem oraz klasyczne muzyczne CV pokazują, że to nie projekt „na boku”, tylko alternatywny artystyczny życiorys. Poważna sprawa, dosłownie i w przenośni. Piotr Metz

Kronos Quartet „Aheym” Sonic

książka

Kręta droga

Początek powieści Pascala Garniera jest zarazem jej finałem – Simon, stary schorowany człowiek, popełnia samobójstwo, a pomaga mu w tym Bernard, poznany przypadkowo kilka dni wcześniej chłopak. Homoseksualny dramat? Opowieść o traumie schyłku? Bynajmniej. Garnier jest nieprzewidywalny – mimo że zakończenie mamy podane na tacy, ścieżka, która do niego prowadzi, nie mieści się w schematach. Historia znajomości Simona i Bernarda oscyluje między tragedią a komedią, co rusz zmieniając tonację. Fatalistyczna gorycz łączy się tu z krzepiącą pochwałą zdrowego rozsądku. Przedziwna mieszanka. Piotr Kofta

Pascal Garnier „Jak się ma twój ból?” przeł. Gabriela Hałat Claroscuro 2014

książka

Konie i ludzie

Nie sądziłem, że można napisać ciekawą książkę o koniach. Byłem w błędzie – Holender Frank Westerman napisał fascynującą. „Czysta biała rasa” traktuje o arystokratycznej rasie koni wyhodowanej pod koniec XVI w. na habsburskim dworze. Ale dzieje lipicanów, skądinąd złożone, to tylko punkt wyjścia: mówi się tu o upadku starych imperiów i powstawaniu nowych, o krwawych wojnach, przygodach Europejczyków z totalitaryzmem, genetyką i eugeniką, wierze w rasowe i społeczne utopie. Lipicańskie konie jako metafora odwiecznego konfliktu między naturą a kulturą? Trudno o trafniejszą. Piotr Kofta

Frank Westerman „Czysta biała rasa. Cesarskie konie, genetyka i wielkie wojny” przeł. Jadwiga Jędryas Czarne 2014

Top 10 kino

1. „Pod Mocnym Aniołem”

reż. Wojciech Smarzowski

Kino Świat

2. „Wilk z Wall Street”

reż. Martin Scorsese

Monolith Films

3. „Wkręceni”

reż. Piotr Wereśniak

Interfilm

4. „Hobbit: Pustkowie Smauga”

reż. Peter Jackson

Forum Film Poland

5. „Robaczki z Zaginionej Doliny”

reż. Thomas Szabo, Hélène Giraud

Kino Świat

6. „Skubani”

reż. Jimmy Hayward

Monolith Films

7. „47 Roninów”

reż. Carl Rinsch

UIP

8. „Nimfomanka”

reż. Lars von Trier

Gutek Film

9. „Sekretne życie Waltera Mitty”

reż. Ben Stillet

Imperial Cinepix

10. „Kraina lodu”

reż. Chris Buck, Jennifer Lee

Disney

Top 10 muzyka

1. „MTV Unplugged: Kult”

Kult

SP Records

2. „Jestem…”

Bednarek

Lou & Rocked Boys/Rockers Publishing

3. „Beyoncé”

Beyoncé

Sony Music PL

4. „Kometa – The Best of Nohavica”

Jaromír Nohavica

Magic Records/Universal Music PL

5. „Lepszego życia diler”

Paluch

Bor Records/CD-Contact

6. „High Hopes”

Bruce Springsteen

Sony Music PL

7. „Perfect (2013)”

Perfect

Polskie Radio/Warner Music PL

8. „Czarna biała magia”

Sokół i Marysia Starosta

Prosto/Olesiejuk

9. „Comfort and Happiness”

Dawid Podsiadło

Sony Music PL

10. „Born to Die”

Lana Del Ray

Polydor UK/Universal Music PL

Top 10 książki

1. „Media. Resortowe dzieci”

Dorota Kania, Jerzy Targalski, Maciej Marosz

Fronda

2. „Ciemny Eden”

Chris Beckett

Mag

3. „Pokój”

Gene Wolfe

Mag

4. „Wilk z Wall Street”

Jordan Belfort

Świat Książki

5. „Tonąca dziewczyna”

Caitlin R. Kiernan

Mag

6. „Anioły jedzą trzy razy dziennie”

Grażyna Jagielska

Społeczny Instytut Wydawniczy Znak

7. „Nowy Jork”

Magdalena Rittenhouse

Wydawnictwo Czarne

8. „TV Ciał0”

Jeff Noon

Mag

9. „Pod Mocnym Aniołem”

Jerzy Pilch

Świat Książki

10. „Rublowka”

Walerij Paniuszkin

Agora

Okładka tygodnika WPROST: 5/2014
Więcej możesz przeczytać w 5/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:

Czytaj także

 0