Bunt milenialsów

Bunt milenialsów

Zarabiają grosze, mieszkają u rodziców, stoją przed realną groźbą życia na głodowej emeryturze. Pokolenie trzydziestolatków ma powody do buntu. Niewykluczone, że czeka nas powtórka z rewolucji 1968 r.

Wszystko zaczęło się od krótkiego komentarza do wywiadu, którego udzieliła socjolog Maria Sroczyńska dla „Plus Minus”. Pani profesor postanowiła podzielić się ze światem swoimi przemyśleniami na temat pokolenia, które często nazywa się milenialsami. To ludzie urodzeni w latach 80. i 90. PRL pamiętają jak przez mgłę albo nie pamiętają go wcale. Wychowali się w kapitalizmie i tym, co zwykło nazywać się liberalną demokracją. Sroczyńska jest dla nich bezwzględna: „Rodzice z pokolenia powojennego boomu demograficznego wychowali dzieci na ludzi ambitnych, o dużym potencjale rozwojowym, ale narcystycznych i roszczeniowych, słabo radzących sobie w bezpośrednich relacjach międzyludzkich, nieodpornych na przyziemne trudy i porażki”.

Mocne i krytyczne twierdzenie, które niepoparte było żadnymi danymi. Naukowcy, politycy i publicyści często spłycają problemy społeczne, uciekając się do psychologizowania i budowania argumentów na podstawie jednostkowych i anegdotycznych przykładów. Nie inaczej jest z narzekaniem na kolejne pokolenia. Tradycja krytykowania młodych ludzi jest równie stara, co nasza cywilizacja. Już Platon w IV w. p.n.e. pisał: „Co się dzieje z naszymi młodymi ludźmi? Nie szanują starszych, nie są posłuszni rodzicom. Ignorują prawo. Buntują się na ulicach, podpaleni przez dzikie wyobrażenia”.

Kto jest roszczeniowy

W odpowiedzi na tekst pani profesor napisałem prowokująco w mediach społecznościowych, że najbardziej roszczeniowym pokoleniem, jakie znam, jest pokolenie urodzonych po wojnie baby boomers, które dostało od państwa mieszkania i edukację za darmo, a teraz nas przekonuje, że jesteśmy roszczeniowi, bo nie chcemy kredytów hipotecznych na całe dorosłe życie i pracy na umowach śmieciowych.

Ten komentarz rozpętał piekło. Zaatakowała mnie cała śmie-tanka polskiego dziennikarstwa. Konrad Piasecki z TVN 24 posunął się tak daleko, że zaczął lustrować moje oświadczenia majątkowe sprzed lat. Wszystko po to, żeby udowodnić, że młodzi mają lepiej niż starzy. Nie popierali tego jednak żadnymi danymi. Zajadłość personalnych ataków pokazuje, że uderzyłem w czułą strunę. To, że odezwały się tuzy liberalnego dziennikarstwa, pokazuje strach elit. Wygląda to tak, jakby bali się, że „młodzi” zauważą, że „starzy” wspięli się na najlepsze stanowiska, wciągnęli drabinę za sobą i śmieją się z reszty, obrzucając wyzwiskami. Na ten konflikt nakładają się dwa spory: generacyjny ze sporem klasowym. Młodzi w dużej mierze nie posiadają niczego, za to niewielka część starych posiada bardzo wiele.

Gorzki bilans transformacji

Oczywiście nie jest tak, że każdy, kto dorastał w PRL, „dostał” mieszkanie od państwa. Mój komentarz miał odwrócić wektor krytyki. III RP całkowicie zawaliła kwestię budownictwa mieszkaniowego. Kolejne rządy obcinały pieniądze na budownictwo społeczne, hojnie za to dotując kredytami branżę deweloperską. W czasach PRL biedne i zacofane państwo budowało dwa razy więcej mieszkań niż po 1989 r. Dzisiaj większość mieszkań kupowanych jest za gotówkę przez inwestorów i bogatych ludzi jako lokata kapitału. Młodych ludzi nie stać nawet na kredyty. Wkład własny to nawet 20 proc. wartości mieszkania, a te od lat drożeją znacznie szybciej, niż rosną pensje. Dlatego wielu młodych ludzi decyduje się wziąć kredyt na wkład własny. To i tak są szczęściarze. Duża liczba młodych nie ma żadnej zdolności kredytowej. Pracują na zleceniach, umowach o dzieło albo mają umowy pod-pisane na czas określony. Efekt jest taki, że 45 proc. ludzi w wieku do 35. roku życia mieszka z rodzicami.

Nic tak dobrze nie obrazuje jakości życia młodych ludzi, jak wskaźnik dzietności. Do końca PRL kobiety miały średnio więcej niż dwójkę dzieci. Dzisiaj rząd chwali się minimalnym wzrostem urodzeń i wskaźnikiem dzietności na poziomie 1,4. Wskaźnik dzietności w PRL był znacznie wyższy niż dzisiaj, bo wyższe było poczucie względnego bezpieczeństwa i stabilizacji.

W Polsce młodych ludzi nie stać na dzieci. Nie mają gdzie zakładać rodzin, nie wiedzą, co przyniesie jutro. Do tego dochodzi słaba kondycja naszego państwa i jego instytucji. Zapaść widać szczególnie w służbie zdrowia, systemie emerytalnym i edukacji. Od dwóch lat skraca się średnia długość życia w Polsce. Ostatnie opublikowane dane wskazują, że Polska jest jedynym krajem w Unii Europejskiej, w którym wzrosła umieralność z powodu raka piersi. Szacuje się, że w 2020 r. liczba osób, która pobiera niższą niż minimalną emeryturę, wzrośnie do 330 tys. osób. Dzisiaj emerytura minimalna to 900 zł. Bilans polskiej trans-formacji jest gorzki. Pojedyncze jednostki wygrały, wspólnota i państwo przegrało.

Powtórka z 1968 roku

Czy czeka nas powtórka z 1968 r.? Wtedy pokolenie baby boomers na całym świecie protestowało przeciwko powojennym elitom. Młodzi chcieli zmian obyczajowych, kulturowych, ale też zmian w strukturze władzy i gospodarce. Pokolenie 20- i 30-latków czuło, że ma zablokowane szanse na przyszłość. Rozumiał to Władysław Gomułka, który wykorzystał te napięcia i skierował je wobec polskich obywateli żydowskiego pochodzenia. Dziesiątki tysięcy często świetnie wykwalifikowanych osób opuściło Polskę. Ich stanowiska zajęła rzesza głodnych karier i sukcesów 30-latków. Przeszli do historii w niesławie jako docenci marcowi. W 1980 r. w rewolucji Solidarności również brali udział w dużej mierze młodzi robotnicy i inteligenci. Rewolucja adiunktów wyniosła do władzy w latach 90. całe pokolenie 30-latków i młodych 40-latków. Minęło 30 lat od upadku PRL, a w telewizji możemy wciąż podziwiać polityków, którzy kariery zaczynali w latach 80. jako 30-latkowie. Jarosław Kaczyński i Donald Tusk ciągle rządzą naszą zbiorową wyobraźnią i nie-wielu młodszym politykom udało się wybić na niepodległość.

Wizja katastrofy

Zablokowane szanse awansu to nie wszystko. Młodzi ludzie widzą swoją przyszłość czarno. I to dosłownie. Konflikt pokoleniowy staje się jeszcze bardziej dramatyczny, jeśli weźmiemy pod uwagę katastrofę klimatyczną. Wizja świata rodem z filmu „Mad Max” staje się powoli rzeczywistością. Ostatnie gigantyczne pożary buszu i lasów w Australii pokazują skalę zbliżającej się katastrofy. Spłonął teren wielkości Belgii, a naukowcy szacują, że w pożarach zginęło nawet 0,5 mld zwierząt. Popiół z pożarów przedostał się z wiatrem 2 tys. km do Nowej Zelandii i opadł na lodowcach, zmieniając ich barwę. Milenialsi, których nie stać nawet na własne mieszkanie, muszą wysłuchiwać o tym, żeby zacisnęli pasa, ciężej pracowali i jeszcze ratowali środowisko. Wszystko z ust ludzi, którzy dzisiaj podejmują decyzje na temat ich przyszłości.

Same elity nie kwapią się do zmiany swojego stylu życia. Wiceprezydent Paweł Rabiej w święta najpierw pochwalił się lotem w biznesklasie do Australii, a potem załamywał ręce nad pożarami. Jego podróż wyemitowała dwie tony dwutlenku węgla do atmosfery, czyli znacznie więcej, niż wyemituje przeciętny Polak przez cały rok. Rabiej ma oczywiście rację, zwracając uwagę na globalne ocieplenie, ale sam swoim hedonistycznym stylem życia dokłada się do problemów, których konsekwencje będą ponosić młodsi od niego.

Media mamią nas wizją luksusowe-go konsumpcyjnego życia. Podróże do Wietnamu, Tajlandii i Australii stały się wyznacznikiem statusu społecznego. Z  płynie nie-ustający przekaz o tym, że jesteś tym, co kupujesz. Wszystko okraszone narracją o tym, że każdy może osiągnąć sukces. Wystarczy tylko jeszcze ciężej pracować. Na młodych nakładane są nieprawdopodobne wysokie oczekiwania. Powinni do-brze wyglądać, jeść w drogich knajpach, jeździć drogimi autami i podróżować po świecie. Wszystko z nieustającym uśmiechem na ustach.

Tymczasem realia są zupełnie inne. Młodzi ludzie zarabiają grosze, mieszka-ją u rodziców, stoją przed realną groźbą życia na głodowej emeryturze w świecie, który przypomina pustynię. Mają powody do buntu. Ten, kto będzie potrafił skanalizować ich gniew, będzie rządził polską polityką w nadchodzącej dekadzie.


– publicysta „Wprost”, socjolog, aktywista miejski, @JanSpiewak

Okładka tygodnika WPROST: 2/2020
Cały felieton dostępny jest w 2/2020 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2020 (1918)

  • Rewolucja kulturalna 6 sty 2020, 20:00 Benefis Zenka Martyniuka w TVP, a później firmowany przez tę telewizję „Sylwester Marzeń”, gdzie królowało disco polo, wywołały w Polsce burzę. Zdecydowanie niewspółmierną do rozmiarów „kulturalnej rewolucji”, której podobno dokonali demiurdzy z Woronicza. 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 6 sty 2020, 20:00 Politycy Platformy Obywatelskiej szykują się do wyborów przewodniczącego partii. – Jeszcze przed świętami Grzegorz dzwonił po byłych parlamentarzystach i namawiał ich do głosowania. A Budka, najpoważniejszy rywal Grzegorza, zupełnie... 6
  • 7 dni dookoła dni świata 6 sty 2020, 20:00 Izrael Bibi chce Nietykalności Premier Izraela Binjamin Netanjahu próbuje za wszelką cenę przeciągnąć rozpoczęcie procesu o korupcję z zarzutów postawionych mu przez prokuraturę w listopadzie. Netanjahu zażądał immunitetu, licząc,... 8
  • Obraz tygodnia 6 sty 2020, 20:00 1. miejsce w rankingu najchętniej oglądanych w Wielkiej Brytanii i Australii seriali na Netflixie zajął „Wiedźmin”. Cztery pierwsze miejsca na liście bestsellerów Empiku wciąż należą do książek Olgi Tokarczuk. Na piątym... 11
  • Inteligent a oczy zielone 6 sty 2020, 20:00 Czy telewizja publiczna powinna promować disco polo? O tym prof. Magdalena Środa i Jan Wróbel w „łączy nas »Wprost«”. 12
  • Bodnar listy pisze 6 sty 2020, 20:00 Adam Bodnar: Od kilku lat rzecznik praw obywatelskich zajmuje się sprawą rodziców, którzy nie mogą otrzymać ani zasiłku pogrzebowego, ani macierzyńskiego, ani też skorzystać z urlopu macierzyńskiego w razie urodzenia martwego dziecka, którego płci nie da się ustalić.... 13
  • Biznespolowcy 6 sty 2020, 20:00 Dyskoteki, restauracje, apartamenty na wynajem, własne salony urody. Tak gwiazdy disco polo inwestują wyśpiewane miliony. Królem pozostaje Zenek Martyniuk, który w rok potrafi zarobić milion dolarów. 14
  • Orędzia dwa 6 sty 2020, 20:00 Politycy rzadko mówią cokolwiek od siebie. Najczęściej mówią to, co chcemy od nich usłyszeć. O stanie zbiorowego umysłu społeczeństw wiele mogą powiedzieć orędzia noworoczne. Jest w nich to, co za ważne uznali doradcy analizujący sondaże i nastroje społeczne. To, czego chcemy... 19
  • Uszy prezesa 6 sty 2020, 20:00 Prezes PiS opiera się na kilku kręgach zaufanych osób. Ostatnio w najbardziej zaufanym kręgu zaszły pewne przetasowania. 20
  • Morawiecki jest dziś twarzą PiS 6 sty 2020, 20:00 – Morawiecki jest dziś twarzą PiS Tusk jest tchórzem podszyty, dlatego nie podjął się rywalizacji prezydenckiej. Małgorzata Kidawa-Błońska ma znacznie groźniejsze cechy – mówi Joachim Brudziński, wiceprezes PiS. 24
  • Bunt milenialsów 6 sty 2020, 20:00 Zarabiają grosze, mieszkają u rodziców, stoją przed realną groźbą życia na głodowej emeryturze. Pokolenie trzydziestolatków ma powody do buntu. Niewykluczone, że czeka nas powtórka z rewolucji 1968 r. 28
  • Czy grozi nam faszyzm 6 sty 2020, 20:00 – Dzisiejsza polityka przestała ucieleśniać jakieś wizje czy wartości – ostrzega prof. Enzo Traverso,wybitny włoski historyk, badacz totalitaryzmów. 33
  • Jak przygoda, to tylko w Kambodży 6 sty 2020, 20:00 Wywrócić swoje życie do góry nogami i wyjechać to jedna z tych fantazji, które uderzają do głowy i wylatują z niej równie szybko jak bąbelki z noworocznego szampana. Coraz częściej w odległych rejonach świata można spotkać Polaków, którzy ten plan urzeczywistnili. 36
  • Instrukcja obsługi zmiany 6 sty 2020, 20:00 Być surowym dla siebie czy pobłażliwym? Dokręcić śrubę czy odpuścić? A może nic nie zmieniać w swoim życiu? Jak trzeźwo podejść do postanowień noworocznych, radzi psycholożka Joanna Chmura. 40
  • Na scenie jestem gejzerem 6 sty 2020, 20:00 – Siedemnaście lat temu bałam się, że po kabarecie Potem nic ważnego w mojej karierze nie może się już wydarzyć. Na szczęście szybko odkryłam dzikie energie, które we mnie drzemią – mówi Joanna Kołaczkowska, aktorka kabaretu Hrabi. 43
  • Niech śmiech będzie z wami 6 sty 2020, 20:00 Jedyne danie w internecie, które jeszcze się nie przejadło, to świeże, apetyczne memy. Bez nich rzeczywistość byłaby niestrawna. 46
  • Dziewczyna z pustostanu 6 sty 2020, 20:00 W pozbawionym drzwi lokalu spały cztery kompletnie pijane osoby. Łatwo było skuć je kajdankami. 50
  • Nowe życie Palikota 6 sty 2020, 20:00 Idąc do polityki, zarzekał się, że na dobre kończy z biznesem. Kiedy z polityką skończył, to do biznesu wrócił. Na najnowszy pomysł zebrał w internecie ponad 4 mln zł. Wystarczyło mu na to 36 dni. 54
  • Hossa bessa 6 sty 2020, 20:00 Polska Fundacja Najbogatszych W noc sylwestrową Polska Fundacja Narodowa odpaliła prawdziwą petardę. Opu-blikowała najnowsze sprawozdanie z działalności za 2018 r. Na jej budżet zrzuca się 17 spółek Skarbu Państwa. To, jak PFN wydaje... 58
  • Wojna na gesty, wojna na słowa 6 sty 2020, 20:00 Historyczna awantura z Rosją pokazuje, kto i do czego potrzebny jest Kremlowi. Putin nie tylko rozgrywa cele w światowej dyplomacji, lecz także próbuje wpływać na przebieg kampanii wyborczej w Polsce. 60
  • Małpy chcą wolnej Papui 6 sty 2020, 20:00 Polak Jakub Skrzypski to pierwszy w dziejach Indonezji cudzoziemiec skazany za próbę obalenia rządu. 65
  • Lek jak cud 6 sty 2020, 20:00 Ta historia to gotowy scenariusz na film: 10-dniowe bliźniaki Helenka i Antek lecą do Rzymu na leczenie, które zatrzyma degradację ich mięśni. Na pokładzie samolotu są też rodzice i czteroletnia siostra Basia, która porozumiewa się tylko oczami, a oddycha dzięki respiratorowi. 68
  • Odporność od kuchni 6 sty 2020, 20:00 Katar, kaszel, drapanie w gardle i gorączka.Zima. Jak naturalnie wzmocnić odporność i uchronić się przed infekcją? 70
  • Młode serce 6 sty 2020, 20:00 Na studiach wziąłem udział w niskobudżetowym filmie „Kto puka do moich drzwi?”, na który zrzucili się studenci. Wyreżyserował go mało znany wtedy chłopak Martin Scorsese. A potem już poszło – mówi Harvey Keitel, którego można oglądać w kinach i serwisie Netflix w „Irlandczyku”. 72
  • Nietykalni 6 sty 2020, 20:00 Film „Gorący temat” i serial „Na cały głos” poświęcone Rogerowi Ailesowi to pierwsze po wybuchu ruchu #MeToo zrealizowane na tak dużą skalę opowieści o molestowaniu seksualnym. Hollywood chce zrozumieć kulturę, która pozwoliła przez dekady tuszować przemoc. 77
  • Sztuka kochania 6 sty 2020, 20:00 – Skończmy z tematami tabu – w każdej rodzinie znajdzie się lesbijka czy gej. Co trzecia kobieta miała aborcję. Słuchajmy się –  mówi piosenkarka Natalia Przybysz. 80
  • Potwory i spółka 6 sty 2020, 20:00 Geralt Henry’ego Cavilla przyciąga wzrok od pierwszej minuty idealnie wyrzeźbionym ciałem i białą grzywą. Introwertyczny charakter wiedźmina nie wymaga od aktora nadmiernej ekspresji, ale gwiazdor wydaje się stworzony do pojedynków z potworami. 84
  • Film 6 sty 2020, 20:00 Nowy świat Bohaterka wspaniałego dokumentu „Kraina miodu” mieszka ze starą mat-ką w ruinach opuszczonej wioski w macedońskich górach. Jej życie wyznacza naturalny rytm pór roku, nocy i dnia, zmieniającej się pogody. Co jakiś czas... 85
  • Muzyka 6 sty 2020, 20:00 Wyspiarski rap Wyspy Brytyjskie od lat reagują na hip-hop z zadziwiającym oporem. Mimo intelektualnych kawałków Mike’aSkinnera z The Streets tamtejszy rap wciąż pozostaje na marginesie gatunku. Na tym tle Stormzy jest fenomenem. Imponują... 86
  • Książka 6 sty 2020, 20:00 Szkoła czytania Po książkę amerykańskiego profesora literatury warto sięgnąć nie tylko dlatego, że jest bardzo popularna za oceanem, lecz także dlatego, że uczy czytania jako sztuki. Pokazuje, jak szukać w literaturze podtekstów,... 87
  • Kalejdoskop 6 sty 2020, 20:00 Serial Strażnicy polskiego Teksasu Artur Zaborski W trzecim sezonie „Watahy” jest wszystko, czego można oczekiwać od współczesnego serialu: angażujący scenariusz scalający równe i ciekawe wątki, brawurowo napisane i zagrane postaci,... 88
  • Z „Dziennika”. 27 grudnia 2019 – 2 stycznia 2020. Gajków pod Wrocławiem 6 sty 2020, 20:00 Piętnasta. Ciemna noc. Z latarką, skrajem drogi, poszedłem do Żabki. Wymiotło im całą białą wódkę. Nawet szklaną beczułkę z kranikiem, co zawsze myślałem, że nikt jej nie kupi. Została jedna smętna butelka. Pusta ściana, która zawsze zasłonięta butelkami! 90
  • Astrofaza 6 sty 2020, 20:00 Astrologia przestała być domeną wróżek i trafiła w ręce speców od marketingu, którzy próbują oczarować nią klientów. 92
  • Jeszcze wszystkiego nie wiem 6 sty 2020, 20:00 Z twórczością jest trochę jak z ćwiczeniami fizycznymi – najlepszą kondycję i rzeźbę ciała dają regularne treningi – pisze Monika Brodka w rubryce "co mnie inspiruje" w tygodniku „Wprost”. 95
  • Kurpiowskie szczęście 6 sty 2020, 20:00 Jedną z typowych kurpiowskich potraw są fafernuchy. Te ciastka, pieczone na początku nowego roku, mają zapewnić szczęście i dobrobyt na kolejne miesiące. 96
  • Dobry biznesplan 6 sty 2020, 20:00 Marzycielskie wizje i barwne scenariusze odłóżmy na bok. Dobry biznesplan opiera się na konkretnych danych oraz dokładnej analizie rynku. 97

ZKDP - Nakład kontrolowany