Wolna Szkocja

Wolna Szkocja

Jesienią przyszłego roku Szkoci zdecydują w referendum, czy chcą się odłączyć od Wielkiej Brytanii. Jaka ma być niepodległa Szkocja?

Dość pustego narzekania na rząd w Londynie i uderzania w nacjonalistyczne dzwony: w Szkocji nadeszła pora na dyskusję o konkretach. Te są zawarte w tzw. białej księdze: 650-stronicowym dokumencie zatytułowanym „Przyszłość Szkocji”. Jego kopia trafiła w grudniu do każdego szkockiego domu od Edynburga po Hebrydy. „Niepodległość nie jest dla nas celem ostatecznym, ale narzędziem do zmiany naszego kraju na lepsze” – przemawiał do rodaków nacjonalistyczny premier Alex Salmond podczas oficjalnego rozpoczęcia kampanii zachęcającej do głosowania za odłączeniem się od Wielkiej Brytanii. Jaką zatem wizję niepodległego kraju proponuje Narodowa Partia Szkocji (SNP), której przewodzi? I co na to jego rodacy?

Duma i uprzedzenia

W Szkocji żyje 8,3 mln ludzi. Turysta zapamięta whiskey, kraciaste kilty, zamki, wrzosowiska, dudziarzy, kruche ciasteczka i haggis – nadziewany podrobami owczy żołądek. Te symbole budują międzynarodową markę szkockości i przynoszą rocznie miliony funtów zysku przemysłowi turystycznemu i destylarniom. Marki tej nie traktuje się tu jak cepelii sprzedawanej przyjezdnym – to rzeczywiste wyróżniki i ważna część narodowej tożsamości. Typowy Szkot, wedle stereotypu, którym chętnie posługują się narodowcy, to człowiek dumny ze swojego dziedzictwa kulturowego, wytrwały w dążeniu do celu, honorowy, odważny i pracowity. Ma poczucie humoru, umie liczyć pieniądze. Jest też rzekomo bardziej tolerancyjny niż jego angielscy sąsiedzi, z otwartymi ramionami przyjmuje obcych, dzieli się swoim dobytkiem. Jak wiele obiegowych opinii i ta zawiera w sobie ziarno prawdy; Szkoci rzeczywiście mają silne poczucie odrębności kulturowej i są dumni ze swojej historii, języka, literatury i muzyki. 80 proc. z nich uważa się przede wszystkim za Szkotów, dopiero potem za Brytyjczyków. – Cała reszta to obrażająca moją inteligencję propaganda – mówi Lorna McDonald, nauczycielka jednego z liceów w Glasgow. – Wmawianie ludziom, że są milsi, bardziej otwarci czy moralni niż Anglicy, to tanie pochlebstwa i żerowanie na kompleksach niższości. McDonald na razie nie wie, jak odpowie na jedyne pytanie wrześniowego referendum: „Czy uważasz, że Szkocja powinna być niepodległym państwem?”. Czeka na solidne propozycje dotyczące polityki społecznej, a nie na nacjonalistyczną papkę.

Papierosy i alkohol

SNP niechętnie przytacza ogólnodostępne dane, według których Szkoci wydają mniej na jedzenie, transport, mieszkanie i kulturę niż reszta Brytyjczyków, ale więcej na tytoń i alkohol. Najkrócej też żyją: oczekiwana długość życia jest o dwa lata krótsza od średniej krajowej. Lekarze są zgodni, że jednym z czynników wpływających na krótsze życie Szkotów jest ich tradycyjna dieta: zamiłowanie do potraw smażonych w głębokim tłuszczu, nadmiar soli i niechęć do świeżych warzyw i owoców. No i słabość do procentów. – Ryba z frytkami na kolację, a na deser smażony w cieście baton Mars? Każdy chyba słyszał, że to nasz ulubiony przysmak – śmieje się Scott Jones, dentysta z Edynburga mieszkający na stałe w Manchesterze. – Kochamy wszystko, co smażone i wysokoprocentowe? Tyle w tym prawdy, co w stwierdzeniu, że każdy Polak kocha wódkę i pierogi.

Czyli sporo. Ale oczywiście to nie cała prawda. Edynburg to dziś siedziba kilku restauracji z gwiazdkami Michelina. Szkoci szczycą się swoim łososiem i homarami, ekologicznymi uprawami warzyw i najlepszymi truskawkami na Wyspach. – Moim zdaniem moi rodacy jedzą lepiej i zdrowiej niż kiedykolwiek wcześniej, ale przyzwyczajenia pokoleń nie znikają z dnia na dzień – podsumowuje Jones. – W Szkocji po prostu żyje się lepiej – mówi Pipa Grant, terapeutka zajęciowa, od kilku lat mieszkająca w Aberdeen, dla którego porzuciła rodzinne Sheffield. – Nie mam rzecz jasna na myśli pogody. Odpowiada mi jednak, że moje dzieci mają lepszą opiekę zdrowotną niż w Anglii, lepsze szkoły i darmowe uniwersytety. Rozumiem chęć Szkotów do oderwania się od Wielkiej Brytanii, bo na północy Anglii też wszyscy narzekają na rząd w Londynie, który zdaje się ignorować wszystko poza obwodnicą stolicy.

Wiatr i przypływy

Wygląda na to, że mimo fanfar rozpoczynających kampanię „Tak” większość Szkotów woli jednak poczekać z decyzją o rozwodzie z Wielką Brytanią. Przed narodowcami dziewięć miesięcy ciężkiej roboty, bo na razie przewaga zwolenników pozostania w Koronie waha się w sondażach od 15 do 20 proc. Co piąty wyborca nie wie, jak zagłosuje. Na papierze propozycje niepodległościowe wyglądają zachęcająco. Salmond deklaruje bezpieczny system emerytalny, wzrost płacy minimalnej i ulg podatkowych, obniżenie podatków dla firm i korporacji. Chce ułatwić kobietom powrót do pracy, oferując 30 godzin bezpłatnej opieki w tygodniu dla wszystkich trzy- i czterolatków. Broń nuklearna Trident z bazy Clyde ma być usunięta, usługi pocztowe Royal Mail zrenacjonalizowane, a BBC Scotland zastąpiona nową medialną organizacją. Szkocja pozostanie we wspólnocie Commonwealth i królowa Elżbieta II wciąż będzie głową państwa – podobnie jak w Australii czy Kanadzie, ale kraj będzie prowadzić własną politykę zagraniczną. Mają też powstać siły zbrojne: licząca 15 tys. żołnierzy regularna armia i 5 tys. rezerwistów. Salmond uważa, że w interesie Szkocji jest zachowanie funta sterlinga jako waluty.

– Biała księga to fikcja literacka, pełna fałszywych obietnic – skwitował dokument Alistair Darling, szef kampanii unionistów „Better Together” (lepiej razem). – O ile większe będziemy płacić podatki? Kto wyznaczy stopy procentowe naszych kredytów mieszkaniowych? Zamiast szczegółowego planu z wyliczeniem kosztów dostaliśmy listę życzeń.

Obawy Darlinga podziela część ekspertów. Czy Szkocję rzeczywiście stać na politykę socjalną zbliżoną hojnością do tej w krajach skandynawskich? – Obniżenie podatku korporacyjnego pozytywnie odbiłoby się na gospodarce dopiero po około 20 latach. A unia monetarna musi być najpierw wynegocjowana z resztą Wielkiej Brytanii. Wspólna waluta i podleganie Bankowi Anglii ograniczyłoby też szkocką niezawisłość polityki fiskalnej – twierdzi Peter McGregor, ekonomista z Uniwersytetu Strathclyde.

Jednak nie wszyscy podzielają obawy. Autorzy raportu z grupy roboczej Komisji Fiskalnej zwracają uwagę na możliwości na rynku energii odnawialnych: 25 proc. europejskiej energii wiatrowej i przypływowej może być generowane u szkockich brzegów. Wedle ekspertów od energetyki Szkoci w niepodległym państwie płaciliby mniej za energię, niż gdyby pozostali w Zjednoczonym Królestwie. Raport wskazuje najmocniejsze strony szkockiej gospodarki: inwestycje w naukę, przemysł spożywczy i rybołówstwo, prężne branże IT i turystyczną. „Szkoci, nawet z ograniczoną władzą, już dokonali wiele” – pisze dr Mark Langan, specjalista do spraw międzynarodowego handlu i rozwoju z uniwersytetu w Leeds. „Obronili darmowe szkolnictwo wyższe, zapewnili bezpłatną opiekę nad ludźmi starszymi. Niepodległa Szkocja zademonstruje, jak rząd może chronić swoich obywateli przed kaprysami wolnego rynku. Zawstydzi polityków w Westminsterze”.

Brave Heart

Niemal 90 proc. brytyjskich dochodów z ropy naftowej i gazu pochodzi z surowca wydobywanego z wód terytorialnych Szkocji na Morzu Północnym. Biała księga zakłada, że po odłączeniu się od Wielkiej Brytanii ta proporcja zostanie zachowana, a pieniądze spłyną do kiesy nowego szkockiego rządu. Miałyby tym samym stanowić 10 proc. jego przyszłych rocznych dochodów. – To realistyczne założenie, ale nie dalej niż do 2020 r., bo później wydobycie ropy znacznie spadnie – uważa Tony Mackay, ekonomista, konsultant do spraw energetyki. SNP proponuje odkładanie naftowych oszczędności w Funduszu Ropy, podobnym do tego, który działa w Norwegii. – Byłby to dobry plan w latach 70. ubiegłego wieku, ale teraz jest nierealny z dwóch powodów: zasoby ropy się wyczerpią, więc dochody będą spadać, a SNP obiecuje wysoki poziom publicznych wydatków. Nie będzie więc czego inwestować w taki fundusz – analizuje Mackay.

Poza tym przy rozstaniu wypada podzielić nie tylko majątek, ale i długi, a tych Wielka Brytania ma pod dostatkiem. Według różnych kalkulacji Szkoci musieliby wziąć na swoje barki od 56 do 92 mld funtów z brytyjskiego zadłużenia. Pojawiły się już przypuszczenia, że aby uniknąć tej schedy, w trakcie negocjacji SNP może zrezygnować z części swoich naftowych dochodów.

Kwestia automatycznego członkostwa w Unii Europejskiej też nie jest oczywista. Salmond zakłada, że negocjacje uznania Szkocji jako nowego członka Unii trwałyby najwyżej półtora roku. Oficjalne stanowisko Unii w tej sprawie brzmi jednak inaczej: region, który oddzieli się od należącego do Unii państwa, pozostaje poza nią. Na jego „ponowne” przyjęcie do Unii musi się zgodzić 28 pozostałych członków. Ale kampania separatystów przekonuje, że dzisiejsza połowiczna niepodległość nie wystarcza, bo ekonomiczne i obronne decyzje podejmuje rząd w Londynie. Tylko pełna niezależność pozwoli Szkotom na rozruszanie gospodarki przez obniżenie podatków korporacyjnych czy odcięcie się od kosztownego militaryzmu Westminsteru. Data referendum została wyznaczona na 18 września. Nieprzypadkowo. Dokładnie tego dnia 700 lat temu legendarny król szkotów Robert de Bruce poprowadził swą armię do zwycięstwa nad Anglikami pod Bannockburn. To jego historia zapamiętała jako Brave Heart, a nie Williama Wallesa, jak się uparł Mel Gibson w swoim filmie. Tamten triumf dał Szkocji niepodległość. Jak będzie teraz? ■

Okładka tygodnika WPROST: 1/2014
Więcej możesz przeczytać w 1/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 1/2014 (1609)

  • Człowiek Roku 2013 „Wprost” NOMINOWANI 24 gru 2013, 20:00 FRANCISZEK, ANGELA MERKEL I EDWARD SNOWDEN 6
  • Polak na diecie 24 gru 2013, 20:00 Niemal co drugi Polak robi postanowienia noworoczne – wynika z sondażu TNS OBOP. Najczęściej chcemy się odchudzić i pójść na siłownię. Niemal równie często myślimy o zmianie pracy lub awansie. Niestety, jedynie 5 proc. postanowień udaje się nam zrealizować. 8
  • SPROSTOWANIE 24 gru 2013, 20:00 Wydawca „Wprost” przeprasza firmę Infovide-Matrix SA za nieprawdziwe twierdzenie zawarte w artykule pt. „Afera wybiórcza”, że w siedzibie Infovide- -Matrix SA miały miejsce czynności prowadzone przez funkcjonariuszy... 8
  • Skaner 24 gru 2013, 20:00 NAUKA Polski grafen zmieni świat To historyczna chwila – mówił premier Donald Tusk na przedświątecznej konferencji prasowej, ogłaszając początek produkcji „polskiego” grafenu – niesamowitego materiału węglowego.... 10
  • Dzieciaki będą miały radochę 24 gru 2013, 20:00 Niezwykła wyprawa organizowana przez Fundację „Przeciwko Leukemii” rusza już niedługo na Kilimandżaro. Szczyt liczący 5895 m n.p.m. będą zdobywać osoby wyleczone z białaczki przeszczepieniem szpiku. Towarzyszyć im będą dawcy szpiku oraz lekarze. 14
  • Tajny raport o kulisach infoafery 24 gru 2013, 20:00 Główny bohater infoafery POPIJAŁ WHISKY ZE SŁAWOMIREM NOWAKIEM i przywoził na pendrive’ach wskazówki do dokumentów przetargowych z MSWiA - opowiadają pracownicy ministerstw w tajnym dokumencie, do którego dotarł „Wprost”. 16
  • Polityka i datki 24 gru 2013, 20:00 Prokuratura sprawdzi, czy podczas swoich smoleńskich wykładów w USA Antoni Macierewicz NIELEGALNIE ZBIERA PIENIĄDZE. 22
  • Mistrz szybkich romansów 24 gru 2013, 20:00 „Wprost” dotarł do planów ministra zdrowia, który na polecenie premiera musi w ciągu pół roku uporać się z problemem kolejek do lekarzy. Wszystko wskazuje na to, że BARTOSZ ARŁUKOWICZ na nich polegnie. 24
  • Detektyw wańka-wstańka 24 gru 2013, 20:00 Telewizjom podnosi oglądalność, a klientom daje nadzieję. Dzięki nim KRZYSZTOF RUTKOWSKI nie traci wiary we własną boskość. 30
  • Nic śmiesznego 24 gru 2013, 20:00 Cezary Pazura opowiedział „Wprost”, dlaczego ZAPŁACIŁ PRZESTĘPCY szantażującemu go ujawnieniem kompromitujących materiałów. A potem się przestraszył własnej szczerości. 34
  • Skazane na adopcję 24 gru 2013, 20:00 Co roku około 60 dziewczyn z poprawczaków i ośrodków wychowawczych zachodzi w ciążę. Państwo praktycznie je skazuje na rozłąkę z dzieckiem. Bywa, że na zawsze. 40
  • Noworoczne postulaty 24 gru 2013, 20:00 Świąteczne doświadczenia skłoniły mnie do poważnego, genderowego i ponowoczesnego przemyślenia naszej tradycji. A co się składa na naszą tradycję? Karp, prezenty, choinka, rodzina i tak zwana atmosfera. Przemyślenie pierwsze. Karp.... 43
  • Sportterror 24 gru 2013, 20:00 Wszyscy jesteśmy mentalnie kibolami. Szczególnie chętnie terroryzujemy młodych sportowców. Nie wszyscy sobie z tym radzą. 44
  • Dlaczego polskie filmy są słabe 24 gru 2013, 20:00 Często ludzie pytają mnie oskarżycielsko, dlaczego polskie kino wygląda tak, jak wygląda. Zazwyczaj odpowiadam, że to my – pożal się Boże filmowcy – nie mamy za grosz talentu. Ale to nie jest pełna prawda. Bo prawda jak... 48
  • Zapytaj lustereczko 24 gru 2013, 20:00 To nie metryka, lecz nasz wygląd komunikuje światu, ile mamy lat. W każdym wieku można wyglądać pięknie i młodo - dzięki odpowiednio dobranym zabiegom. 49
  • Bobas na kryzys 24 gru 2013, 20:00 Już nie luksusowy samochód czy sporty ekstremalne, lecz dziecko jest lekarstwem na kryzys wieku średniego. Naszych oldbojów ogarnął prawdziwy baby boom. 50
  • Z Kargulem we krwi 24 gru 2013, 20:00 Potrafią się pokłócić o jedno drzewo, a w ruch idą siekiery, widły i noże. Sąsiedzkie spory wyglądają groteskowo, choć czasami kończą się tragicznie. 53
  • Don Kichot z Zakopanego 24 gru 2013, 20:00 Gdyby nie pewien ekscentryczny hrabia i jego sprytny adwokat, Zakopane byłoby dziś zdegradowanym osiedlem przemysłowym, a w Tatry jeździlibyśmy na Słowację. 56
  • Sport dla każdego 24 gru 2013, 20:00 Już kolejny rok PKO Bank Polski wspiera wiele imprez biegowych – od małych biegów ulicznych po maratony – odbywających się w całym kraju. 60
  • Mistrzostwa specjalnej troski 24 gru 2013, 20:00 Fani, którzy za pół roku zjadą do Brazylii, trafią do kotła, w którym wrze od frustracji. Mundial 2014 zapowiada się na wielką uliczną demonstrację. Jeśli się odbędzie, bo Brazylijczycy są zupełnie niegotowi. 62
  • Wolna Szkocja 24 gru 2013, 20:00 Jesienią przyszłego roku Szkoci zdecydują w referendum, czy chcą się odłączyć od Wielkiej Brytanii. Jaka ma być niepodległa Szkocja? 66
  • Idzie krach 24 gru 2013, 20:00 To, że nowa giełdowa bańka pęknie, jest pewne. Pozostają dwa pytania: kiedy i z jakim hukiem? Kluczowe jest to drugie. 70
  • Dla gangu się umiera 24 gru 2013, 20:00 Mara Salvatrucha to dziś najpotężniejszy gang Ameryki. Uśmiercił więcej ludzi niż Al-Kaida. Po raz pierwszy w historii śledczy widzą szansę na jego unicestwienie. 72
  • Kucharza stworzył diabeł 24 gru 2013, 20:00 Jak zostać uznanym szefem kuchni? Występy w telewizyjnych show to za mało. Liczy się ciężka praca – przekonuje Robert Sowa, jeden z najbardziej znanych polskich kucharzy. 74
  • Rok pięknych prezesów 24 gru 2013, 20:00 Badacze udowodnili, powierzanie zarządzania kobietom się opłaca. W przyszłym roku to one będą wyznaczać kierunek światowego biznesu. 76
  • Kiedy przedsiębiorcy będą płacić bitcoinami? 24 gru 2013, 20:00 Mec. R. Nogacki - jeden z najlepszych ekspertów w zakresie bezprawia urzędniczego – ocenia wydarzenia przez pryzmat interesów klientów swojej kancelarii 79
  • Forum pod napięciem 24 gru 2013, 20:00 Bezpieczeństwo energetyczne, GAZ ŁUPKOWY i odnawialne źródła energii. O tym rozmawiano podczas grudniowego VIII Forum Energetycznego w Sopocie. 80
  • Taniej znaczy drożej 24 gru 2013, 20:00 NISKIE STOPY PROCENTOWE, ZASTÓJ W KREDYTACH I SPADAJĄCE OPŁATY INTERCHANGE zagrażają zyskom banków. Dlatego rosną opłaty za przelewy, korzystanie z kart i konta. 82
  • Uroda z klasą 24 gru 2013, 20:00 NATALIA SIWIEC I MONIKA PIETRASIŃSKA wyglądają prawie identycznie. Skalpel chirurga wyciął im drogę do masowego gustu. 84
  • Kulturalny 2014 24 gru 2013, 20:00 W kinach nowe filmy Malicka, Allena i polskich twórców, Komasy czy Pasikowskiego. W księgarniach Pratchett, Smith i Tokarczuk. Na płytach U2 i dziewczyny z Warpaint. Na co warto czekać w nowym roku? 86
  • Ten wąsik, ach, ten wąsik 24 gru 2013, 20:00 „On znów tu jest”, literacki debiut Timura Vermesa, przed rokiem wstrząsnął Niemcami. Niebawem się przekonamy, jak Polacy zniosą wizytę starego znajomego – Hitlera. 90
  • Kalejdoskop kulturalny 24 gru 2013, 20:00 FILM Seks, kokaina i giełda Martin Scorsese i Leonardo DiCaprio to jeden z najwyrazistszych duetów współczesnego kina. Reżyser zapewnia aktorowi świetne role. Aktor reżyserowi – możliwość sfinansowania filmu. I machina się kręci.... 93
  • Bomba tygodnia 24 gru 2013, 20:00 Od M do Ż – druga część subiektywnego podsumowania 2013 M jak mądrość – „mądry w ch...j” – tak określiła Radosława Majdana Eliza, jedna z bohaterek „Ekipy z Warszawy”, i dodała „kocham go... 96

ZKDP - Nakład kontrolowany