Pierwszy raz obchodzimy dziś nowe polskie święto. Przypominamy Polaków, których odkrycia zmieniły świat

Pierwszy raz obchodzimy dziś nowe polskie święto. Przypominamy Polaków, których odkrycia zmieniły świat

Jan Heweliusz
Jan Heweliusz / Źródło: Wikimedia Commons / domena publiczna
19 lutego obchodzimy nowe święto państwowe – Dzień Nauki Polskiej. Data ta nie jest przypadkowa. Tego dnia w 1473 roku urodził się polski astronom Mikołaj Kopernik, który w swojej pracy „O obrotach sfer niebieskich” naukowo opisał teorię heliocentryczną. Nie tylko odkrycie Kopernika rozsławiało Polskę za granicą. Maria Skłodowska-Curie, Stefan Banach, Jan Czochralski, Henryk Arctowski... Jakie jeszcze wybitne umysły wydał nasz kraj?

Ludwik Zamenhof
Twórca języka esperanto. Wychowany w wielonarodowościowym Białymstoku, uważał, że źródłem konfliktów między nacjami jest wielość języków, a co za tym idzie – niezdolność porozumiewania się. Pierwszy podręcznik uniwersalnego języka o nazwie „Język międzynarodowy. Przedmowa i podręcznik kompletny” opublikował pod pseudonimem Doktoro Esperanto, czyli doktor mający nadzieję. Idea zaczęła podbijać świat, a jej twórca w 1913 roku został nominowany do Nagrody Nobla.

Roman Ingarden
Wybitny polski filozof, światowej sławy fenomenolog, uczeń Edmunda Husserla, z którego poglądami polemizował. Jego „Spór o istnienie świata”, fundamentalna praca fenomenologii realistycznej, stał się inspiracją dla wielu polskich i zagranicznych myślicieli. Zajmował się także teorią dzieła literackiego. Był bardzo płodnym twórcą – jego dzieła filozoficzne mieszczą się w 16 tomach. Na ilustracji: portret Ingardena autorstwa Witkacego.

Ignacy Domeyko
Jego sława sięgnęła bardzo daleko, bo aż do Chile. Wieści o naukowych osiągnięciach badacza dotarły do tamtejszego rządu, który złożył mu propozycję nie do odrzucenia – naukowiec miał kierować katedrą chemii w Ciquimbo i wspierać kraj w rozwoju. Młode państwo chciało oprzeć swoją gospodarkę na górnictwie. Właśnie Domeyce jego władze powierzyły opracowanie planu wydobywania złóż naturalnych. Jego wkład w rozwój Chile był jednak o wiele większy – zreformował tamtejsze szkolnictwo, opracował podstawy geologii kraju, badał Kordyliery. Odkrył także wiele minerałów – jeden z nich nazwano na jego cześć domeykitem.

Kazimierz Michałowski
Słynny egiptolog odpowiedzialny za stworzenie polskiej szkoły archeologii śródziemnomorskiej, która zakładała łączenie wykopalisk i konserwacji zabytków. Prowadził badania archeologiczne na Bliskim Wschodzie – wraz ze swoim zespołem odkrył m.in. koptyjską katedrę w Faras i świątynię faraona Totmesa III. Zajmował się także odkrywaniem tajemnic syryjskiej Palmyry i pozostałości po rzymskim panowaniu w Aleksandrii. Jego dokonania doprowadziły do stworzenia dziedziny zwanej nubiologią. Na zdjęciu: w pracowni konserwatorskiej Muzeum Narodowego, lata 60.

Karol Olszewski i Zygmunt Wróblewski
Ich odkrycie zelektryzowało świat nauki. Choć wcześniej podejmowano podobne próby, dopiero polskim naukowcom udało się tego dokonać – w 1883 roku skroplili oni tlen. Niedługo potem zdołali powtórzyć to osiągnięcie z azotem. Następnie podjęli się kolejnego wyzwania – zestalili dwutlenek węgla i metanol. Ich dokonania znalazły zastosowanie najpierw w produkcji materiałów wybuchowych, a później m.in. w przemyśle petrochemicznym i rakietowym. Olszewski został nawet nominowany do Nagrody Nobla. Na fotografii Zygmunt Wróblewski.

Bronisław Malinowski
Światowej sławy antropolog, którego tezy zmieniły nasze spojrzenie na kulturę. Ojciec dziedziny zwanej antropologią kulturową. Jako pierwszy zaczął prowadzić tzw. badania uczestniczące – nie analizował opasłych tomów w zaciszu domowego ogniska, lecz postanowił wejść w środowisko ludzi żyjących na Wyspach Trobriandzkich. Autor książek „Argonauci zachodniego Pacyfiku” oraz „Życie seksualne dzikich w północno-zachodniej Melanezji”.

Jan Czochralski
Trudno sobie dziś wyobrazić świat bez komputerów, telewizji, smartfonów i reszty urządzeń elektronicznych, których użytkowanie stało się nawykiem współczesnego człowieka. Do tych dobrodziejstw techniki mamy dostęp właśnie dzięki Polakowi. W 1916 roku Jan Czochralski odkrył metodę pomiaru szybkości krystalizacji metali, zwaną metodą Czochralskiego, służącą obecnie do otrzymywania monokryształów, będących podstawą produkcji mikroprocesorów. Naukowiec, który mimo braku matury stał się jednym z najważniejszych wynalazców naszych czasów, na trop swego odkrycia natrafił ponoć przypadkiem – podczas robienia notatek w laboratorium niechcący zanurzył stalówkę pióra w tyglu z roztopioną cyną, w wyniku czego powstał pręcik zestalonego metalu, czyli kryształ cyny. Odkrycie było największym osiągnięciem badacza, jednak miał on na koncie więcej sukcesów - stworzył m.in. stop bezłożyskowy (metal B), który doprowadził do rewolucji w kolejnictwie, a także proszek na katar i płyn do trwałej ondulacji.

Stefan Banach
Kto z matematyków nie słyszał o przestrzeni Banacha? Ten genialny naukowiec, członek lwowskiej szkoły matematycznej, był twórcą analizy funkcjonalnej. Co ciekawe, nigdy nie ukończył studiów – jego naukę na Politechnice Lwowskiej w 1914 roku przerwała wojna. Mimo to, bez uzyskania tytułu magistra, w tym samym roku – 1920 – obronił doktorat i uzyskał habilitację. Egzamin doktorski zdał nieświadomie z inicjatywy swoich kolegów po fachu. Jego przełomowe odkrycia wpłynęły na współczesny kształt matematyki, a także na inne dziedziny – fizykę i nauki przyrodnicze.

Henryk Arctowski
Badacz, dzięki któremu Antarktyda przestała być nieznanym lądem. Wyprawa na biegun południowy pozwoliła mu na przeprowadzenie nowatorskich badań z zakresu m.in. geologii, oceanografii, meteorologii i glacjologii. Na ich podstawie opracował mapy batymeryczne tamtejszych mórz, wskazał analogie między geologiczną budową Południowych Andów a pasmami na Ziemi Grahama, a także stworzył teorię falowego przemieszczania się cyklonów. Wysunął pomysł stworzenia polskich stacji polarnych na Antarktydzie i Spitsbergenie, który zrealizowano połowicznie dopiero w 1976 roku – placówka na Spitsbergenie nosi imię Polaka. Na jego cześć nazwano także wiele innych miejsc na Antarktydzie i w Arktyce, m.in. Górę Arctowskiego i Zatokę Arctowskiego.

Jan Heweliusz
Dzięki niemu świat dowiedział się, jakie tajemnice kryje Księżyc. Jako jeden z ostatnich naukowców nieużywających specjalistycznych narzędzi do obserwacji nieba zdołał zbadać i opisać powierzchnię ziemskiego satelity, a także inne ciała niebieskie. Do XVIII wieku jego dzieło „Selenografia: lub opisanie Księżyca” stanowiło jeden z podstawowych źródeł wiedzy o Księżycu. Za swoje zasługi przyjęty do angielskiego Royal Society.

Maria Skłodowska-Curie
Pierwsza kobieta uhonorowana Nagrodą Nobla, tytułem profesorskim we Francji i pochówkiem w Panteonie. Jeden z nielicznych naukowców dwukrotnie wyróżnionych najwyższym naukowym laurem. Prekursorka radiochemii. Jej przełomowe odkrycia zapoczątkowały m.in. nowe metody leczenia raka za pomocą promieniowania. Swoją naukową pasję przypłaciła jednak życiem – zmarła na anemię aplastyczną, która była skutkiem wieloletniego kontaktu z promieniotwórczymi substancjami.

Dzień Nauki Polskiej

Obchodzony 19 lutego Dzień Nauki Polskiej ma być – jak czytamy w ustawie – „wyrazem najwyższego uznania dla dokonań rodzimych naukowców w ponad 1000-letniej historii naszego narodu i państwa”. „Co więcej – ich odkrycia nieraz wywierały przemożny wpływ na bieg dziejów całej ludzkości. Wpisują się także w przyrodzone człowiekowi dążenie do prawdy, dobra i piękna – a tym samym poznania i zrozumienia otaczającego nas świata i siebie samych” – podkreślili pomysłodawcy utworzenia nowego święta.

Wśród najwybitniejszych rodzimych naukowców wskazano oprócz Mikołaja Kopernika również Jana Heweliusza, Ignacego Łukasiewicza, Karola Olszewskiego, Zygmunta Wróblewskiego, Marię Skłodowską-Curie, Henryka Arctowskiego, Ludwika Hirszfelda, Jana Czochralskiego i Stefana Banacha. „Teoria heliocentryczna, lampa naftowa czy odkrycie radu i polonu to tylko kilka przykładów licznych osiągnięć Polek i Polaków będących najlepszą wizytówką naszego kraju” – czytamy w uzasadnieniu ustawy.

W opinii posłów Dzień Nauki Polskiej jest „wyrazem najwyższego szacunku dla dokonań polskich naukowców czasów minionych i współczesnych, a także stanowić będzie inspirację do pójścia w ich ślady. Wzmocni społeczny prestiż i zainteresowanie nauką”.

Autorem tekstu Legendy nauki – polscy naukowcy, którzy zmienili świat jest Agnieszka Woch. Materiał został opublikowany na licencji CC BY-SA 3.0.

Czytaj także:
Naukowcy zrekonstruują twarze polskich władców. Ruszyły badania szczątków z największej nekropolii Piastów

Źródło: Histmag.org

Czytaj także

 1