Panowie na prowizji

Panowie na prowizji

Orlen traci już 8 mld zł. Przez rafinerię na Litwie (fot. mat. prasowe Orlenu)
„Wprost” dotarł do dokumentów, które wskazują na korupcję w należącej do Orlenu Rafinerii Trzebinia. W tej sprawie w Niemczech zapadły już wyroki skazujące. W Polsce sąd nie dopatrzył się winy.

Rafineria Trzebinia jest jedną z najstarszych w Polsce. Założył ją jeszcze pod koniec XIX w. Andrzej hrabia Potocki. Zgody na budowę udzielił wtedy namiestnik Galicji w imieniu cesarza Franciszka Józefa. Zaczęło się od produkcji nafty oświetleniowej. Podczas II wojny światowej rafineria pracowała dla Wehrmachtu. Zbombardowana przez aliantów w 1944 r. została odbudowana w latach 50. W PRL zajmowała się przerobem ropy naftowej. Pod koniec lat 90. weszła w struktury Polskiego Koncernu Naftowego, dzisiaj PKN Orlen, największej firmy Europy Środkowo-Wschodniej. W latach 2002-2005 prezesem Trzebini jest Grzegorz Ślak. Media przedstawiają go jako rzutkiego menedżera, ekonomistę, biznesmena, fachowca, jakich w Polsce mało. Rok przed swoim odejściem z państwowej spółki Ślak oddaje do użytku instalację do produkcji biodiesla. To będzie największy sukces w jego karierze. Trzebinia zostaje pierwszym producentem biopaliw w Polsce. Gwiazda Grzegorza Ślaka świeci coraz mocniej. Media będą pisać, że z zapyziałego zakładziku na południu Polski Ślak zrobił lidera na nieodkrytym jeszcze rynku. Zostaje okrzyknięty pionierem biopaliw. Ta legenda ciągnie się za nim do dziś.

Znany specjalista w dziedzinie prawa podatkowego prof. Robert Gwiazdowski o Ślaku: „Zastał Trzebinię w opłakanym stanie, zadłużoną, a zostawił w niezłej kondycji, z nowoczesną linią do produkcji estrów metylowych. Zarzucono mu potem, że ta inwestycja kosztowała za dużo, ale trudno to ocenić, bo nikt wcześniej czegoś takiego w Polsce nie zbudował” – mówił w lutym tego roku na łamach tygodnika „Polityka”. Światło na zagadkę, dlaczego instalacja do produkcji biodiesla w Trzebini kosztowała tyle, ile kosztowała, rzucił niemiecki wymiar sprawiedliwości. Tygodnik „Wprost” dotarł do dokumentów, z których wynika, że przy inwestycji doszło do korupcji i wyrządzenia wielkiej szkody na państwowym majątku. Wartość instalacji miała być znacząco zawyżona, a nadpłacone miliony euro przeznaczane na łapówki dla osób decyzyjnych w Rafinerii Trzebinia i PKN Orlen. W tym Grzegorza Ślaka. To dotychczas nieopisywany kawałek życiorysu „człowieka legendy” polskiej branży paliwowej.

Liczą się referencje

Na początku lipca 2005 r. w Trzebini uruchomiono pierwszy w Polsce dystrybutor oleju napędowego BIO. To była rewolucja.

Od tamtej pory zwykły Kowalski mógł nalać do baku swojego diesla nowe ekologiczne paliwo. Pierwszego tankowania dokonał uroczyście Grzegorz Ślak. „To początek ekspansji polskiego biodiesla nie tylko na rynku krajowym, ale również na rynkach europejskich” – mówił dziennikarzom. Nowy rodzaj paliwa to mieszanka oleju napędowego pochodzenia mineralnego i biodiesla uzyskiwanego z olejów roślinnych. Biodiesel kosztował wtedy 3,5 zł za litr. Nawet 30 groszy mniej niż wynosiła cena zwykłego oleju napędowego dostępnego wtedy na polskich stacjach. Żeby ruszyć z produkcją nowego ekologicznego paliwa, Rafineria Trzebinia szuka firmy, która postawi instalację. 10 czerwca 2003 r. odbyło się posiedzenie zarządu, podczas którego wybierano wykonawcę budowy instalacji. Rozpatrywano dziewięć ofert. Zgłosiły się podmioty ze Słowacji, z Niemiec, Austrii czy Polski. Z protokołu posiedzenia zarządu Trzebini wynika, że podstawowym wymaganiem stawianym referentom nie była cena, tylko… posiadanie referencji. Wstępna selekcja doprowadziła do wyboru dwóch spółek: AT Agrar Technik i Lurgi Life Science. Jak czytamy: „doświadczenie firmy AT świadczy na jej korzyść”. 16 czerwca 2003 r. Rafineria Trzebinia podpisała umowę z AT Agrar Technik GmbH. Kontrakt dotyczył zaprojektowania, dostawy i nadzoru montażu instalacji do produkcji paliwa biodiesel i gliceryny farmaceutycznej. Wartość umowy: 16,9 mln euro, z czego 2,9 mln euro miały stanowić „prowizje”, a w rzeczywistości łapówki dla pracowników Rafinerii Trzebinia i PKN Orlen.

Idziemy na całość

Właścicielem AT Agrar, która ma stawiać w Polsce rewolucyjną instalację do produkcji biodiesla, jest Hans-Joachim Gaede. W malutkim Schlaitdorf niedaleko Stuttgartu stworzył rodzinną firmę, która zaczynała od produkcji maszyn rolniczych. Później wyspecjalizowała się w stawianiu instalacji dla przemysłu oleochemicznego. Technologię do produkcji biodiesla opracował dla nich dr Ralf Türck z dyplomem Instytutu Maxa Plancka. Ale to 80-letni Hans-Joachim Gaede będzie kluczową postacią pogrążającą pracowników Trzebini i Orlenu. Kontrolowana przez niego AT Agrar o kontrakt na budowę instalacji w Trzebini starała się od lipca 2002 r. Do podpisania umowy doszło za pośrednictwem Zenona Chwata. To niemiecki przedsiębiorca z polskimi korzeniami. Urodził się we Wrocławiu, ale w wieku 12 lat wyemigrował za zachodnią granicę, gdzie otrzymał niemieckie obywatelstwo. W PRL budował obiekty przemysłowe w naszym regionie Europy. Biznes szedł dobrze, ale załamał się w latach 90. wraz z transformacją ustrojową. W III RP Chwat zajął się energią alternatywną. Został prezesem dwóch polskich spółek: Bauco Invest i Asco Invest. Obie firmy miały podpisane umowy na doradztwo z Rafinerią Trzebinia.

Ale Chwat miał jeszcze jedną firmę. W 2003 r. założył NTRT New Technologies Research & Transfer – spółkę z siedzibą w Dubaju. Miała tam biuro o powierzchni 50 mkw. i dwóch pracowników. Ona z kolei podpisała umowę z AT Agrar, która miała stawiać instalację biodiesla w Trzebini. Notatka z rozmowy telefonicznej Chwata z H.J. Gaedem z końca 2002 r.: „Wszystko w sprawie projektu jest na dobrej drodze na korzyść AT”. „Do 17 grudnia mają zapaść decyzje” – zapisuje niemiecki przedsiębiorca słowa Chwata. Wspomina mu też, że Robert Gmyrek, zastępca dyrektora rozwoju ds. biopaliw w Orlenie, ma napisać raport dotyczący oceny instalacji do produkcji biodiesla. Chwat miał zapewnić, że mu w tym pomoże „lub nawet napisze ten raport”. Dlaczego to ważne? Parę tygodni przed rozmową telefoniczną Chwata z Gaedem Gmyrek z centrali Orlenu pisze pismo do Ślaka, który kieruje Trzebinią. Prosi go o ponowne przeanalizowanie ofert, bo ceny budowy instalacji do produkcji biodiesla „kształtują się na znacznie niższym poziomie w stosunku do ceny proponowanej przez AT Agrar”. Z notatki wynika, że Chwat spotkał się Gmyrkiem. „Wyraził [Gmyrek – red.] nagle bardzo wyraźnie swoje zainteresowanie udziałem w prowizji” – czytamy w notatkach, które Gaede sporządzał po rozmowie z Chwatem. Pod koniec marca 2003 r. Gmyrek żadnych wątpliwości nie ma. W oficjalnym piśmie stwierdza, że na podstawie przeprowadzonych analiz „zdecydowanie rekomenduje ofertę AT Agrar”. Gaede odnotowuje też, że nie wiadomo, ile osób w Rafinerii i samym Orlenie ma dostać łapówkę. Pisze, że „najpierw było to ośmiu menedżerów, potem 12, znów kiedyś 16, a nawet 20”. Inna jego notatka dotyczy nastawienia Ślaka do wypłacania prowizji menedżerom. „Wir wollen in die Vollen gehen”. Po polsku: Chcemy iść na całość.

Szczególnie ciężki przypadek

I tak od lipca 2002 do czerwca 2003 r. Chwat i Gaede albo Türck uzgodnili przez e-maila, telefon lub podczas spotkań, że Chwat lub jego firmy wezmą ponad 5,6 mln euro za „usługi związane z pomocą w udzieleniu zlecenia na budowę instalacji do produkcji biodiesla”. Tak wynika z uzasadnienia wyroku Sądu Krajowego w Stuttgarcie. W marcu 2009 r. i kwietniu 2011 r. skazał prawomocnymi wyrokami odpowiednio Hansa-Joachima Gaedego i Zenona Chwata za łapownictwo. Obaj panowie przyznali się do zarzucanych im czynów przed niemieckim sądem. Potwierdzili, że wartość kontraktu na budowę instalacji do biodiesla była przeszacowana. I że wliczono w niego ok. 3 mln euro na łapówki dla decydentów z Rafinerii Trzebinia. „Byli oni zgodni co do tego, iż Chwat będzie w zamian wywierał wpływ na decyzję o udzieleniu zlecenia przez przedsiębiorstwo Rafineria Trzebinia poprzez przekazanie z wyżej wymienionej kwoty [5,6 mln euro – red.] ok. 2,9 mln euro w postaci łapówek odpowiednim decydentom w firmie Rafineria Trzebinia.

Aby kwota ta nie musiała być poniesiona przez AT Agrar, miała być wkalkulowana w cenę jej oferty” – czytamy w uzasadnieniu wyroku. Niemiecki sąd, skazując Zenona Chwata za wzięcie łapówki od Gaedego, przyjął, że ostatecznymi odbiorcami łapówek mieli być menedżerowie z Rafinerii Trzebinia: prezes Grzegorz Ślak, członek zarządu Paweł Kaliciak (który wspólnie z Chwatem prowadził działalność biznesową w ramach dwóch spółek) oraz wymieniany w protokołach z posiedzenia zarządu Rafinerii Trzebinia jako konsultant Kazimierz Trębacz. Ze strony Orlenu łapówki miały trafić do Roberta Gmyrka, który początkowo twierdził, że wartość instalacji do produkcji biodiesla jest za duża, ale po spotkaniu z Chwatem zmienił zdanie i wydał pozytywną opinię, oraz Janusza Wiśniewskiego, ówczesnego wiceprezesa ds. rozwoju i produkcji PKN Orlen. „To szczególnie ciężki przypadek korupcji” – napisał w uzasadnieniu wyroku w sprawie Chwata niemiecki sąd.

Uniewinnienie

W maju 2008 r. sprawą zajmuje się Prokuratura Okręgowa w Krakowie, która wszczyna postępowanie, a 31 grudnia 2010 r. do sądu trafia akt oskarżenia przeciwko Grzegorzowi Ślakowi, Pawłowi Kaliciakowi i Kazimierzowi Trębaczowi. Trzem panom z Rafinerii Trzebinia postawiono m.in. zarzut niedopełnienia obowiązków oraz działania na szkodę firmy, przez co państwowa spółka miała stracić 82 mln zł (o tyle została przekroczona planowana inwestycja) oraz dodatkowe 25 mln zł (owe 5,6 mln euro), które rafineria zapłaciła w prowizjach dubajskiej spółce Chwata, który przed niemieckim sądem przyznał, że były to łapówki i przekazał je decydentom z Trzebini.

I tutaj dzieje się bardzo ciekawa rzecz. Bo pomimo dowodów zebranych przez niemiecką prokuraturę, wyroków, które zapadły w Stuttgarcie i przyznania się Chwata i Gaedego do winy, to polski sąd – po sześciu latach procesu – uniewinnił Ślaka, Kaliciaka, Trębacza. W lipcu 2017 r. sąd uznał, że Grzegorz Ślak i Paweł Kaliciak nie byli świadomi umowy, którą zawarł Zenon Chwat z niemiecką firmą Agrar Technik. Według sądu brakuje dowodów, że byli oni również świadomi tego, że cena została zawyżona. A wyroki niemieckie nie mogą stanowić podstawy do przypisania im winy. W uzasadnieniu sędzia argumentował, że między polskim a niemieckim prawem karnym istnieje rozbieżność proceduralna, więc nie można brać pod uwagę tego, że Chwat i Gaede przyznali się do winy. „Nie sposób uznać tego za podstawę ustaleń faktycznych w tej sprawie” – napisał polski sąd. Z naszych informacji wynika, że sprawa znalazła się pod bezpośrednim nadzorem prezesa Orlenu Daniela Obajtka i jest on zdeterminowany, by ją wyjaśnić. Zarówno Orlen, jak i prokuratura złożyli apelacje. Obie zostały przyjęte do rozpoznania. Termin rozprawy wyznaczono na 19 grudnia. g

© Wszelkie prawa zastrzeżone

Okładka tygodnika WPROST: 40/2018
Więcej możesz przeczytać w 40/2018 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2018 (1855)

  • Skóra pod parasolem 30 wrz 2018, 20:00 Co roku w Polsce u ok. 17 tys. osób są wykrywane nowotwory złośliwe skóry, w tym u 3,5 tys. osób czerniak. Można zmniejszyć ryzyko zachorowania, ograniczając ekspozycję na słońce. Konieczne jest też uważne przyglądanie się skórze, a jeśli pojawią się niepokojące zmiany –... 5
  • My, społeczeństwo i oni 30 wrz 2018, 20:00 Pani nie wie, kim ja jestem! – awanturował się w czasach PRL jegomość na przystanku. – Ja jestem kierownikiem sklepu mięsnego! – Niech się pani nie przejmuje – doradza ktoś z boku. – On ma manię wielkości. Jest tylko profesorem.... 6
  • Niedyskrecje parlamentarne 30 wrz 2018, 20:00 NASTĘPUJĄCY ŻARCIK KRĄŻY PO WARSZAWIE: w tym roku jest dwóch głównych kandydatów na prezydenta stolicy – Jaki i nijaki. Ale my uważamy, że ten hejt na Trzaskowskiego jest już naprawdę nudny. Skoro już jesteśmy przy kampanii, to... 8
  • Obraz tygodnia 30 wrz 2018, 20:00 5zł – o tyle droższy niż inne będzie w kinie w Kraśniku bilet na „Kler”. Decyzję podjęto po rozterkach duchowych i dojrzałym namyśle zakończonym puentą: „Chcemy po prostu zarobić” Wygrany Krzysztof Piątek Były piłkarz... 10
  • Info radar 30 wrz 2018, 20:00 Pomysł na sukces? Weź nie pytaj! JESZCZE NIE TAK DAWNO ZNANO GO TYLKO JAKO AKTORA Z KOMEDIOWYM ZACIĘCIEM. Paweł Domagała gra na deskach warszawskich teatrów, jest też świetnie rozpoznawalny dzięki rolom w takich filmach jak „Gotowi na... 11
  • Grzeczność po przejściach 30 wrz 2018, 20:00 lewo TO, ŻE ETYKIETALNA WYMIANA ZDAŃ, UŚMIECHÓW I PRZYJAZNYCH GESTÓW DWÓCH PANÓW Z PRZECIWNYCH OPCJI POLITYCZNYCH wywołała medialną wrzawę i lawinę komentarzy – jest straszne, choć i bardzo symptomatyczne dla dzisiejszej polityki.... 15
  • Czekam na spotkanie z synem 30 wrz 2018, 20:00 Po śmierci Leszka nie wiem, jakim będę człowiekiem i co będę robił. Kiedy umiera ktoś bliski, umiera też cząstka nas – mówi Leszek Miller, były premier. 16
  • Leszek Miller dla „Wprost”: Do śmierci syna wiedziałem, kim jestem. Teraz nie wiem, co będę robił 30 wrz 2018, 20:02 – Do śmierci syna wiedziałem, kim jestem i co jest w życiu ważne. Teraz nie wiem, jakim będę człowiekiem i co będę robił. (...) Słowa, że kiedy umiera ktoś bliski, umiera też cząstka nas, brzmią może banalnie, ale są prawdziwe – mówi w rozmowie z Olgą Wasilewską w nowym... 16
  • Platforma bez Tuska 30 wrz 2018, 20:00 Grzegorz Schetyna walczy o wszystko. Jeśli kierowana przez niego Platforma Obywatelska przegra wybory samorządowe, do polskiej polityki ma wrócić Donald Tusk. 22
  • PiS długo nie porządzi 30 wrz 2018, 20:00 Grzegorz Schetyna walczy o wszystko. Jeśli kierowana przez niego Platforma Obywatelska przegra wybory samorządowe, do polskiej polityki ma wrócić Donald Tusk. 27
  • Obraźliwe żądanie 30 wrz 2018, 20:00 Szczyt w Salzburgu wprowadził atmosferę wrogości pomiędzy kontynentem i Wielką Brytanią. W londyńskiej „The Sun” można zobaczyć na czołówce wielkie zdjęcie Macrona i Tuska, wystylizowanych na bandytów, a redakcyjny komentarz... 30
  • Paczka w kryzysie 30 wrz 2018, 20:00 Stowarzyszenie Wiosna walczy, by skandal wokół ks. Jacka Stryczka nie zaszkodził podopiecznym Szlachetnej Paczki. 33
  • Rodzice w niebycie 30 wrz 2018, 20:00 Muszą walczyć o alimenty, nie dostają 500 plus, dla ich dzieci brakuje miejsc w publicznych żłobkach. Potrzeb rodziców, którzy w pojedynkę wychowują dzieci, nie dostrzega ani państwo, ani społeczeństwo. 36
  • Siwy dym 30 wrz 2018, 20:00 Obserwuję dziś w Polsce chaos, lęk, zagubienie wśród ludzi przywiązanych do demokracji i do państwa prawa. Sojusznicy postponują się nawzajem. Ludzie, którzy się lubili i szanowali, zaczynają na siebie warczeć. Strach i wściekłość... 39
  • Ciężarki i tłuczek do mięsa 30 wrz 2018, 20:00 Maciej M. nie przyznał się do zabicia ojca. Owszem, pobił się z nim o ukochanego kota, ale zbrodni dokonał kolega. 40
  • Cydr na piątkę 30 wrz 2018, 20:00 Piąta edycja Lubelskiego Święta Młodego Cydru zapisze się na kartach jako rekordowa pod względem liczby atrakcji i frekwencji. 44
  • Musimy mieć bramę na świat 30 wrz 2018, 20:00 Przestrzeń polskiego państwa daje nam znacznie większy potencjał niż to, co z niej obecnie uzyskujemy – uważa Jacek Bartosiak, który stanie na czele spółki mającej zbudować Centralny Port Komunikacyjny. 46
  • Polska ma potencjał 30 wrz 2018, 20:00 Już ponad 7 tys. polskich przedsiębiorców sprzedaje swoje produkty przez strony Amazon – mówi Steven Harman, wiceprezes Amazon ds. operacyjnych w Europie. 51
  • Panowie na prowizji 30 wrz 2018, 20:00 „Wprost” dotarł do dokumentów, które wskazują na korupcję w należącej do Orlenu Rafinerii Trzebinia. W tej sprawie w Niemczech zapadły już wyroki skazujące. W Polsce sąd nie dopatrzył się winy. 53
  • Jesteśmy innowacyjną firmą 30 wrz 2018, 20:00 Chcemy być partnerem logistycznym, nie tylko kolejowym, i oferować usługę door to door – mówi Czesław Warsewicz, prezes zarządu PKP Cargo. 56
  • Know How 30 wrz 2018, 20:00 Auto do podróży kosmicznych Nissan zaprezentował na Targach Motoryzacyjnych w Hannowerze „kosmiczny” koncept modelu Navara Dark Sky. Powstały we współpracy z Europejską Agencją Kosmiczną (ESA) pojazd pełni funkcję mobilnego... 57
  • To już rozwód czy na razie tylko separacja? 30 wrz 2018, 20:00 UE sprzymierzyła się z Moskwą i Pekinem, żeby storpedować amerykańskie sankcje przeciw Iranowi. Ten sam mechanizm może zostać wykorzystany do omijania sankcji wobec Rosji. 59
  • Brazylijski Mesjasz 30 wrz 2018, 20:00 Trzykrotnie żonaty antykomunista i homofob Jair Bolsonaro ma szansę zostać prezydentem Brazylii. Nieudany zamach na niego przysporzył mu poparcia. 62
  • Głodni sukcesów 30 wrz 2018, 20:00 Zależy nam, żeby kibice przychodzili na mecze do hal całymi rodzinami, by rosła frekwencja – mówi Radosław Piesiewicz, prezes Energa Basket Ligi. 68
  • Oswoić depresję 30 wrz 2018, 20:00 Depresja wymaga leczenia – nie tylko duszy, ale też ciała. Zaniedbując organizm, wyrządzamy krzywdę naszej psychice. 70
  • Terror i zorganizowany gwałt 30 wrz 2018, 20:00 W podbitym kraju okupant zawsze brał wszystko – a skoro żołnierze marzyli o seksie, to władze organizowały burdele. Kobiety były zmuszane do pracy szantażem, strachem i głodem. Nie inaczej było w Generalnym Gubernatorstwie. 73
  • „Kler” to opowieść sprawiedliwa 30 wrz 2018, 20:00 Smarzowski pokazuje losy księży z ich słabościami. Pozwala zajrzeć za kurtynę środowiska, które znamy z jednej tylko strony – mówi Janusz Gajos, odtwórca głównych ról w filmach „Kler” i „Kamerdyner”. 76
  • Ta produkcja zmieliła mnie doszczętnie 30 wrz 2018, 20:00 Ten film powinni obejrzeć właśnie księża. Zwłaszcza ci mający powołanie i robiący dla ludzi mnóstwo dobrych rzeczy – mówi Arkadiusz Jakubik grający filmie „Kler” ks. Kukułę. 79
  • Tajemnice „Kleru” i kleru 30 wrz 2018, 20:00 Kto jest bez grzechu, niech pierwszy rzuci biletem. 81
  • Podążam własną drogą 30 wrz 2018, 20:00 Granie rocka jest dziś łatwiejsze, bo nie robi tego tak wiele osób, jak kiedyś – twierdzi Slash. Właśnie wydał płytę „Living The Dream”. 84
  • Małe, a cieszy 30 wrz 2018, 20:00 Znaczna część tortu z kinowego boomu dostała się multipleksom. Co nie znaczy, że mniejsze kina są bez szans. Znalazły swoją niszę. 86
  • Wydarzenie 30 wrz 2018, 20:00 Niezbędność fikcji Dariusz Bitner, „Fikcja”, Państwowy Instytut Wydawniczy Dariusz Bitner to pisarz wybitny, ale powszechnie niedoceniany, co jest zdumiewające, bo tak znowu wielu pisarzy wybitnych nie mamy. Ale Bitner żyje na uboczu... 89
  • Film 30 wrz 2018, 20:00 Wszystkie nerwice Adasia CHYBA TYLKO MAREK KOTERSKI MOŻE SOBIE NA COŚ TAKIEGO POZWOLIĆ. Na planie zebrał panteon gwiazd. W obsadzie jego filmu znaleźli się: Katarzyna Figura, Maja Ostaszewska, Magdalena Cielecka, Joanna Kulig, Marcin... 90
  • Muzyka 30 wrz 2018, 20:00 Naruszenie strefy intymnej WEJŚCIE W ŚWIAT, W KTÓRYM PRINCE – W WARUNKACH NIEZWYKLE PRYWATNYCH, NIEMALŻE INTYMNYCH – pokazuje swój kunszt, dla wielu jest doświadczeniem niezwykle kosztownym emocjonalnie. To pierwszy materiał wydany po... 91
  • Książki 30 wrz 2018, 20:00 Żyleta i kryształ AKTORZY PAMIĘTAJĄ GO JAKO POTWORA, KTÓRY ZMUSZAŁ ICH DO CAŁKOWITEGO PO SŁUSZEŃSTWA. Nie uznawał improwizacji, bo wcześniej wszystko miał dokładnie przemyślane i zaplanowane. Jego legendarna pracowitość... 92
  • Kalejdoskop 30 wrz 2018, 20:00 Pomóż ładnie SZTUKA, NAWET ZAANGAŻOWANA, WCIĄŻ KOJARZY SIĘ Z GRUPAMI UPRZYWILEJOWANY MI. Tak, przejmujemy się, oglądając zdjęcia w ramach World Press Photo, ale robimy to w ciepłej galerii, a po wystawie idziemy na latte. A gdyby tak... 93
  • Kulturalna trzynastka 30 wrz 2018, 20:00 Daniel Józek Qczaj TRENER, PERFORMER, GÓRAL 1. Kulturalnie potrafię… Odpowiedzieć na hejty kierowane do mnie w internecie. 2. Którym bohaterem z literatury chciałbyś być i dlaczego? Małym Księciem. Podobnie jak on jestem pełen... 94
  • Ten poczciwy Griszka Rasputin... 30 wrz 2018, 20:00 Kiedy zobaczyłem w empiku nową biografię Rasputina pióra Douglasa Smitha, od razu pojawiły się trzy problemy: po pierwsze – co ktoś, kto się nazywa „Smith”, może wiedzieć o samym Rasputinie? Po drugie – co jeszcze nowego da się... 95
  • Jestem mocno zanurzona w życiu 30 wrz 2018, 20:00 Inspiruję się ludźmi, którzy w swojej pracy są solidni, wykonują ją sumiennie i przede wszystkim lubią to, co robią. 96
  • Zrób sobie… Morawieckiego 30 wrz 2018, 20:00 Oto prawdziwa twarz premiera: bez makijażu, liftingu, botoksu i Photoshopa. 98

ZKDP - Nakład kontrolowany