336 lat temu Jan III Sobieski rozgromił Turków pod Wiedniem. Czy było warto?

336 lat temu Jan III Sobieski rozgromił Turków pod Wiedniem. Czy było warto?

Jan III Sobieski wysyła wiadomość o zwycięstwie papieżowi Innocentemu XI – mal. Jan Matejko (fragment, fot. domena publiczna)
336 lat temu wojska koalicji polsko-habsbursko-niemieckiej pod dowództwem Jana III Sobieskiego rozgromiły armię turecką oblegającą Wiedeń. Choć zwycięstwo było niekwestionowane, a legenda polskiego władcy rozlała się po całej Europie, po latach historycy zaczęli zastanawiać się, czy interwencja Rzeczpospolitej miała jakikolwiek sens.

Wybitny polski historyk Zbigniew Wójcik w opracowaniu dotyczącym położenia międzynarodowego Rzeczpospolitej w XVII wieku pisał:

Składając hołd Sobieskiemu jako wybitnemu dowódcy i politykowi, chyląc czoła przed bohaterstwem jego żołnierzy spod Wiednia, pamiętajmy, że załamanie potęgi ofensywnej Turcji i związanie się z Habsburgami… nie przyniosło Polsce właściwie żadnych realnych korzyści, a na dalsza metę, wobec wzrostu potęgi wrogich sąsiadów, właściwie szkody.

Kilka lat później powtórzył tę opinię w swojej biografii „Lwa Lechistanu” stwierdzając, że oceniając bitwę wiedeńską należy mieć w pamięci wydarzenia kolejnego stulecia. – To nie Turcy zagrażali państwu polskiemu w XVIII wieku, to nie Turcy zniszczyli je w kolejnych trzech rozbiorach, uczyniły to sąsiednie mocarstwa wśród, których była ocalona w 1683 roku Austria i sojuszniczka z późniejszej ligi antytureckiej, Rosja – podkreślał Wójcik.

Autor, pomimo zrozumienia dla decyzji Sobieskiego o zawarciu sojuszu z Monarchią Habsburgów i włączeniu się do wojny, efekty odsieczy oceniał więc jednoznacznie negatywnie, dodając łyżkę dziegciu do beczki miodu, jakim był mit wiedeński podsycany przez stulecia w polskiej historiografii i powszechnej świadomości Polaków.

Opinia Wójcika, choć wyrastała z pnia racjonalnej oceny konsekwencji geopolitycznych interwencji z 1683 roku, stała się podbudową pod przesadzone, a często wręcz absurdalne opinie jakoby bitwa pod Wiedniem była de facto porażką, albo też kolejnym, niepotrzebnym wydarzeniem w naszych dziejach, które jedynie złudnie podbijało nam bębenek.

Dyskusja o sensowności odsieczy powraca tym samym za każdym razem kiedy zbliża się okrągła rocznica tego wydarzenia. Siłą rzeczy powrócić musi i dzisiaj kiedy tradycja mitu bitwy wiedeńskiej zaczyna odżywać w dyskusji na temat naszej przeszłości.

Dzieje się tak nie tylko z powodu upłynięcia 336 lat od tych wydarzeń, czy dwóch projektów filmowych, o których głośno było w ostatnich latach, ale przede wszystkim w wyniku coraz popularniejszej w kręgach politologów i komentatorów życia politycznego tezy o narastającym konfliktem pomiędzy cywilizacją euroatlantycką, a światem islamu.

Zwycięstwo pod Wiedniem, odarte z historycznych kontekstów, stało się ponownie symbolem myślenia, w którym bitwa z 1683 roku była pokłosiem nie tylko sporu o naturze geopolitycznej, ale emanacją wielkiej wojny cywilizacji. Taką paralelę zbudował między innymi Cezary Harasimowicz w scenariuszu do niepowstałego ostatecznie filmu „Victoria”. Już we wstępie do swojego dzieła autor nawiązał do ataków na WTC, jakie miały miejsce 11 września 2001 roku. Stworzył tym samym wrażenie, że te dwa wydarzenia są elementem tej samej – niekończącej się – wojny. Bitwa pod Wiedniem, w mitycznej wersji tego zdarzenia, była więc zwycięstwem nad cywilizacją islamu, odepchnięciem zagrożenia przychodzącego ze wschodu.

Na sposób interpretacji skutków odsieczy wpływa więc w dużej mierze spojrzenie na to czym były konflikty polsko-tureckie i jaką naturę miała wojna rozpoczęta w 1683 roku. Dla jednych interwencja polska będzie ratunkiem dla cywilizacji, obroną Europy przed zalewem islamu, dla innych jedną z wielu wojen imperiów, w których wątki religijne czy kulturowe miały trzeciorzędne znaczenie. Ci drudzy dużo częściej będą rozpatrywać odsiecz wiedeńską także w kontekście dalekosiężnego skutku jakim było powstanie silnego państwa austriackiego i wzrost potęgi rosyjskiej. I choć z pozoru za tym stanowiskiem przemawia większy realizm polityczny, to nie należy odmawiać racji zwolennikom pierwszej tezy.

Z pewnością twierdzenie, że Polacy w 1683 roku uratowali cywilizację europejską jest mocno przesadzone. Po pierwsze – jak zauważył to w jednym z wywiadów dr Radosław Sikora – Imperium Osmańskie, choć pod koniec XVII wieku dysponowało dużą siłą militarną, było zbyt małe by opanować nie tylko Europę, ale nawet i Rzeszę. Upadek Wiednia najprawdopodobniej niczego nie przesądzał, choć stawiałby Monarchię Habsburgów w niezwykle trudnej sytuacji.

Czytaj także

 9
  • Odsiecz Wiedeńska była jednym z największych błędów w historii Polski, porównywalnym z innymi wielkimi błędami takimi jak : sprowadzenie do Polski Krzyżaków przez księcia Konrada Mazowieckiego, Powstaniem Warszawskim, wprowadzeniem OFE, którego skutki były katastrofalne lub zwycięstwem bardzo szkodliwej partii PiS w wyborach w roku 2015.
    • Niejaki "Asd Kjh" poniżej chwali Powstanie Warszawskie. Niejaki Józef Stalin też chwalił Powstanie Warszawskie, ale przede wszystkim bardzo się cieszył, że takie powstanie wybuchło, bo bardzo mądrze sobie miarkował, że wrogowie Związku Radzieckiego: Niemcy i Polska wzajemnie sią wykrwawiają. Marzeniem Stalina było to by powstanie trwało jak najdłużej i jak najwięcej Polaków i Niemców zginęło. Dlatego Stalin nie przyszedł na odsiecz swoim wrogom Polakom(czyli odwrotnie niż król Jan III pod Wiedniem) tylko stal z boku i śmiał się z głupoty Polaków. Okazuje się że opinie Stalina i obywatela "Asd Kjh "o Powstaniu Warszawskim są zbieżne.
      • Habsburgowie byli wtedy już od wieków wrogami Polski. Zawsze zwalczali dynastię Jagiellonów i kazali otruć królową Bonę by ukraść jej fortunę-sumy neapolitańskie, które należały się Jagiellonom. Odsiecz wiedeńska była wielkim błędem, bo wzmacniała odwiecznych wrogów Polski Habsburgów. Wiek po odsieczy cesarzowa Habsburżanka Maria Teresa dokonała I rozbioru Polski.
        • Tenże król został nastepnie oskarżony przez polski sejm o tchórzostwo i sprzyjanie Turkom .

          Polaczkowatość to nie pomysł Kaczynskiego i jego przydupasów
          • Tenże król został nastepnie oskarżony przez polski sejm o tchórzostwo i sprzyjanie Turkom .

            Polaczkowatość to nie pomysł Kaczynskiego i jego przydupasów