Kołakowski i idea prawdy

Kołakowski i idea prawdy

Felieton ten dedykuję pamięci Leszka Kołakowskiego, którego 85. rocznicę urodzin właśnie obchodziliśmy, a którego myśl i osoba były mi bardzo bliskie. Kołakowski w jednym z ostatnich niewielkich tekstów pisał, że bez idei prawdy nasze rozumowanie jest na nic. Do prawdy nigdy nie docieramy, ale bez jej światła rzucanego na naszą drogę nie potrafilibyśmy myśleć. Prawda wszakże jest nie tylko ideą, lecz bywa także oczywistością. Następny krok prowadziłby nas ku najtrudniejszym kwestiom filozoficznym, więc poprzestańmy na tym sformułowaniu Kołakowskiego i zastanówmy się, dlaczego jest ono takie ważne.

Stajemy bowiem, staje cała cywilizacja zachodnia przed – na pozór – prostym wyborem: czy sądzimy, że istnieje prawda, że prawdziwość naszych poglądów to nie jest kwestia nieistotna albo że prawdy w żadnym tradycyjnym rozumieniu po prostu nie ma, a nasze poglądy mają zawsze charakter sytuacyjny, kontekstowy, a najczęściej stanowią tylko element językowej opowieści.

A teraz zejdźmy jeszcze niżej i zauważmy, jakie są konsekwencje wybrania jednego z wyżej wspomnianych stanowisk dla każdego z nas, dla życia społecznego czy dla polityki. Odrzucenie prawdy obiektywnej na rzecz sytuacyjności czy kontekstu prowadzi nas nieuchronnie do relatywizmu. Zaś relatywizm (sam w sobie wcale nie jest zły, bo świat jest względny) sprawia, że bardzo trudno jest się nam z sobą porozumieć. Rozumując więc bardzo prosto i sprowadzając rzeczy zawiłe do wersji prymitywnej, musimy uznać, że bez światła prawdy nie istnieje półmrok ludzkich wzajemnych kontaktów, zarówno prywatnych, jak i publicznych. Bez tego światła będzie tylko mrok, czyli ciemność, czyli jedno wielkie i nieustające nie-porozumienie. Nie wynika z tego, że prawda istnieje, bo jest nam potrzebna, byłoby to stwierdzenie niedopuszczalnie utylitarne, ale że my istniejemy jako pewna forma wspólnoty, jakkolwiek pojmowanej, tylko dzięki temu, że wiemy, iż istnieje prawda.

Prawda, której do końca nigdy nie poznajemy, ale czasem w momentach olśnienia mignie nam w pełnym blasku, a na co dzień nie musimy użalać się, iż jej nie poznajemy, chociaż do niej dążymy. Przecież nawet jeżeli prawda jest bliska tajemnicy, to bardzo wiele innych naszych reakcji i sposobów poznania świata – od ekstazy, wynikłej z podziwu dla piękna rzeczywistości, przez potęgę uczucia, po satysfakcję z uzyskania wiedzy – ma charakter tajemniczy. Otoczeni jesteśmy mgłą tajemnicy, a prawda stanowi w tej mgle jedynie migocący z dala znak.

To nie jest wcale taki zły los. Gdybyśmy nie mieli wskazówek, jak zmierzać do prawdy, dawno stracilibyśmy poczucie sensu czegokolwiek, zaś gdybyśmy odrzucili te wskazówki, to zostalibyśmy na zawsze całkowicie samotni, chociaż zapewne w swojej głupocie byśmy tego nie poczuli, bo ludzie nadal by krążyli przed naszymi oczyma, tyle że byliby to nie ludzie, a tylko ich pozory.

Jeżeli bowiem ważne jest tylko to, co stanowi o naszej wyjątkowości, subiektywności, autentyczności i spontaniczności, to nieważny jest drugi człowiek, bo nie mamy z nim nic wspólnego. Siedzimy razem w kawiarni, pijemy razem, ale jesteśmy razem tylko przypadkiem i w każdej chwili klienci kawiarni mogą się zmienić, jedni znikną, pojawią się inni, równie samotni, równie niezdolni do porozumienia i równie mało ważni. Jeżeli taki jest nasz los, to zrozumiały jest najskrajniejszy pesymizm, bo co nam po takim życiu.

Prawda, idea prawdy, ma natomiast charakter optymistyczny, chociaż tylko bardzo umiarkowanie. Skoro jest dokąd dążyć, to warto przedsiębrać trudy tego dążenia, skoro możemy się na tej drodze spotkać, czasem przypadkiem, a czasem z tej racji, że do jednego celu zmierzamy, to znajdzie się czas na rozmowę i będzie o czym rozmawiać, czyli nie czeka nas beznadzieja samotności i nudy. Nie należy liczyć na nazbyt wiele, ale rozmowa to warunek przyjaźni, a przyjaźń to warunek udanego życia. Kto wie, że warto zmierzać ku (jakkolwiek rozumianej) prawdzie, tego życie nigdy nie zawiedzie, a czegóż więcej można chcieć.
Okładka tygodnika WPROST: 44/2012
Więcej możesz przeczytać w 44/2012 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 3
  • bez-nazwy IP
    Jesli prawda nie istnieje , to twierdzenie o nie istnieniu
    prawdy jest fauszywe , a wiec prawda istnieje tylko nie
    mamy do niej dostepu , musimy wiec tworzyc
    wyobrazenie swiata i tak zyc by zwiekszac swa moc .
    Podejrzewalem autora , ze jest dekadentem a felieton
    tego dowodzi , auto zastanawia sie nad sensem zycia .
    • Anka IP
      A zatem „prawda” nie jest relatywna, ale jest? Felietonista sprowadza „prawdę” do absurdu. Chyba jednak nie o to chodzi. Chodzi o to, że tak pojęta „prawda” NIE JEST OBIEKTYWNA. Jest zawsze bardzo osobista i subiektywna, ale bywa z założenia również interpersonalna?

      Spis treści tygodnika Wprost nr 44/2012 (1550)

      • Pycha zawsze będzie ukarana 28 paź 2012, 12:00 Mówiąc wprost, Polska nie Ameryka, Donald nie Barack. Ale nie da się uniknąć porównań i skojarzeń, skoro same wpadają w ręce. Amerykańska kampania wyborcza, której finał już za kilka dni, nagle stała się absolutnie fascynująca.... 4
      • Błogosławiona wina 28 paź 2012, 12:00 Gdy media doniosły o smutnej alkoholowo-latarnianej przygodzie warszawskiego sufragana, oczami duszy zobaczyłem triumfujących antyklerykałów, którzy – byłem pewien – zaraz zaczną nowy seans międlenia bezrozumnych... 6
      • Kora bez badań 28 paź 2012, 12:00 Znana wokalistka Olga Jackowska będzie sądzona za posiadanie blisko 3 g marihuany. Sąd Okręgowy w Warszawie uchylił jednak decyzję sądu niższej instancji, który zalecał poddanie piosenkarki badaniom psychiatrycznym i uzupełnienie jej... 8
      • Muzeum pokazane w Nowym Jorku 28 paź 2012, 12:00 Konferencja poświęcona koncepcji Muzeum Historii Żydów Polskich odbyła się w środę w nowojorskim gmachu WTC 7. – To ma być muzeum życia, a nie Holocaustu jak Auschwitz-Birkenau. Chcemy pokazać czas współistnienia dwóch kultur,... 8
      • Syzyfowe prace Stonesów 28 paź 2012, 12:00 Leciwe gwiazdy rocka nie mają łatwo. Z wiekiem ubywa wigoru, a przybywa utworów. The Rolling Stones, którzy właśnie świętują 50. urodziny, musieli na próbach przed rozpoczęciem globalnej trasy przećwiczyć ponad 70 kawałków. Mniej... 8
      • Estetyczna zmiana w Związku 28 paź 2012, 12:00 To kwestia smaku. Zawsze wolałam Zbigniewa Bońka od Zdzisława Kręciny, a Michała Listkiewicza od Grzegorza Laty. Ten ostatni wywoływał we mnie odruchowy odrzut jeszcze długo przed Euro 2012, które stało się karnawałem jego gaf i... 9
      • Ofensywa Apple 28 paź 2012, 12:00 Amerykański koncern przedstawił w zeszłym tygodniu na specjalnej konferencji prasowej iPada 4 i iPada Mini. W Polsce oba dostępne będą od 2 listopada. Mini ma 7,9-calowy ekran i szczególnie ważne zadanie do wykonania. Odciągnąć uwagę... 9
      • Najważniejsze to zachować czujność 28 paź 2012, 12:00 Ambasada USA w Warszawie rozsyła SMS-y, w których ostrzega przed obchodami polskiego Święta Niepodległości. Krótkie wiadomości z linkiem do strony internetowej przedstawicielstwa dostają wszyscy Amerykanie, którzy kiedykolwiek... 9
      • Rebelianci kontra Google 28 paź 2012, 12:00 W internetowym imperium Google buntują się prowincje: od Brazylii, przez Francję, po polskie Allegro. Pod sztandarami walki o równe prawa – i pieniądze. Zgodnie z regułą: „Jeśli nie ma cię w internecie – nie... 10
      • Prokuratura wróciła do domu Olewnika 28 paź 2012, 12:00 W miniony piątek, dokładnie 11 lat po zniknięciu Krzysztofa Olewnika, prokuratorzy z Gdańska w asyście funkcjonariuszy CBŚ weszli do jego domu w Drobinie. Śledczy postanowili przeprowadzić eksperyment procesowy. Data jego przeprowadzenia... 10
      • Możemy powtórzyć Smoleńsk 28 paź 2012, 12:00 Rozmowa z ekspertami, którzy na zlecenie Discovery przeprowadzili kontrolowaną katastrofę lotniczą Boeinga 727. 10
      • Cud in vitro 28 paź 2012, 12:00 Są na świecie dzięki in vitro. Księża uważają, że nie miały prawa, że są niezgodne z planem Bożym. Czy Bóg chciał, by Karoliny, Konstancji i Ivana nie było? Ich rodzice mają dość dyskryminacji. Protestują i Zapowiadają procesy. 14
      • Pochwała życia w cywilizacji śmierci 28 paź 2012, 12:00 Karolina, Konstancja i Ivan. Troje z 15 tysięcy wyjątkowych dzieci. Urodziły się dzięki in vitro. Wiedzą o tym i są z tego dumne. Nie mogą zrozumieć, dlaczego dla kościoła są gorsze. 18
      • Rozmnażanie pod Jasną Górą 28 paź 2012, 12:00 W cieniu Świętej Wieży toczy się ostra walka o to, kto jest w Częstochowie ważniejszy: prezydent miasta, który chce refundować mieszkańcom in vitro, czy arcybiskup, który chce takich zabiegów zakazać. 22
      • Wszystkie odloty Muchy 28 paź 2012, 12:00 Co uratowało Joannę Muchę? Brak następcy? Plotki o rzekomej ciąży? Czy to, że jest piękną kobietą. Wszystko po trochu. 26
      • Polska na Oksfordzie 28 paź 2012, 12:00 Tego jeszcze nie było. O Polsce będą uczyć w Oksfordzie! Ba, z Polski będzie można zrobić doktorat. I to już w przyszłym roku. 32
      • Uwodzenie Olka 28 paź 2012, 12:00 Były prezydent znów myśli o powrocie do polityki. Coraz poważniej przymierza się do Brukseli. Jeśli nie z Millerem i Palikotem, to sam. Komu uda się taniec odbijany z Aleksandrem Kwaśniewskim? 36
      • Potwora może rozboli brzuch 28 paź 2012, 12:00 Rozśmieszał, a teraz straszy. Ale na poważnie. Maciej Stuhr w filmie „Pokłosie” o historii Jedwabnego na chwilę ściągnął maskę aktora. 40
      • Fiskus odbiera dzieci 28 paź 2012, 12:00 Bezduszne zamknięcie w więzieniu samotnej matki dwójki dzieci to nowy sposób skarbówki na egzekwowanie długów. To nie sposób, to barbarzyństwo – mówi profesor Wiktor Osiatyński. 46
      • Kołakowski i idea prawdy 28 paź 2012, 12:00 Felieton ten dedykuję pamięci Leszka Kołakowskiego, którego 85. rocznicę urodzin właśnie obchodziliśmy, a którego myśl i osoba były mi bardzo bliskie. Kołakowski w jednym z ostatnich niewielkich tekstów pisał, że bez idei prawdy... 50
      • Kobieta, czyli ciało 28 paź 2012, 12:00 Ostatni tydzień posłowie i media poświęcili ciałom. W szczególności ciałom kobiet. I nie chodzi tylko o zwyczajowe seksistowsko-chamskie wypowiedzi członków SLD. Chodzi o coś więcej, chodzi o uprzedmiotowienie kobiet. Ciało mężczyzn... 52
      • Szajba po czesku 28 paź 2012, 12:00 Ty świnio! To najłagodniejszy z epitetów, jakimi w ostatni wtorek grupa zadymiarzy przywitała w praskiej księgarni byłą amerykańską sekretarz stanu Madeleine Albright. Przy okazji obrzucili ją przyniesionymi w tym celu plakatami i... 54
      • Jastrząb kontra jastrząb 28 paź 2012, 12:00 Za tydzień wybory w USA. Dla świata nie ma znaczenia, kto wygra, bo Ameryka i tak pozostanie jego policjantem. Nawet jeśli nie podoba się to ani światu, ani Amerykanom. 56
      • Na ratunek Somalii 28 paź 2012, 12:00 Po latach niepowodzeń zachodu w Upadłej Somalii szanse na pokój przynosi inwazja sąsiedniej Kenii. 62
      • Pedofil z BBC 28 paź 2012, 12:00 W Wielkiej Brytanii wybuchła pedofilska afera, która może uderzyć w BBC mocniej, niż afera podsłuchowa zatrzęsła imperium Murdocha. 64
      • Kolorowe wozy z burgerami 28 paź 2012, 12:00 Kotlet z mrożonki, hot dog z mikrofali ? Gastronomiczny koszmar odchodzi do lamusa. Do ulicznego jedzenia biorą się zapaleńcy, a biznes na kółkach kręci się coraz szybciej . 67
      • Życie na sprzedaż 28 paź 2012, 12:00 Bez pomocy rządu, posłów, ustaw i NFZ powstała w Polsce innowacyjna, skuteczna, całkowicie prywatna i bardzo zyskowna branża usług medycznych. 72
      • Grexit straszy Unię 28 paź 2012, 12:00 Sama plajta Grecji to z globalnej perspektywy grosze. Grozi jednak efektem domina i wepchnięciem całego świata w otchłań recesji. Dlatego Niemcy szykują… nowy FOZZ. 74
      • Sześć dróg, jeden kierunek 28 paź 2012, 12:00 Trzymanie deficytu budżetowego na wodzy i szerokie otwarcie drzwi zagranicznym inwestycjom – to recepty naszego regionu na kryzys. 77
      • Ania w krainie dorosłych 28 paź 2012, 12:00 Poważniejsza niż dotychczas, ale jednocześnie mniej smutna. Z nową płytą wraca Ania Dąbrowska. W rozmowie z Piotrem Metzem przyznaje: mój temat teraz to przemijanie. 81
      • Puenty jak zwykle straszne 28 paź 2012, 12:00 Gdy mówiono o nim „legenda”, uśmiechał się z dobrotliwą ironią. Chyba tego nie lubił. Nie rozczulał się nad sobą. 84
      • Bez ckliwości 28 paź 2012, 12:00 „Miłość” jest portretem dojrzałej pary, w której życie wdziera się choroba. piękną opowieścią o starości, bliskości, odpowiedzialności, odchodzeniu. Michael Haneke stworzył film wybitny. 86
      • Kobieta ma głos 28 paź 2012, 12:00 Natasha Khan, cudowne dziecko indie popu, wydała trzecią płytę – najlepszą – sygnowaną nazwą Bat for Lashes. 88
      • Patrol filmowy Tomasza Raczka 28 paź 2012, 12:00 Najbardziej konsekwentny anty-Bond w 23-odcinkowej historii oficjalnych części cyklu filmów o przygodach agenta 007. Jeśli ktoś nie jest przywiązany do ich charakterystycznych cech, nie będzie żałował tej przemiany, ale ortodoksyjni... 89
      • Muzyczny ranking Piotra Metza 28 paź 2012, 12:00 1. Peter Gabriel So, 25th, Anniversary Edition EMI Jedną z najważniejszych płyt lat 80. często pamięta się głównie z przebojowych hitów, zapominając chociażby o duecie Gabriela z Laurie Anderson. Teraz, dzięki dodatkowym materiałom,... 90
      • Piotr Kofta wie, co czytać 28 paź 2012, 12:00 Stacja Muranów Beata Chomątowska Czarne 2012 Znakomity reportaż o dziejach warszawskiej dzielnicy, którą najpierw Niemcy, zabijając getto, zamienili w morze gruzów, a która po wojnie stała się polem starcia modernistycznych idei z... 90
      • Tydzień kultury polskiej 28 paź 2012, 12:00 Długo myślałem, która gwiazda oprócz Madonny i Stinga może wypełnić Stadion Narodowy. Życie wymyśliło za mnie. Za rok wystąpi tam zespół, który w Polsce sprowokował powstanie odrębnej subkultury. Nieważne, że dostawała ona... 92
      • Od ucha do ucha 28 paź 2012, 12:00 Kiedyś, od ucha do ucha, można było się śmiać. Dziś śmiać się nie wypada, bo jest to bardzo podejrzane. Osoba uśmiechnięta to albo osoba nieświadoma, czyli w podtekście głupia, albo cyniczna, czyli przebiegła i z układu (najlepiej... 94
      • Rondo bohaterów 28 paź 2012, 12:00 Decyzje dotyczące tego, kogo uznać za winnego powodzi na Stadionie Narodowym, mają być podjęte właśnie dzisiaj, chociaż z przecieków – a przecieki są naszą specjalnością, również narodową – można już wysnuć jeden... 94
      • Odpowiedzialne zarządzanie na podstawie standardów 28 paź 2012, 12:00 Nadal niewiele firm zna standardy dotyczące odpowiedzialności społecznej i z nich korzysta. Ich liczba jednak rośnie. 96
      • Nowy model rynku gazu – konsultacje z rynkiem 28 paź 2012, 12:00 Wprowadzając nowy model rynku gazu i zasady dotyczące korzystania z sieci gazociągów przesyłowych w Polsce, Gaz-System SA od maja do października 2012 r. zorganizował cztery edycje warsztatów dla uczestników rynku gazu. Celem spotkań... 98
      • Społeczna odpowiedzialność biznesu w Expom SA 28 paź 2012, 12:00 Kilka słów o firmie Expom SA specjalizuje się w produkcji wysoko przetworzonego produktu finalnego dla najbardziej perspektywicznych branż. Przedsiębiorstwo z 60-letnim doświadczeniem z sukcesami prowadzi działalność w branży metalowej... 98
      • Atlas: ekologia i kultura 28 paź 2012, 12:00 Właściciele i zarząd Grupy Atlas, polskiego lidera chemii budowlanej, wyznaczają przedsiębiorstwu znacznie szerszy kontekst działań, wykraczający poza ofertę nowoczesnych, bezpiecznych i sprawdzonych produktów. Dzięki spójnej strategii odpowiedzialnego biznesu marka Atlas... 99
      • Znaki czasu 28 paź 2012, 12:00 Im krócej, tym lepiej. Takie czasy. Kropka jako cel ostateczny pod ukrytym wykrzyknikiem. Upadek myślników i znaków zapytania – to też znak naszej cywilizacji. Kalejdoskop podróży próbowałem zapisać w poprzednim felietonie w... 114

      ZKDP - Nakład kontrolowany