Będą zmiany w psychiatrii dzieci i młodzieży

Będą zmiany w psychiatrii dzieci i młodzieży

Uczniowie chcą powrotu do zdalnej edukacji? Zdj. ilustracyjne
Uczniowie chcą powrotu do zdalnej edukacji? Zdj. ilustracyjne / Źródło: Newspix.pl / Robin Utrecht/ABACAPRESS.COM
Chodzenie do szkoły jest pewną formą normalności, największy niepokój rodzi chaos, dlatego to dobrze, że dzieci wróciły do szkół. To, jak radzą sobie z sytuacją pandemii, zależy, jak radzą sobie rodzice. - mówi prof. Małgorzata Janas-Kozik, psychiatra.

Szkoły są otwarte, nie wiadomo, na jak długo, niektóre się zamykają. Jak dzieci i młodzież radzą sobie psychicznie z tą sytuacją?

Zależy, jak radzą sobie dorośli, bo to od ich spokoju i postawy zależy kondycja dzieci i młodzieży. Nie zmienimy rzeczywistości, pandemia z nami jeszcze długo będzie. Każdy z nas może znaleźć się na kwarantannie, zachorować. Szkoła jest pewną formą normalności, wszyscy lepiej funkcjonujemy w tym, co jest powtarzalne, przewidywalne. Największy niepokój rodzi chaos.

Nie reagują na tę sytuację niepewności wzmożonym lękiem?

W mojej klinice jest pełne obłożenie, wszystkie łóżka są zajęte. Tak samo jednak było przed pandemią. Zdecydowanie mniejsze obłożenie miejsc w klinice było w okresie lockdownu i podobnie, gdy był strajk nauczycieli i nie było lekcji w szkole. Ten fenomen potwierdzali wszyscy kierownicy klinik. To, jak dziecko przeżywa obecną sytuację, zależy od dziecka i od dorosłych, a także od tego, jak faktycznie były przeprowadzone lekcje zdalne. Młodzi ludzie bali się samotności.

Mimo że jest to pokolenie, które głównie kontaktuje się online, to jednak bardzo przeżywają to, że nie mogą się spotkać, wyjść razem.

Jest dziś więcej zaburzeń lękowych wśród młodzieży?

Dzieci i młodzież z zaburzeniami lękowymi najtrudniej zdiagnozować, nie sprawiają kłopotów, najchętniej stopiliby się z tłem. W okresie lockdownu nieźle sobie radzili, gdyż nie musieli narażać się na bycie na świeczniku, uczyli się w domu, w swoim tempie. Podobnie młodzież, która ma zaburzenia ze spektrum autyzmu, deficyty w komunikacji interpersonalnej.

Do klinik psychiatrycznych najczęściej trafiają dzieci i młodzież z autoagresją, z agresją skierowaną w stosunku do innych, z zaburzeniami psychotycznymi, ciężkimi zaburzeniami afektywnymi, po próbach samobójczych, z zamiarami samobójczymi.

Jeszcze przed epidemią COVID-19 psychiatria dzieci i młodzieży była w zapaści. Niedawno ukazał się raport NIK, w którym jest mowa, że system lecznictwa psychiatrycznego dzieci i młodzieży wymaga natychmiastowych zmian. Brakuje specjalistów, placówek dla dzieci i młodzieży. Przed pandemią mówiło się o konieczności reformy, czy pandemia ją zastopowała?

Jestem pełnomocnikiem Ministra Zdrowia ds. reformy psychiatrii dzieci i młodzieży. Od dawna wiemy, że potrzebna jest zmiana systemowa. Od lipca 2017 roku zbierał się nieformalny zespół, jeszcze przed pandemią wiele zrobiliśmy. Celem reformy jest to, żeby zdeinstytucjonalizować psychiatrię dzieci i młodzieży.

To znaczy?

Przenieść leczenie do najbliższego środowiska dzieci i młodzieży. Obecnie podstawą udzielania pomocy jest izba przyjęć szpitala i oddział szpitalny. Tam trafia młody człowiek, dlatego że jest słaba dostępność lekarza specjalisty w przychodni i psychoterapeuty na miejscu.

A podstawą nie powinna być opieka w szpitalu, tylko opieka w środowisku dziecka i młodego człowieka: w szkole, w domu, w jego środowisku.

Podstawą powinny być środowiskowe poradnie psychologiczno-psychoterapeutyczne dla dzieci i młodzieży, w których przyjmuje psycholog, psychoterapeuta, terapeuta dzieci i młodzieży. Nie musi tam być psychiatry dzieci i młodzieży. Konkursy na takie ośrodki udało się przeprowadzić jeszcze przed pandemią. 138 takich ośrodków już powstało, już działają; docelowo powinno ich być 300. To wykwalifikowani psychologowie, psychoterapeuci, terapeuci dzieci i młodzieży.

Drugi poziom to centra zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży: poradnia zdrowia psychicznego dla dzieci i młodzieży i odział dzienny. Dopiero na trzecim poziomie, gdy te wcześniejsze zawiodą, znajduje się szpital.

W mediach opisywane były sytuacje, kiedy dziecko nie dostawało się do szpitala psychiatrycznego, bo nie było miejsca. To się zmieniło?

Jak mówiłam: moja klinika jest pełna, ale tak samo było przed pandemią. Powiem coś, co wydaje się paradoksem: przed reformą mówiło się, że jest za mało oddziałów psychiatrycznych w szpitalach dla dzieci i młodzieży. Gdy reforma się rozwinie, to te 34 oddziały, które już istnieją - a właściwie 35, bo jeszcze jeden powstaje w Białymstoku - wystarczą. Na oddział powinni trafiać tylko młodzi ludzie i w stanach bezpośredniego zagrożenia życia lub zdrowia, gdy dotychczasowe leczenie nie przynosi rezultatu, czyli do weryfikacji diagnozy i leczenia, jeśli nie uda się tego zrobić wcześniej.

Dopiero wtedy, gdy nie radzą sobie specjaliści psychologowie i psychoterapeuci, terapeuci środowiskowi dzieci i młodzieży, dziecko trafi do psychiatry dziecięco-młodzieżowego. Oczywiście, zdarzają się sytuacje, gdy dziecko musi od razu trafić do psychiatry, gdy jest np. bezpośrednie zagrożenie życia lub zdrowia. Wszystkie oddziały działają w trybie ostrego dyżuru. Każde dziecko, które trafi do szpitala, będzie zdiagnozowane przez lekarza dyżurnego. Od niego należy decyzja, czy zostanie w szpitalu, czy nie.

Na oddziale psychiatrycznym w szpitalu są dziś możliwe odwiedziny rodziców?

Nie, zgodnie z zaleceniami ogólnopolskimi. Udostępniamy jednak numery telefonu, rodzice mogą zadzwonić, dziecko też. W naszej klinice staramy się też o zakup laptopów, by również przez komunikatory była możliwa komunikacja z rodzicem. Wiemy, że to trudna sytuacja, zarówno dla rodzica, jak dla młodego człowieka, jednak trzeba wybrać mniejsze zło. Rodzice mogą przynieść rzeczy, wejść nie mogą, z powodu sytuacji epidemicznej.

Czy w tak trudnej sytuacji nie cierpią osoby, które mogą mieć trudne do rozpoznania choroby, jak np. schizofrenia? Czy nie ma obaw, że diagnoza tych chorób może być opóźniona, a przecież tak ważne w tym przypadku jest objęcie opieką i leczeniem?

Niestety, w obecnej sytuacji epidemicznej obserwujemy późne zgłaszanie się do leczenia szpitalnego, gdy objawy są mocno nasilone. Nie można tak długo czekać.

Zawsze staramy się wykluczyć, czy objawy psychiczne, które występują, nie są „maską” jakiejś innej choroby, np. guza mózgu, stanu zapalnego.

Na młodych ludzi patrzymy bardzo uważnie, czy dane zachowania mieszczą się w szerokim wachlarzu normy, czy nie są objawem chorobowym. Nie obawiałabym się braku postawienia właściwej diagnozy, jeśli młody człowiek do nas trafi. Psychiatrzy dzieci i młodzieży są profesjonalistami, potrafią rozpoznać chorobę, czy zaburzenie psychiczne. Reforma psychiatrii ma szansę spowodować, że problemy z młodą osobą zostaną zauważone wcześniej i diagnoza zostanie szybciej postawiona. Umożliwi to szybsze leczenie.

Czy ta sytuacja może spowodować, że chorób psychicznych, jak schizofrenia, będzie więcej lub ujawnią się wcześniej? Czy młoda osoba potrzebuje od razu leczenia, czy można z tym jeszcze poczekać?

Sytuacje kryzysowe mogą działać w obu kierunkach: albo powodować nasilenie objawów natury psychicznej, albo wykształcić adaptacyjne mechanizmy radzenia sobie. Jeśli jednak są niepokojące objawy, nie można czekać. Lepiej od razu porozmawiać z psychologiem, psychiatrą.

Raport NIK pokazał jednak szereg problemów, a wniosek był jeden: psychiatria wymaga zmian.

Raport NIK ukazał się trochę za późno, zmiany już są wdrażane. To wszystko, co znajduje się w raporcie, jest nam doskonale znane, zaczęliśmy te problemy rozwiązywać. Jednak zmiany wymagają czasu, to nie będzie rewolucja, tylko ewolucja. Dzięki tym zmianom rodzice będą wiedzieli, gdzie iść, jeśli coś ich zaniepokoi w zachowaniu młodego człowieka. A profesjonalista nie będzie siedział w gabinecie, tylko idzie do szkoły dziecka, do jego domu, do jego środowiska.

Prof. Małgorzata Janas-Kozik to specjalista psychiatrii dzieci i młodzieży, specjalista psychoterapii dzieci i młodzieży i specjalista pediatrii. Jest kierownikiem Katedry Psychiatrii i Psychoterapii Śląskiego Uniwersytetu Medycznego w Katowicach oraz kierownikiem Oddziału Klinicznego Psychiatrii i Psychoterapii Wieku Rozwojowego Centrum Pediatrii im. Jana Pawła II w Sosnowcu, pełnomocnik Ministra Zdrowia ds. reformy psychiatrii dzieci i młodzieży
Artykuł został opublikowany w 38/2020 wydaniu tygodnika e-Wprost.

Archiwalne wydania Wprost dostępne są w specjalnej ofercie WPROST PREMIUM oraz we wszystkich e-kioskach i w aplikacjach mobilnych App StoreGoogle Play.

 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2020 (1954)

  • Pierwszy polski szejk 15 paź 2020, 15:45 Centralne Biuro Antykorupcyjne poinformowało o zatrzymaniu mecenasa Romana G. oraz biznesmena Ryszarda K. Mają usłyszeć zarzuty prania brudnych pieniędzy. 3
  • Niedyskrecje parlamentarne 12 paź 2020, 7:00 Politycy PO drwią, że Trzaskowski znowu przełoży start swojego ruchu, bo nie wie co ma z nim zrobić. Na Jadwigę Emilewicz mówi się w kuluarach Jadzia-Zdradzia. 13
  • Kłopoty i nadzieje rządu 15 paź 2020, 7:00 – Sytuacja w rządzie jest bardzo napięta, jesteśmy emocjonalnie poobijani. A przed nami jeszcze wielomiesięczna batalia z epidemią, która będzie nas wykrwawiać – mówi osoba z otoczenia Jarosława Kaczyńskiego. 23
  • Posłowie pod presją 15 paź 2020, 8:07 Od miesiąca tkwią w próżni. Nie znają swojej politycznej przyszłości, ale większość deklaruje, że nadal wiąże ją z Prawem i Sprawiedliwością. Piętnastka zawieszonych posłanek i posłów PiS, którzy sprzeciwili się woli Jarosława Kaczyńskiego i w połowie września zagłosowali... 29
  • Koniec bez-Ruchu 14 paź 2020, 9:42 Nie w wakacje, nie na początku września, i – przynajmniej nie w tradycyjnej formule – nie w połowie października. Zapowiadany właściwie od chwili podsumowania ostatnich wyborów prezydenckich ruch obywatelski Rafała Trzaskowskiego wystartuje oficjalnie w sobotę 17 października,... 39
  • Prezes PiS sprawdza blef partii Tuska 16 paź 2020, 7:29 W sporze Polski z UE nie będzie ani weta Kaczyńskiego, ani głodzenia finansowego rządu PiS. Cała awantura to gra pozorów, w której świetnie sprawdzają się gracze tacy jak Donald Tusk. Od lat przecież ostro i zupełnie bezowocnie hamletyzuje on w sprawie wyrzucenia Orbana z... 44
  • Miłość bez krat 16 paź 2020, 11:43 Gdy jechałam na wywiad z Teresą Klemańską, zastanawiałam się, jaka jest naprawdę. „To po prostu niezwykła kobieta” – mówiła mi osoba, która ją dobrze znała. Całą drogę zastanawiałam się, czy odzyskała radość życia po wyjściu syna z więzienia. Bo czy w ogóle można wyjść z... 58
  • Awantura o hasztagi 12 paź 2020, 9:00 Znowu robi się głośno w związku z działalnością fundacji „Dziewuchy Dziewuchom”. Przed dwoma laty grupa aktywistek feministycznych zastrzegła sobie prawo do posługiwania się nazwą „Dziewuchy Dziewuchom”, co spotkało się z krytyką innych feministek, które nie chciały, by o... 86
  • Gnębiono mnie na różne sposoby 11 paź 2020, 9:15 Rafał Gaweł otrzymał azyl polityczny w Królestwie Norwegii. Założyciel Ośrodka Monitorowania Zachowań Rasistowskich i Ksenofobicznych, a także były dyrektor Teatru TrzyRzecze opowiada „Wprost”, dlaczego wyjechał z Polski i jakie dowody przedstawił przed norweskim wymiarem... 100
  • Kokaina, romans, tenis 12 paź 2020, 16:07 Przed Igą Świątek nawet 20 lat topowej kariery. Ale też biznesowej dżungli, gdzie są olbrzymie pieniądze, liczne pokusy oraz jadowite i drapieżne zwierzęta. 115
  • Ile kosztuje mistrz 10 paź 2020, 18:19 Za wygraną w finale French Open Iga Świątek zarobi ponad 7 mln zł. Pasjonujemy się zarobkami gwiazd tenisa, zapominając, że najpierw ktoś musiał sporo w nie zainwestować. 123
  • Kiedy odradzam spłacanie kredytu 10 paź 2020, 8:39 Każda złotówka wydana na spłatę jakiejkolwiek pożyczki – w opisanej sytuacji, to jak pieniądze wyrzucone do studni. A takich działań nikomu nie polecam, nawet osobom zamożnym. 135
  • Nobel nietrafiony 9 paź 2020, 17:28 Komitet Noblowski nagrodził Światowy Program Żywnościowy ONZ, instytucję oskarżaną o ukrywanie przestępstw seksualnych, sprzyjanie reżimom autorytarnym i prowadzenie pasożytniczej działalności charytatywnej. 149
  • Chiny szykują kolejny atak 14 paź 2020, 7:44 Pekin grozi inwazją Tajwanowi. Realizacja tych gróźb będzie oznaczać likwidację jednego z najbardziej demokratycznych krajów Dalekiego Wschodu. Żeby jej zapobiec, USA musiałby pójść na otwartą konfrontację z Chinami. 160
  • Pogromczyni koronawirusa 15 paź 2020, 8:56 Korea Południowa najskuteczniej na świecie radzi sobie z pandemią. Wszystko dzięki skutecznej strategii walki z Covid-19. Strategii stworzonej przez dr Jung Eun-kyeong. 176
  • Nie idźmy na cmentarze 11 paź 2020, 18:27 Proszę, aby oddać hołd zmarłym indywidualnie w październiku lub później, ale nie 1 czy 2 listopada. Nie wolno nam się gromadzić wspólnie w tych dniach, jeżeli rzeczywiście jesteśmy na wojnie z pandemią - mówi w rozmowie z „Wprost” profesor Marian Zembala, były minister zdrowia. 188
  • Odwlekanie badania może kosztować życie 14 paź 2020, 8:43 Wiele kobiet podejrzewa, że coś złego dzieje się w piersiach, ale nie przychodzi, obawiając się koronawirusa. Stracony czas może spowodować, że gdy się zgłoszą, rak piersi będzie zaawansowany. A jeszcze przed pandemią COVID-19 śmiertelność z powodu raka piersi w Polsce rosła,... 205
  • Będą zmiany w psychiatrii dzieci i młodzieży 16 paź 2020, 8:53 Chodzenie do szkoły jest pewną formą normalności, największy niepokój rodzi chaos, dlatego to dobrze, że dzieci wróciły do szkół. To, jak radzą sobie z sytuacją pandemii, zależy, jak radzą sobie rodzice. Sytuacja jest trudna, jednak zmiany w psychiatrii dzieci i młodzieży są... 214
  • Reptilianie nie rządzą światem 12 paź 2020, 17:07 - Wysokie stężenie cholesterolu zabija, choć codziennie słyszymy, że to „cholesterolościema”. Ale Ziemia nie jest płaska, szczepionki nie powodują autyzmu, reptilianie nie rządzą - mówi prof. Krzysztof J. Filipiak, kardiolog. 225
  • Wykreślić śmierć z kalendarza 16 paź 2020, 11:05 Ja nie byłam tylko chora. Ja umierałam. I poczułam, jak bardzo jest to samotne zajęcie. Można być otoczonym bliskimi i też w niczym to nie pomaga. Przecież egzystencjalnie jest się zupełnie gdzie indziej niż oni – mówi Maria Sodahl, reżyserka „Nadziei”. 240
  • 3 wybitne powieści na jesień 13 paź 2020, 16:56 Napisała je trójka pisarzy, na koncie których długa lista prestiżowych nagród i nominacji do nich. To książki poważne. 252
  • Pokoje w ambasadach 16 paź 2020, 7:50 Ach, te pokoje gościnne w ambasadach i w Instytutach Polskich! Czego one nie widziały! Ponieważ rola pisarza przełożonego na trzydzieści pięć języków (ostatnio doszły Chiny, Chorwacja i USA) przypomina pracę w dyplomacji, szasta człowiekiem po świecie, się Reprezentuje i... 264