Nie pracują, bo prasują

Nie pracują, bo prasują

Kobieta podczas prasowania
Kobieta podczas prasowania / Źródło: Shutterstock / sebra
O to, żeby Polki z małych miasteczek i wsi mogły pójść do pracy, muszą postarać się inni: państwo, pracodawcy, a przede wszystkim mężowie.

Podrugim porodzie Anna utknęła w domu. Chciała odchować córkę i znaleźć pracę, jednak nie miała z kim zostawić dziecka. W żłobku nie było miejsc, a starszy syn nie dostał się do przedszkola, bo... Anna nie pracowała. Opiekunki nie spełniały jej oczekiwań, zresztą na wsi nie ma zbyt wielkiego wyboru.

Anna nie szukała więc pracy, bo po co. Mogłaby zacząć teraz, gdy dzieci poszły już do szkoły, ale musiałaby znaleźć odpowiednią firmę. Taką, z której zdążyłaby dojechać przed zamknięciem świetlicy, czyli do godziny 16. Dzieci nie mogą jeszcze wracać same do domu, mają daleko, musiałyby iść wzdłuż ruchliwej szosy, a potem skrajem lasu. No i co z feriami, wakacjami, przerwą świąteczną? Świetlica jest wtedy nieczynna.

– Chciałabym pójść do pracy, brakuje mi jej, ale nie mogę, bo nie mam jak – mówi Anna. Wpadła w błędne koło, w którym kręci się wiele niepracujących kobiet w Polsce.

75 proc. biernych zawodowo Polek nie pracuje z powodu obowiązków rodzinnych, najczęściej opiekuńczych. Średnia unijna to 52 proc. W Szwecji w tej sytuacji jest 18 proc. kobiet.

Od czego masz żonę?

Brak żłobków i przedszkoli, gorsze w stosunku do męskich zarobki – ile razy już słyszeliśmy, że to najczęstsze powody, dla których Polki nie wracają do pracy. Od lat mówią o tym różne badania. Kolejne rządy obiecują poprawę i kolejne kobiety zostają z dziećmi w domu – ktoś musi. Z początkiem nowego roku pojawił się kolejny argument w tej dyskusji.

Instytut Badań Strukturalnych (IBS) opublikował raport z badań, z których wynika, że kobiety chciałyby pracować, ale nie robią tego, bo są nadmiernie obciążone obowiązkami domowymi.

Równouprawnienie partnerskie w Polsce to fikcja. Wystarczy prześledzić dane z ostatnich 15 lat, by dostrzec, że aktywność zawodowa kobiet, z małą przerwą, wciąż maleje. Wykluczonych jest z niej aż 4 mln Polek w wieku 20-64 lata.

Więcej niż co trzecia uzasadnia to właśnie obowiązkami rodzinnymi (raport Deloitte „Ukryty potencjał polskiego rynku pracy. Kobiety nieaktywne zawodowo”). Co z tego, że mówi się, pisze i nagłaśnia kwestie równościowe? Polacy są wciąż przekonani, że zadaniem kobiety jest wychowywanie dzieci, a mężczyzny zarabianie na dom – wynika z innych badań na temat godzenia ról rodzicielskich z zawodowymi, przeprowadzonych pięć lat temu przez biuro rzecznika praw obywatelskich.

Ojcowie, którzy brali w nich udział, mówili także o presji, jaką wywiera na nich pracodawca, gdy chcą się zająć dziećmi: „Jak mówię, że idę do domu z dzieckiem posiedzieć, bo żona wychodzi, to mój pracodawca mówi: »A od czego ona jest? Ma siedzieć w domu i się opiekować!«”.

Większość, bo 75 proc. biernych zawodowo kobiet, nie pracuje ani nie szuka pracy właśnie dlatego, że nikt ich nie wspiera w opiece nad dziećmi czy starzejącymi się rodzicami (te i dalsze dane pochodzą z raportu IBS).

Naginanie czy przegięcie

– Wszystko zaczyna się w domu – potwierdza Małgorzata Druciarek, kierowniczka Obserwatorium Równości Płci w Instytucie Spraw Publicznych.

W przypadku nieaktywnych zawodowo kobiet te domy są rozsiane głównie po małych miastach i wsiach, gdzie pracy jest mało, wynagrodzenia niskie, warunki zatrudnienia nieatrakcyjne, a relacje z pracodawcą często złe.

Pomysł zainwestowania swojej energii w życie rodzinne wydaje się w takiej sytuacji sensowniejszy. – Jeśli kobiety mają szefa lub szefową, którzy nie wzmacniają w nich poczucia, że to, co robią w pracy, jest ważne, to czują się tam niedoceniane, nic niewarte, a realizują się jako matki – mówi Dorota Wiśniewska-Juszczak, psycholożka społeczna z Uniwersytetu SWPS, która zajmuje się zagadnieniami związanymi z władzą i przywództwem. Zwraca uwagę, jak ważne jest systemowe wspieranie pracujących kobiet.

A tego brakuje. Tylko 12 proc. Polek może decydować o czasie rozpoczęcia i zakończenia pracy, co w innych krajach UE jest normą dla niemal połowy zatrudnionych. Świeżo upieczeni rodzice nie mają wyjścia, bo pracodawcy rzadko biorą pod uwagę ich ograniczenia. „W konsekwencji część kobiet, które nie mają możliwości dopasowania się do nieelastycznych warunków zatrudnienia, nie wraca do pracy po urlopie macierzyńskim” – pisze autorka raportu dr Iga Magda.

Polki znacznie rzadziej niż inne Europejki deklarują, że opieka nad dziećmi wpłynęła na ich sytuację zawodową: wysokość zarobków, czas pracy czy zakres obowiązków. Stąd wniosek, że to raczej one nagięły swoje życie do rynku pracy.

Wraca temat żłobków. Tylko co 10. dziecko dostanie tam miejsce, a w ponad dwóch trzecich gmin żłobków nie ma w ogóle. Brakuje miejsc w publicznych przedszkolach.

Dlaczego ma to być głównie zmartwienie kobiet? A jednak jest, skoro to one, a nie ich partnerzy, częściej spieszą się do szkolnej świetlicy, co przekreśla ich szanse zawodowe. Dlatego tak ważnym społecznym wyzwaniem jest równouprawnienie w domu.

Nie taki znowu czar par

Małgorzata Druciarek argumentuje: ponieważ to kobiety są obciążone pozazawodowymi obowiązkami związanymi z opieką nad dziećmi, pracodawca często postrzega je jako pracowników gorszego sortu: mniej dyspozycyjnych, częściej nieobecnych. Słowem – obarczonych ryzykiem rodzicielstwa. Gdyby było oczywiste, że mężczyźni też opiekują się dziećmi, szanse obu płci by się wyrównały.

Ale nawet jeśli przyjąć optymistyczny scenariusz, że pracodawcy i państwo stworzą kobiecie warunki do łączenia roli zawodowej z rodzinną, a w domu będzie czekał na nią kolejny etat, to w pierwszej kolejności rozważy pozostanie na tym jednym, uważa Małgorzata Druciarek.

Wprawdzie mężczyźni angażują się dziś w obowiązki domowe i opiekę nad dziećmi bardziej niż ich ojcowie, jednak kiedy przyjrzeć się temu szczegółowo, czar pryska. Z zeszłorocznych badań CBOS wynika, że Polki w domach są jak roboty wieloczynnościowe. To one wyłącznie piorą (82 proc. domów), prasują (81 proc.), gotują (65 proc.), sprzątają (61 proc.). – W ankiecie wskazywano, że część obowiązków pary wypełniają wspólnie. Tylko co to znaczy wspólnie? – pyta Małgorzata Druciarek, która analizowała te badania. Bo jeśli to, że mężczyźni „pomagają”, czyli zrobią coś od czasu do czasu na prośbę kobiet, to jeszcze nie oznacza równego podziału prac. – W sferze deklaratywnej partnerstwo wskazywane jest jako wymarzony model, ale sprawiedliwy podział obowiązków domowych wcale nie jest powszechny – dodaje Małgorzata Druciarek.

63 proc. kobiet w wieku produkcyjnym (15–64 lata) pracuje w Polsce. W UE średnio 68 proc.
90 proc. Polek z wyższym wykształceniem jest aktywnych zawodowo – pracuje lub właśnie poszukuje pracy. Podobna średnia dotyczy pozostałych Europejek. Dysproporcja widoczna jest w przypadku kobiet z dzieckiem poniżej szóstego roku życia

Jak zauważyli w komunikacie CBOS eksperci, partnerski model rodziny opiera się głównie na tym, że małżonkowie na równi angażują się zawodowo, natomiast w domu już nie współdzielą obowiązków. Nic dziwnego, że tak wiele kobiet nie chce wejść w ten wątpliwy układ.

Stres jedynego żywiciela

Tradycyjny model rodziny wspiera też państwo. – Polityka rodzinna utrwala konserwatywny podział ról, wzmacnia opiekuńczą rolę kobiet – mówi Małgorzata Druciarek. Zwraca uwagę m.in. na brak niezbywalnego, czyli takiego, którego nie można scedować na matkę, urlopu ojcowskiego. Zaniedbana jest cała sfera usług opiekuńczych dla osób starszych, a w polskich warunkach najczęściej to kobiety troszczą się o babcie i dziadków, wydzwaniają po lekarzach, wyręczają pielęgniarki i opiekunki.

Dorota Wiśniewska-Juszczak sądzi wręcz, że władza za pośrednictwem publicznych mediów celowo kształtuje wizję rodziny, w której domem zajmuje się matka. Ten przekaz może u części Polek budzić opór, ale może też, jak zauważa psycholożka, „być bardzo chętnie przyjmowany przez tych mężczyzn, którym zależy na utrzymaniu status quo”, czyli niedzieleniu się wpływem i władzą z kobietami.

Laurie A. Rudman, profesorka psychologii z amerykańskiego Rutgers University, podkreśla, że chęć utrzymania wizerunku kobiet wspólnotowych, mało sprawczych, boginek domowego ogniska, którym nie zależy na władzy, pozwala zachować ustaloną od lat hierarchię społeczną. Jednak taka zależność nie służy dobrze ani kobietom, ani mężczyznom. Mężowie będący jedynymi żywicielami rodziny są zwyczajnie nieszczęśliwi, dowodzą badania dr Joanny Syrdy z brytyjskiej uczelni University of Bath, które przywołuje w naszej rozmowie Dorota Wiśniewska-Juszczak. Badaczka analizowała przez 15 lat życie 6 tys. par i ustaliła, że gdy partnerki przejmują część odpowiedzialności za finanse domowe, poziom stresu mężczyzn maleje.

Co zachęca, a co zniechęca

– Ważne, abyśmy na nowo zdefiniowali, co to znaczy być mężem, ojcem, menedżerem – uważa Dorota Wiśniewska- -Juszczak. Jeśli Polska dostosuje się wreszcie do unijnej dyrektywy i wprowadzi 20-miesięczny niezbywalny urlop dla ojców (mamy na to czas do 2022 r.), w oczach pracodawców rodzicielstwo jednakowo obciąży i kobiety, i mężczyzn, a dyskryminacja przestanie mieć płeć. To pierwszy krok do wyrównania zarobków, a także poważna zachęta, by Polki wróciły do pracy.

– Zmiany kulturowe przebiegają powoli – mówi Małgorzata Druciarek, ale jej zdaniem państwo może je przyspieszyć. – Tak jak zrobiło to, wprowadzając dziewięć lat temu kwoty płci na listach wyborczych. Wtedy budziły one opór, teraz są traktowane zwyczajnie, jako jeden z elementów prawa wyborczego. Ten sam mechanizm jest potrzebny w rozwiązaniach z zakresu polityki rodzinnej – podkreśla.

Jak propagować te rozwiązania, skoro państwo wspierane przez Kościół pielęgnuje tradycyjną wizję rodziny? – Chociażby pokazując inny wzorzec funkcjonowania kobiet i mężczyzn w serialach, filmach, reklamach, dyskusjach i w mediach – wylicza Dorota Wiśniewska-Juszczak. Pokazując mężczyzn, którzy angażują się w rodzicielstwo i żony angażujące się zawodowo. Dzięki czemu mógł powstać również ten artykuł.

Okładka tygodnika WPROST: 6/2020
Artykuł został opublikowany w 6/2020 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 6/2020 (1922)

  • Prezydent na start 2 lut 2020, 20:00 Rusza prezydencka kampania wyborcza, dlatego tygodnik „Wprost” publikuje wywiad z urzędującą głową państwa Andrzejem Dudą. 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 2 lut 2020, 20:00 Małgorzata Kidawa-Błońska, kandydatka na prezydenta Koalicji Obywatelskiej, podobno nie lubi feminatywów. Panią polityk tak bardzo drażni używanie żeńskich wariantów nazw zawodów i stanowisk, że ostatnio była poirytowana nawet zaproszeniem, jakie wystosował do niej KOD z... 6
  • 7 dni dookoła świata 2 lut 2020, 20:00 USA Wirus sprzyja Ameryce Koronawirus może mieć pozytywny wpływ na amerykańską gospodarkę. Tak uważa sekretarz handlu USA Wilbur Ross, twierdząc, że powszechny strach przed epidemią przyspieszy powrót miejsc pracy do Stanów... 8
  • Obraz tygodnia 2 lut 2020, 20:00 10 tys. zł wpłacił na konto Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy Ireneusz Bukrabo za możliwość zjedzenia kolacji w towarzystwie aktorki Julii Wieniawy. 39 dni – takie ferie – jak wyliczył „Super Express” – zaplanowali sobie... 11
  • Bycie sobą wymaga odwagi 2 lut 2020, 20:00 Aktualnie można panią oglądać w aż siedmiu tytułach na deskach Teatru Kwadrat, a teraz pojawia się ósmy: „Nie książka zdobi człowieka”. To współczesna komedia, mówiąca o świecie show-biznesu, celebrytów i gwiazd. Jedną z... 12
  • Brudne ręce pana Tomka 2 lut 2020, 20:00 Agent Tomek oskarża szefów i przeprasza za prowokację. Czy jego zeznania zaszkodzą PiS? 13
  • Wyłamuję pręty w złotej klatce 2 lut 2020, 20:00 Wyłamuję pręty w złotej klatce Ludzie nie wybrali mnie po to, żebym zabiegał o względy warszawskiego salonu – mówi Andrzej Duda, prezydent RP. 14
  • Borys Budka, czyli w Platformie bez zmian 2 lut 2020, 20:00 Borys Budka odmienia słowo „energia” przez wszystkie przypadki. Na razie jednak nic nie wskazuje, by nowy szef PO miał inny pomysł na walkę o władzę w Polsce niż bycie energicznym antypisem. 20
  • Molestowanie względne 2 lut 2020, 20:00 Jerzy Owsiak: Niech pani spróbuje seksu. Poczuje pani motyle w brzuchu, poczuje pani rozluźnione plecy. Poczuje pani kwiat we włosach, a przez to w głowie też się może poukładać. Za takie słowa pod adresem Krystyny Pawłowicz warszawski... 24
  • Zarządzanie strachem 2 lut 2020, 20:00 Strach przed nową zarazą z Chin znacznie wyprzedza realne zagrożenie chorobą. Jest za to użyteczny dla każdego, kto chciałby ograniczyć chińskie wpływy gospodarcze w świecie. 26
  • To nie apokalipsa 2 lut 2020, 20:00 Nowy wirus jest nawet 10 razy mniej zabójczy niż SARS – mówi prof. Ali S. Khan, epidemiolog, ekspert WHO. 29
  • Zabójcze wirusy 2 lut 2020, 20:00 Jest tylko kwestią czasu, kiedy koronawirus z Wuhanu znajdzie się w Polsce. Pytanie, czy będą to pojedyncze przypadki, jak groźne i czy nasz system będzie dobrze do tego przygotowany. 30
  • Dziewczynka z odsetkami 2 lut 2020, 20:00 11-letnia Zuzia ma do spłacenia milion złotych długu. Dzieciństwo spędziła w sklepie przy opuszczonej hurtowni. Teraz wychowuje się z mamą na 20 mkw. Komornik zajął jej rentę po zmarłym tacie. Zuzia ma jedno marzenie – chciałaby mieć rower. 32
  • Nie pracują, bo prasują 2 lut 2020, 20:00 O to, żeby Polki z małych miasteczek i wsi mogły pójść do pracy, muszą postarać się inni: państwo, pracodawcy, a przede wszystkim mężowie. 36
  • Sprawy, które nie przeszkadzają 2 lut 2020, 20:00 Wiele ważnych i mądrych słów powiedziano podczas obchodów 75. rocznicy wyzwolenia obozu w Oświęcimiu. 39
  • Wypisani z rodziny 2 lut 2020, 20:00 Wydaje się, że synem lub córką jest się na całe życie. A jednak bywają powody, dla których dorosłe dzieci mówią rodzicom: ja wysiadam. 40
  • Po pierwsze przyjaciele 2 lut 2020, 20:00 Kilka lat temu umarł Tomasz, mój przyjaciel. 43
  • Z biglem i bez kantów 2 lut 2020, 20:00 Kaletnik był już zawodem na wymarciu, ale zakochało się w nim kolejne pokolenie. Teraz powraca do życia, chociaż częściej jako hobby niż profesja. 44
  • Hossa bessa 2 lut 2020, 20:00 Wirus paraliżuje biznes Pod koniec ubiegłego tygodnia Ikea ogłosiła, że zamyka ponad 30 swoich chińskich sklepów. To niemal połowa wszystkich punktów, które Szwedzi prowadzą w Państwie Środka. W obawie przez koronawirusem swoją... 48
  • Opolskie Orły rozdane 2 lut 2020, 20:00 Gala Orłów Wprost jest jednym z najważniejszych wydarzeń organizowanych przed redakcję naszego tygodnika. 50
  • Rolnik menedżerem 2 lut 2020, 20:00 Walka o rynek i lepsze ceny skupu, zmieniające się warunki pogodowe i problem sukcesji to tylko niektóre wyzwania, które stoją przed rolnictwem. Gospodarstwa rolne to często duże innowacyjne firmy. 52
  • Odzyskają każdy dług 2 lut 2020, 20:00 Jesteśmy jednym z liderów wzrostu na rynku windykacji – mówi Marek Olszewski, który współtworzył m-Windykację, innowacyjne przedsiębiorstwo zajmujące się odzyskiwaniem należności. 54
  • Hotel Ilan – tradycja i nowoczesność 2 lut 2020, 20:00 W zabytkowym gmachu Jeszywas Chachmej Lublin, dawnej największej oraz najbardziej prestiżowej szkole rabinackiej na świecie, mieści się hotel Ilan, który łączy tradycję żydowską z nowoczesnością. 55
  • Szprychy zamachowe 2 lut 2020, 20:00 Dzisiaj jeździmy koleją po torach zbudowanych przez zaborców. To używany garnitur, który nosił ktoś inny. Centralny Port Komunikacyjny to garnitur uszyty na polską miarę u dobrego krawca – mówili uczestnicy debaty o CPK. 56
  • Kolej na inwestycje 2 lut 2020, 20:00 Dzięki wielomiliardowym inwestycjom, największym w historii Grupy PKP, polska kolej przeżywa renesans – modernizowane są dworce, linie kolejowe, rośnie znaczenie przewozów towarowych. 58
  • Miliony dla strażaków 2 lut 2020, 20:00 PKN ORLEN i Fundacja ORLEN przeznaczą kolejne 2 mln zł na wsparcie państwowych i ochotniczych straży pożarnych w całej Polsce. Wnioski o dofinansowanie można składać do 16 marca br. 60
  • Know-how 2 lut 2020, 20:00 Avatar na kółkach Mercedes-Benz na targach CES 2020 w Las Vegas pokazał swój samochód przyszłości – Vision AVTR. Sam koncern swój koncept przedstawia jako połączenie człowieka, maszyny i natury, którego dotąd świat motoryzacji nie... 62
  • Pochwała odwagi i Johnsona 2 lut 2020, 20:00 Kiedy pół roku temu Boris Johnson obejmował urząd brytyjskiego premiera, niemal cały świat sądził, iż jego misja jest beznadziejna. 63
  • Polska się mną nie interesuje 2 lut 2020, 20:00 Tygodnikowi „Wprost” jako jedynemu udało się przeprowadzić wywiad z Jakubem Skrzypskim, więźniem politycznym odsiadującym wyrok siedmiu lat więzienia w Indonezji. Rozmowę musieliśmy przeprowadzić w zakonspirowany sposób, za pośrednictwem adwokatów i przyjaciół skazanego. 64
  • Nadzieja w tabletce, czyli ranking nowych superleków 2 lut 2020, 20:00 Od terapii genowej do niebieskiej tabletki dla kobiet: czy te leki zmienią medycynę? 70
  • Jedz i chudnij 2 lut 2020, 20:00 Jeśli 1 stycznia zaczęłaś się odchudzać, powinnaś już widzieć pierwsze efekty. Waga ani drgnęła, a może wręcz wzrosła? Czas zmienić taktykę. 74
  • Śpiew rozpaczy 2 lut 2020, 20:00 Śpiew rozpaczy Nastoletnia Billie Eilish zgarnęła nagrody Grammy w najważniejszych kategoriach. Z jej problemami psychologicznymi, chropowatym wizerunkiem i mrocznymi, mamrotanymi piosenkami idealnie nadaje się na gwiazdę współczesnych czasów. 76
  • Kobieta na zakręcie 2 lut 2020, 20:00 Danuta Stenka, jako dwubiegunowa Raniewska z „Wiśniowego sadu”, zbiera w Szwajcarii wspaniałe recenzje. Krytycy uważają, że przedstawienie Yany Ross jest jednym z dziesięciu najlepszych niemieckojęzycznych spektakli minionego roku. 80
  • Wydarzenie 2 lut 2020, 20:00 Przełomy Licząca ponad 600 stronic książka „Paryż 1938” to – jak deklaruje autor – ostatnia część cyklu, w skład którego wchodzą jeszcze „Wiedeń 1913” i „Londyn 1967”. Ów autor to profesor z Polskiej Akademii Nauk,... 83
  • Film 2 lut 2020, 20:00 Śmieszny Hitler Niegdyś Roberto Benigni skakał po krzesłach, aby odebrać Oscara za „obozową” komedię „Życie jest piękne”. Teraz sześć nominacji do nagród Akademii zdobył „Jojo Rabbit”. Taika Waititi portretuje chłopca z... 84
  • Muzyka 2 lut 2020, 20:00 Małe tęsknoty Julia Marcell to jedna z najbardziej niedocenionych i zarazem najzdolniejszych polskich artystek. Choć w przeszłości romansowała z popem („Manners”, „Tarantino”), z nową płytą artystka robi daleki krok w stronę... 85
  • Książka 2 lut 2020, 20:00 Kobiety w akcji W górach rozbija się awionetka, ginie pilot, a pasażerka ucieka z miejsca katastrofy. Dlaczego? Tego czytelnik dowiaduje się z rekonstrukcji jej przeszłości, która przeplata się z opisami dramatycznej wędrówki przez... 86
  • Kalejdoskop 2 lut 2020, 20:00 Postmodernistyczna fantazja Liga Niezwykłych Dżentelmenów: Burza” ma być ostatnim dziełem Alana Moore’a, bodaj najwybitniejszego żyjącego scenarzysty komiksowego, który jakiś czas temu ogłosił przejście na emeryturę. To... 87
  • Jak ochrzciłem królewskie dziecko 2 lut 2020, 20:00 Muszę wam się przyznać, że dobijają mnie moje – delikatnie mówiąc – rojalistyczne sny. Zwykle zaczyna się tak, że nie da się już dłużej ukrywać tego, iż moja rodzina jest spokrewniona z angielską rodziną królewską. To, co... 88
  • W poszukiwaniu zimy 2 lut 2020, 20:00 Białe kombinezony, narty all mountain, trasy w aplikacji oraz Gruzja, jak się okazuje, najmodniejszy kierunek wypraw narciarzy w tym roku. Oto zimowe trendy 2020. 90
  • Śmierć Ciechowskiego podcięła mi skrzydła 2 lut 2020, 20:00 Oczami wyobraźni widziałem, jak tworzymy coś razem. Czułem, że straciłem kogoś wyjątkowego. 93
  • Dzieciństwo we włoskim stylu 2 lut 2020, 20:00 Produkty z Włoch nie przypadkiem są uznawane za synonim luksusu i najwyższej jakości. Wyróżniają się interesującym wzornictwem i są produkowane ze starannie wyselekcjonowanych materiałów. Również wyroby dla dzieci. 94
  • Król Migdał Pierwszy 2 lut 2020, 20:00 To karnawałowe ciasto ma być lekko wilgotne i chrupiące, a masa migdałowa lepka i uwodzicielsko słodka. 96
  • 5 sposobów na... kiszone superfoods 2 lut 2020, 20:00 Moda na kiszonki trwa w najlepsze. I dobrze, bo próżno szukać przekąski zdrowszej, bogatszej w witaminę C, a także witaminy z grupy B, wapń, magnez i choćby błonnik pokarmowy. Co kisić? 97
  • Zrób sobie… Budkę 2 lut 2020, 20:00 Stary szyld już nie nęci, a w karcie odgrzewane kotlety. Czy Borys Budka zrobi w Platformie kuchenne rewolucje? 98

ZKDP - Nakład kontrolowany