Niesamowite odkrycie naukowców. Puszcza Białowieska pełna starożytnych zabytków

Niesamowite odkrycie naukowców. Puszcza Białowieska pełna starożytnych zabytków

Białowieski Park Narodowy
Białowieski Park Narodowy / Źródło: Flickr / Frank Vassen
Kilkadziesiąt kurhanów sprzed 1,5 tys. lat, zarysy dawnych pól uprawnych, a nawet grodzisko - to część odkryć dokonanych przez naukowców na terenie Puszczy Białowieskiej. Znaleziska stały się możliwe dzięki zastosowaniu lotniczego skanowania laserowego.

Badacze z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego (IA UKSW) w Warszawie skupili się zarówno na badaniu powierzchni Białowieskiego Parku Narodowego, jak i terenu przylegającego do niego od północnego zachodu. W większości jest to przestrzeń porośnięta lasem, a więc trudna dla typowego rozpoznania przez archeologów.

Odkryliśmy między innymi duże skupisko kurhanów wstępnie datowanych na okres wpływów rzymskich (między I a V w.), grodzisko, ślady pól uprawnych oraz liczne kopce, z których część stanowiły pozostałości działalności przemysłowej na terenie puszczy, m.in. smolarnie i mielerze  – opowiada PAP Roman Szlązak, doktorant z IA UKSW w Warszawie. Mielerz to stos drewna przykryty gliną, ziemią lub darnią, ułożony w kształcie kopuły. W wyniku spalenia drewna w takich warunkach, czyli z małym, kontrolowanym dostępem powietrza, powstawał węgiel drzewny.

Lotniczy skan laserowy umożliwił prace naukowe

Znalezisk dokonano głównie dzięki zastosowaniu lotniczego skanowania laserowego (ALS). Potencjalne miejsca po dawnej działalności człowieka archeolodzy zazwyczaj typują na podstawie znajdowanych na powierzchni ziemi (często pól uprawnych) fragmentów pradziejowych naczyń ceramicznych czy narzędzi kamiennych. Jednak obszar pokryty drzewami i przykryty ściółką utrudnia stwierdzenie, czy kiedyś był zamieszkany. Rozwiązaniem jest ALS, które umożliwia wykrycie obiektów takich, jak np. kurhany czy grodziska - nawet, gdy znajdują się one w lesie. Oprócz danych z ALS naukowcy wykorzystali mapy historyczne i geologiczne.

Ze względu na zaostrzone przepisy ochrony dziedzictwa przyrodniczego na terenie Białowieskiego Parku Narodowego oraz przylegających do niego rezerwatów nie możemy tam prowadzić wykopalisk. Wytypowane dzięki ALS miejsca wizytowaliśmy w terenie. Po oględzinach byliśmy w stanie ustalić ich wstępną funkcję i chronologię  – dodaje główny koordynator projektu, dr Joanna Wawrzeniuk z IA UKSW.

Naukowcy wykorzystali też w niektórych miejscach georadar GPR. To metoda geofizyczna oparta na emitowaniu fal elektromagnetycznych o krótkich częstotliwościach. Archeolodzy zwracają szczególną uwagę na odkrycie skupiska składającego się z 25 kurhanów. Położone jest ono w północnej części Białowieskiego Parku Narodowego. Zdaniem badaczy wznieśli je przedstawiciele społeczności kultury wielbarskiej, którą archeolodzy kojarzą z ludem Gotów.

Odwierty oraz sondaże

Kilka z kurhanów znajduje się na przecięciu podwyższonych pasów ziemnych, prawdopodobnie miedz lub dróg rozdzielających pradawne pola orne - informują odkrywcy. Aby uszczegółowić czas powstania odkrytych konstrukcji, zdaniem badaczy konieczne jest przeprowadzenie odwiertów lub sondaży.

Drugim miejscem, wartym - zdaniem odkrywców - szczególnej uwagi, jest grodzisko nad rzeką Orłówką, znalezione przez pracowników IA UKSW już w 2015 roku. Jednak dopiero w tym roku archeolodzy potwierdzili w terenie jego chronologię. Grodzisko na planie okręgu o średnicy około 30 metrów jest otoczone niewielkim wałem o średnicy 3 metrów, sięgającym obecnie do wysokości pół metra. W obrębie konstrukcji archeolodzy znaleźli w tym roku fragmenty naczyń ceramicznych i narzędzi krzemiennych. Na ich podstawie ustalili, że teren wokół niej był zamieszkany już od pradziejów. Najmłodsze odnalezione zabytki pochodzą z okresu późnego średniowiecza, czyli z czasów przypuszczalnego istnienia grodu.

Ślady dawnych pól oraz kopce

Jak wyjaśniają naukowcy, twierdzę założono w strategicznym miejscu na wzniesieniu otoczonym bagnami, przylegającym do północnego brzegu rzeki. Prawdopodobnie pełniła funkcję strażniczą. W promieniu pół kilometra od grodziska naukowcy odkryli ślady dawnych pól, pozostałości grobli oraz kopce - ich wiek nie jest jeszcze znany.

Konfrontacja przeprowadzonych przez nasz zespół badań z wykresami palinologicznymi (pyłkowymi - przyp. PAP) wykonanymi przez Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk pozwala nam wstępnie stwierdzić, że objęty badaniami teren puszczy był sporadycznie zasiedlany przez człowieka – podsumowuje dr Wawrzeniuk.

Naukowcy dopiero rozpoczęli swoje badania, które potrwają w sumie trzy lata. Prace sfinansowane są ze środków Narodowego Centrum Nauki w ramach projektu „Dziedzictwo kulturowe i przyrodnicze Puszczy Białowieskiej”, kierowanego przez prof. Przemysława Urbańczyka z IA UKSW.

Czytaj także

 34
  • lavender IP
    kwiatki z tego tekstu:
    1.(...) ze względu na zaostrzone przepisy ochrony dziedzictwa przyrodniczego na terenie Białowieskiego Parku Narodowego (...) - wow, czyżby początek nagonki na park? Pamiętajmy fakty: archeolodzy niszą przyrodę i obiekty swoich badań, a Ścisły służy do ochrony przyrody i wszelkich śladów działalności człowieka, w tym przed zapędami ambicjonalnymi człowieka; przeprowadzenie wykopalisk i ich nieudolna interpretacja przynosi samą szkodę, bo jest tylko spełnieniem ambicji kopaczy..
    3. (...) Drugim miejscem, wartym - zdaniem odkrywców - szczególnej uwagi, jest grodzisko nad rzeką Orłówką, znalezione przez pracowników IA UKSW już w 2015 roku (...) "pełnił funkcję strażniczą" - to bajki zmchu i paproci, bo na jakiej podstawie stwierdzono jego chronologię? przecież nie mogli i nie grzebali w ziemi.., z znowu gród o średnicy 30 m... wow:-) to był teren przygotowany, a nie wykorzystany pod zwykły mielerz, tyle w temacie
    4. (...) konfrontacja przeprowadzonych przez nasz zespół badań z wykresami palinologicznymi (pyłkowymi - przyp. PAP) wykonanymi przez Instytut Biologii Ssaków Polskiej Akademii Nauk (...) - te badania realizował zespół pod kierunkiem prof. Latałowej, oni mieli swój grant
    • Lechita Pan IP
      Wpływy rzymskie? To Lechia oddziaływała swoimi wpływami na Rzym. Lechia - nasza starożytna aryjską ojczyzna. DarzBór.
      • kolejne oczywiste odkrycie IP
        Ale jak to pola, zamki, grobowce??? No jak to możliwe??? Przecież to nietknięta od tysiącleci pierwotna puszcza - bo tak pisze w Wybiórczej pan Wajrak "ekolog" z wykształceniem średnim ogólnym, który ledwo skończył liceum (pierwszy raz maturę oblał) :D Niestety reszta ludzi z choćby mgr dawno wiedziała, że to las królewski w 100% zasadzony ręką człowieka.
        • Kolporter IP
          Polecam poczytanie na temat pradawnych Słowian - Lechici są nawet w Biblii wymieniani - Lechia stworzyła wysoką kulturę wcześniej, niż żydzi , którzy jeszcze jak małpy po drzewach skakały. To od naszej historii zabrali fakty i dostosowali do swojej ideologii...
          Nie wierzysz? sam poszukaj..... wysil się i odgadnij, dlaczego tak szybko zaprzestali naziści poszukiwać swojej aryjskiej wyższości.... zebrane dowody naukowe wykazały zupełnie odwrotnie.... niż zakładali... :)
          • rusałka IP
            cicho, bo szyszko przyjdzie