Takiej Warszawy już nie ma. „Podróż do przeszłości opisana z wielkim rozmachem”

Męskie sentymenty

Warszawa, plac Leńskiego (dziś Hallera) w połowie lat 60. XX w.
Warszawa, plac Leńskiego (dziś Hallera) w połowie lat 60. XX w. / Źródło: „Warszawskie osiedla ZOR”, wyd. Arkady, 1968
Im człowiek starszy, tym częściej zabiera się do podsumowania swojego życia. Medycy twierdzą, że to dlatego, że pamięć się „uwstecznia”, czyli że wylatują z niej aktualności, a wraca to, co zapisało się przed laty. Jak te procesy przebiegają, pokazują dwie niedawno wydane powieści: „Plac Leńskiego” Daniela Wyszogrodzkiego i „Krzycz! Teraz!” Zbigniewa Mentzla.

Starsi artyści lubią wracać do wspomnień z dzieciństwa i przetwarzają je w różny sposób na swoją prozę.

Np. kilka miesięcy temu pośmiertnie ukazała się „Autobiografia w sensie ścisłym, a nawet umownym” Jerzego Pilcha, która autobiografią jest raczej w sensie umownym, a blisko jej do powieści. Autor żartobliwie nazywał ją powieścią eksperymentalną. W rzeczywistości jest to opowieść o pierwszych dziesięciu latach jego życia i utraconej krainie dzieciństwa – czyli Wiśle i ludziach, którzy ją zamieszkiwali w tamtym czasie.

Inaczej zrobił zmarły kilka tygodni temu Ryszard Antonius w powieści sprzed kilku lat „Czas Beboka” – tam narrator „odleciał” w świat fantazji, która była ratunkiem przed dzieciństwem spędzonym w dziwnych dla niego czasach stalinizmu na Śląsku. W tamtej powieści też ważnym motywem jest wyjazd z krainy dzieciństwa.

Jeszcze inaczej jest u Daniela Wyszogrodzkiego i Zbigniewa Mentzla: obaj urodzili się w Warszawie i obaj żyją w niej dotąd. Nie ma więc w ich powieściach żalu za utraconą krainą dzieciństwa – są obserwacje tego, jak się miasto zmienia i opowieści bardziej introwertyczne niż tamte (wybrane zresztą spośród wielu na podobny temat).

Artykuł został opublikowany w najnowszym wydaniu tygodnika Wprost.

Aktualne cyfrowe wydanie tygodnika dostępne jest w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 1

Czytaj także