Kobiety uciekają

Kobiety uciekają

Warto przestać psioczyć na feminizm i spojrzeć nań inaczej – być może jedną z jego ról było ostrzeżenie Zachodu przed największym społecznym kryzysem w jego historii.

Czego oczy nie widzą, tego sercu nie żal: przed półwieczem Stanisław Lem w „Edenie” sportretował społeczeństwo niepotrafiące opowiedzieć o tym, że stało się ofiarą nieudanych eksperymentów genetycznych totalitarnej dyktatury, ponieważ brak mu języka, by ująć w słowa nie tylko ogrom swojej krzywdy, lecz także specyfikę stosunków władzy, które do tej krzywdy doprowadziły. Jeśli tak spojrzeć na sprawy, można powiedzieć, że feminizm odniósł sukces – stworzył język, którym umiemy nazywać niesprawiedliwość. Odróżniamy niewinne żarty od chamskiego seksizmu, nie śmieszą nas ani żałosny komentarz burmistrza Ursynowa Piotra Guziała na temat gwałtu w Lesie Kabackim, ani przechwałki rzecznika PiS Adama Hofmana w kwestii rozmiarów jego przyrodzenia. Jesteśmy w stanie spostrzec, że jawne nierówności w przeciętnych zarobkach mężczyzn i kobiet nie są wyrazem żadnego „naturalnego porządku”, lecz nieuzasadnionej dominacji. Rozumiemy, że płeć to nie to samo co gender, że pojedynek między biologią a kulturą pozostaje nierozstrzygnięty. Wiedzę ciężko jednak przekuć na polityczny sukces. W dodatku ze świata kobiet zaangażowanych ideowo w feministyczny projekt dochodzą sygnały irytacji i znużenia.

Nostalgia za utopią

W dziedzinie prowokacyjnych tytułów książka szwedzkiej dziennikarki Marii Sveland wygrywa miejsce na podium, łamiąc tabu kontestowane dotąd wyłącznie przez niszową kontrkulturę. Ale „Zgorzkniała pizda” nie jest historią kontrkulturową. Ten esej w formie powieści wyrasta wprawdzie z tradycji feministycznego buntu, niemniej przez parę dekad, które minęły od gorących lat 60. XX w., ów bunt stał się częścią mainstreamu, przechodząc złożoną, wieloetapową ewolucję. „Jestem tak cholernie zmęczona, tak brzydka, tak kurewsko zła. Nie, nie zła, wkurzona. Jestem tak kurewsko wkurzona. Na wszystko, ale przede wszystkim na siebie, i to właśnie sprawia, że jestem zimna jak lód. (...) Mam dopiero trzydziestkę, a jestem już tak zgorzkniała. Kawał zgorzkniałej pizdy i tyle” – pisze Sara, narratorka powieści Sveland, od siedmiu lat mężatka, od dwóch matka, która wyrywa się ze styczniowej Szwecji na tydzień na Teneryfę, żeby odpocząć i uporać się ze swoim permanentnym niezadowoleniem. Mąż – naczelny obiekt życiowych pretensji – zostaje w domu z dzieckiem. Za towarzysza podróży Sara ma „Strach przed lataniem” Eriki Jong, kanoniczny tekst drugiej fali feminizmu, manifest kobiecej wolności, również seksualnej. Nie da się jednak wejść dwa razy do tej samej rzeki. Zamiast szaleńczej eskapady i gorącego seksu w stylu „suwaku, otwórz się” Sara dostaje siedem monotonnych dni wśród skwaszonych niemieckich emerytów.

O wojującym feminizmie lat 70. mówi się w książce Sveland w tonie niemal elegijnym, a z pewnością nostalgicznym. No cóż, rewolucja nie zna uczucia nostalgii, utopia też go nie zna. One znają tylko uczucie rosnącego głodu. A kiedy pojawia się nostalgia, to znaczy, że coś po drodze nie wyszło. Sara narzeka. Na to, że żyje w świecie, w którym nadal mężczyźni dyktują warunki. Na to, że macierzyństwo okazało się tyleż miłością, ile ciężarem i pasmem upokorzeń. Że małżeństwo wywołuje w niej często chęć ucieczki. Że na społeczną ocenę jej wartości jako człowieka wpływa fałszywy dyktat rodzinnego szczęścia, a kobiety są zmuszane, by były piękne i młode za wszelką cenę. Że wspieranie kobiecych karier pozostaje wyłącznie w sferze deklaracji, nie czynów.

Zwolennicy feminizmu powiedzieliby: jest jeszcze sporo do zrobienia, to tylko wezwanie do dalszej walki. Przeciwnicy feminizmu z kolei: na szczęście ten obłędny projekt przyjmuje się opornie. A potem dodaliby: feminizm już zrujnował stabilność rodziny, zatrzymajmy to, póki pamiętamy, jak powinno wyglądać normalne społeczeństwo. Tylko co właściwie znaczy „normalne społeczeństwo”? Czy istnieje gdzieś jeszcze wzorzec normalności, który dałoby się przyłożyć do relacji między płciami? (Pomińmy tu naiwne mrzonki konserwatystów o rzekomym raju utraconym). Może feminizm jest kozłem ofiarnym na ołtarzu społecznych transformacji, których jeszcze do końca nie rozumiemy?

Nie rodzina, lecz archipelag

Angielska pisarka Rachel Cusk w osobistym eseju „Po. O małżeństwie i rozstaniu” próbuje zrozumieć, co doprowadziło ją i jej męża do rozwodu, na chłodno analizuje swoją sytuację rozbitka po katastrofie okrętu zwanego małżeństwem. „Zastanawiam się czasami, czy jedną z pułapek, w które wpadło współczesne życie rodzinne z tą jego nieustanną radością, całkowicie nieuzasadnionym optymizmem, ufnością pokładaną nie w Bogu czy w ekonomii, lecz w miłości, nie jest to, że nie dostrzega ono – i nie podejmuje z wyprzedzeniem działań »na wypadek« ludzkiej potrzeby wojny” – zauważa Cusk. To małżeństwo rozpadło się pod wpływem wewnętrznych napięć i konfliktu ról; mąż zarzucał jej, że to on jest w tym związku kobietą. A przecież Cusk nazywa się zgryźliwie „imigrantką w nowej krainie równości płci, asymilującą się w drugim pokoleniu”. „Nosiłam więc ten [męski] kostium i było mi w nim trochę niewygodnie, czułam się niekobieco, ale ostatecznie byłam ubrana. Przebrana w męski kostium spotykałam się aprobatą. (...) W świecie kobiecości, w którym miałam prawo obywatelstwa, byłam imigrantką nielegalną. (...) To, co wcielałam w życie jako feminizm, to były w istocie męskie wartości (...) wymuszające przebieranie się w męskie ubrania wartości mojego ojca, antykobiece wartości mojej matki. A więc nie jestem feministką. Jestem nienawidzącą samej siebie transwestytką”.

Jednak konkluzja, jaka płynie z szalenie ciekawej książki Cusk, wydaje się zaskakująca. Coś się zmieniło – świat, w którym funkcjonowały tradycyjne role myśliwego i kury domowej, nie istnieje. Nowoczesność próbowała naprawiać psujący się mechanizm małżeńskich więzi – opowieść Cusk jest świadectwem tego eksperymentu. Ale egalitarny model, w którym „[mąż] miał przejąć rolę tej mojej bliźniaczki, kobiecości, miał udzielić jej schronienia we własnym ciele”, również zderzył się z rzeczywistością. Po tej spektakularnej kolizji kobieta i mężczyzna już nie łączą się w nowej konfiguracji, ale pozostają niczym samotne wyspy w relacji luźnego stowarzyszenia. Sveland, „zgorzkniała pizda”, może jeszcze liczyć na to, że po tygodniu fochów jak gdyby nigdy nic powróci szczęśliwie do rodzinnego stadła, ale to najwyraźniej iluzja.

Upadłe przedsiębiorstwo

Na naszych oczach rozpada się – albo radykalnie zmienia kształt – coś, co uważaliśmy za jeden z fundamentów powszedniej egzystencji: rodzina. Widać to także w Polsce: w 1980 r. jeden rozwód przypadał na prawie osiem zawartych małżeństw, w roku 2011 – na nieco ponad trzy. W 1990 r. na 10 kobiet przypadało przeciętnie 20 dzieci, w roku 2011 niespełna 13. Jeśli potraktować rodzinę jako przedsiębiorstwo, jej rachunek ekonomiczny jest obecnie raczej nędzny. Ze wszystkich izmów, jakie można winić za ten stan rzeczy, na czoło wysuwa się późny kapitalizm, bezlitosny złodziej czasu, sił, motywacji i poczucia bezpieczeństwa. W Europie Wschodniej w grę wchodzi również toksyczne doświadczenie komunizmu z jego atmosferą absurdu i smutku, nigdy niedokończonymi pseudoreformami i wiecznym deficytem.

Z kolei pojęcie kryzysu wartości to łatwy intelektualny wytrych, który niczego nie wyjaśnia. Warto przestać psioczyć na feminizm i spojrzeć nań zupełnie inaczej – być może jego rolą było nie tylko przeprowadzenie równościowej rewolucji, lecz także ostrzeżenie Zachodu, że zbliża się największy społeczny kryzys w jego dotychczasowej historii, że klej, który dotąd spajał rodzinne wspólnoty, zaczyna wysychać. Jesteśmy w momencie, w którym trzeba się zastanowić nad tym, jak rozsądnie odpowiedzieć na te wyzwania i przy okazji nie wyginąć. Zrozumienie, dlaczego kobiety marzą o ucieczce z małżeńskiej matni i coraz częściej im się to udaje, może tylko pomóc. ■

Maria Sveland, Zgorzkniała pizda, przeł. Maciej Muszalski, Czarna Owca 2013

Rachel Cusk, Po. O małżeństwie i rozstaniu, przeł. Agnieszka Pokojska, Czarne 2013

Okładka tygodnika WPROST: 40/2013
Więcej możesz przeczytać w 40/2013 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 40/2013 (1597)

  • Straszna wolność 29 wrz 2013, 20:00 Żywię głęboką nieufność wobec osób, które co niedziela przeżywają współczucie i miłość do cierpiącego Jezusa na krzyżu, a pozostają ostentacyjnie obojętne (a nawet agresywne) wobec tych, którzy cierpią rzeczywiście. Nawet... 6
  • Skaner 29 wrz 2013, 20:00 Gołą nogą w islam Ta noga należy do Anke Van Dermeersch, Miss Belgii z 1991 r., dziś deputowanej ultraprawicowej partii Vlaams Belang. Plakat wyprodukowany przez grupę Kobiety przeciw Islamizacji w oryginalny sposób pokazuje skalę... 8
  • Majątek w dobrych rękach 29 wrz 2013, 20:00 Family office to znacznie więcej niż doradca inwestycyjny czy private banking. To centrum zarządzania majątkiem rodziny. 13
  • Drużyna elektromontera 29 wrz 2013, 20:00 W filmie „Wałęsa. Człowiek z nadziei” brakuje wątku o ludziach, którzy pomagali Lechowi Wałęsie, a potem popadli w zapomnienie. 14
  • Wieżą w generała 29 wrz 2013, 20:00 „Tower”, czyli wieża, to kryptonim operacyjnego rozpracowania przez SKW wiceministra obrony Waldemara Skrzypczaka. Materiały zebrane na generała są słabe, ale jego przyszłość w MON wcale nie jest pewna. 20
  • Raj pedofilów 29 wrz 2013, 20:00 Na Dominikanie na seks z dziećmi przymyka się oko. Polscy księża musieli komuś podpaść. Dlatego zostali oskarżeni – mówi Katarzyna Izydorczyk, która na Dominikanie prowadzi fundację i pensjonat. 26
  • Warszawski falstart 29 wrz 2013, 20:00 Referendum warszawskie, które miało politycznie pogrążyć Hannę Gronkiewicz-Waltz, prawdopodobnie zapewni jej trzecią kadencję na stanowisku prezydenta Warszawy. 30
  • Leming w Kościele 29 wrz 2013, 20:00 Tzw. niepokorni mają tego pecha, że ich znam prywatnie. Wiele o nich mogę powiedzieć, ale nie to, że są niepokorni - mówi ks. Kazimierz Sowa, dziennikarz, dyrektor Religia TV. 34
  • Kronika niepolska 29 wrz 2013, 20:00 Nic nie zdziesiątkowało Polski bardziej – ani II wojna światowa, ani komunistyczne wywózki, ani dramatycznie niska demografia, ani dramatycznie wysoka emigracja – niż katastrofa smoleńska. W ciągu zaledwie trzech i pół roku... 40
  • Strasznie śmieszni dziennikarze 29 wrz 2013, 20:00 Czasami praca dziennikarza budzi szczery rechot publiczności i czytelników. O najzabawniejszych wpadkach w swojej książce opowiedział Maciej Mazur z „Faktów” TVN. 42
  • Dotacje to nie wszystko 29 wrz 2013, 20:00 Chciałeś aplikować o wsparcie z unijnych dotacji i okazało się, że pula środków została wyczerpana? Nic straconego. Aplikuj o kredyt lub pożyczkę z unijnym dofinansowaniem. 44
  • Cena błędu 29 wrz 2013, 20:00 Każdy może się pomylić. Także lekarz. Tyle że jego błąd kosztuje życie i zdrowie. Bezcenne. Coraz częściej jednak sądy muszą ich wartość wyceniać i wyceniają wysoko. A szpitale? Robią wszystko, by konsekwencji nie ponieść. 47
  • Obrót bezgotówkowy - korzyści dla wszystkich 29 wrz 2013, 20:00 Dokonywanie płatności bez zaangażowania gotówki przy zakupach to wygoda, oszczędność czasu, redukcja kosztów oraz bezpieczeństwo. 50
  • Życie na podsłuchu 29 wrz 2013, 20:00 Zegarek jak u agenta 007, dyktafon w zapalniczce albo podsłuch w telefonie to już nie science fiction, lecz zwyczajna rzeczywistość. I to polska. 53
  • Warto rozmawiać 29 wrz 2013, 20:00 Ani ja, ani kibice nie możemy brać odpowiedzialności za wyskoki każdego oszołoma – mówi Bogusław Leśnodorski, prezes Legii, w rozmowie z tygodnikiem „Wprost”. 56
  • Kobiety, które biją mężczyzn 29 wrz 2013, 20:00 Wołanie o pomoc czy manipulacja? Kobiety coraz częściej traktują niebieską kartę jako narzędzie do walki z byłym partnerem. 58
  • Śmierć bankom 29 wrz 2013, 20:00 Polacy zaczynają pozywać banki za nieuczciwe kredyty we frankach. Jeśli sądy przyznają im rację, na wojnę z bankami może wyruszyć kilkaset tysięcy zadłużonych. 62
  • Lista 100 najbogatszych Polek 29 wrz 2013, 20:00 1. Grażyna Kulczyk 2,4 mld zł Działając na własny rachunek, zgromadziła potężny majątek. Jego głównym składnikiem jest Stary Browar w Poznaniu. W centrum handlowym powstałym w wyniku rewitalizacji XIX-wiecznego browaru Huggerów... 66
  • Każdy z nas nosi w sobie historie 29 wrz 2013, 20:00 Każdy ma taką opowieść, która może go zainspirować do zmiany - mówią Dorota Drozdowska-Szymborska i Dorota Szatkowska, założycielki studia DoDo4Story. 90
  • Dżihadyści z internetu 29 wrz 2013, 20:00 Spełnia się czarny sen ekspertów od terroryzmu: islamska ekstrema rzuca do walki zwerbowanych w sieci rekrutów, którzy urodzili się i wychowali na Zachodzie. 104
  • Siłaczka do Rezerwy 29 wrz 2013, 20:00 Już niedługo najpotężniejszą kobietą świata nie będzie kanclerz Niemiec Angela Merkel, tylko niziutka pani z Brooklynu, o której pewnie nigdy nie słyszeliście. 108
  • Efekt „dzień po” 29 wrz 2013, 20:00 Lubimy się bawić i drinkować, nie lubimy mieć kaca. Wygląda na to, że do aptek trafił specyfik, który zapobiega niemiłym skutkom „dnia następnego”. 110
  • Awantura o klimat 29 wrz 2013, 20:00 Klimatolodzy dostali białej gorączki. Raport ONZ wywołał skandal, zanim jeszcze się pojawił. Czy to możliwe, że globalne ocieplenie ustało? 112
  • Cel i transparentność – na to stawiam 29 wrz 2013, 20:00 Rozmowa z Panią Anną Włodarczyk-Moczkowską, Prezesem Zarządu Gothaer TU S.A. 114
  • Wizja i konsekwencja 29 wrz 2013, 20:00 Współcześnie obserwujemy coraz więcej przykładów działania przedsiębiorstw, które wśród źródeł swoich sukcesów wymieniają rozwiniętą współpracę z otoczeniem zewnętrznym. Ta współpraca może przybierać różne formy i obejmować zróżnicowanych partnerów, natomiast gdy mówimy o... 115
  • Przyszłość to innowacje 29 wrz 2013, 20:00 Zgodnie ze strategią Europa 2020 Polska powinna zwiększyć do 2020 r. wydatki na działalność badawczo-rozwojową do 1,7 proc. PKB. To duże wyzwanie. 116
  • Na zakręcie 29 wrz 2013, 20:00 Przed premierą „Wałęsy. Człowieka z nadziei” z odtwórczynią roli Danuty Wałęsy, Agnieszką Grochowską, rozmawia Krzysztof Kwiatkowski. 118
  • Kobiety uciekają 29 wrz 2013, 20:00 Warto przestać psioczyć na feminizm i spojrzeć nań inaczej – być może jedną z jego ról było ostrzeżenie Zachodu przed największym społecznym kryzysem w jego historii. 122
  • Kalejdoskop kulturalny 29 wrz 2013, 20:00 Spójrz no Fundacja Deutsche Bank i Zachęta Narodowa Galeria Sztuki po raz szósty dają możliwość wglądu w to, co się dzieje w polskiej (młodej) sztuce. Wystarczy zajrzeć na konkursową wystawę „Spojrzenia” w Zachęcie... 124
  • Złoto dla zuchwałych 29 wrz 2013, 20:00 To nie diamenty są najlepszym przyjacielem kobiety, ale złoto! 130
  • Moda w kratkę 29 wrz 2013, 20:00 Moda na jesień i zimę nie zaskakuje. Kilka kontynuacji z poprzednich miesięcy, czasem w nowych zestawieniach. 132
  • Upcykling na salonach 29 wrz 2013, 20:00 Z potrzeby życia w zgodzie z naturą i w poszanowaniu środowiska, lecz także z miłości do piękna powstają perły designu. 134
  • Bomba tygodnia 29 wrz 2013, 20:00 Hieny Anna Przybylska wypowiedziała wojnę paparazzim. Nagrywa filmiki z nimi i umieszcza na Instagramie. Przez chwilę oni widzą, jak to jest, kiedy ktoś robi zdjęcie bez zgody fotografowanego. Przybylska, jedna z ulubionych aktorek, stała... 139
  • Nici liftingujące - przełom w odmładzaniu 29 wrz 2013, 20:00 Ta nowość zrewolucjonizowała techniki mało inwazyjne. Dała nam, lekarzom, nowe możliwości odmładzania, a pacjentom gwarancję bezpieczeństwa – pisze Barbara Walkiewicz-Cyrańska o niciach liftingujących. 143
  • Odmładzanie na miarę 29 wrz 2013, 20:00 Odmładzanie to kompleksowy i długotrwały medyczny program terapeutyczny, a nie usługa zamawiana przez pacjenta. 144
  • Super-nici 29 wrz 2013, 20:00 Od 30. roku życia w skórze zaczynają przeważać procesy zaniku nad procesami syntezy elementów elastycznych – mówi dr Karina Felberg z Ce-Ce Beauty Clinic. 146
  • Odmładza i ujędrnia 29 wrz 2013, 20:00 Radiesse® umożliwia modelowanie konturu twarzy, pozwalając zachować jej naturalny wygląd. Bez pomocy skalpela wygładza zmarszczki, odmładzając skórę. 148
  • Uroda ważna jak dyplom 29 wrz 2013, 20:00 Zabiegi chirurgii plastycznej poprawiają wygląd i sprawiają, że pacjenci czują się, jak gdyby odmłodnieli – mówi Grażyna Kretowicz-Kwiatkowska, właścicielka krakowskiej Prywatnej Kliniki Chirurgii Plastycznej „Estetika Nova”. 150
  • Chirurgia skuteczna i bezpieczna 29 wrz 2013, 20:00 Korekcja wyglądu zwiększa wiarę we własne siły, ułatwia realizowanie celów i marzeń – mówi Małgorzata Keller-Skomska, chirurg plastyczny z Prywatnej Kliniki Chirurgii Plastycznej „Estetika Nova” w Krakowie. 150
  • Okulary do lamusa 29 wrz 2013, 20:00 Laserowa operacja wad wzroku to znaczna poprawa komfortu życia – mówi dr Jan Grzeszkowiak z kliniki okulistycznej Lexum. 153
  • Życie to ruch 29 wrz 2013, 20:00 Najważniejsze jest dla nas holistyczne podejście do pacjenta – mówi dr n. med. Grzegorz Adamczyk, ordynator Centrum Medycznego Gamma. 154
  • Sposób na raka 29 wrz 2013, 20:00 NanoKnife to technika selektywnego usuwania komórek rakowych stosowana w Centrum Medycznym Klara. 156
  • Mały dzielny pacjent 29 wrz 2013, 20:00 Jak sprawić, aby dziecko nie bało się dentysty – wyjaśnia dr Agnieszka Sicińska, dyrektor medyczny Eurodentalu. 157
  • Zahartowany znaczy zdrowy 29 wrz 2013, 20:00 Odporność dziecka należy wspomagać, najlepiej naturalnymi metodami. Oto kilka wskazówek, jak zahartować malucha. 162
  • Aloes - cudowny lek 29 wrz 2013, 20:00 Natura podarowała nam coś, czego nie sposób przecenić – roślinę, która uzdrawia. 163
  • Spa dla ciała i ducha 29 wrz 2013, 20:00 W Piotrkowie Trybunalskim przy ul. Narutowicza 40 znajduje się nowe MetropoliSpa – 400 mkw. luksusu dla ciała i duszy. To jedyne spa w tym mieście. 164

ZKDP - Nakład kontrolowany