Wszyscy jesteśmy rasistami

Wszyscy jesteśmy rasistami

SKĄD SIĘ BIERZE SEGREGACJA RASOWA? Noblista Thomas Schelling wie: nawet jeśli mamy się za tolerancyjnych, i tak przyczyniamy się do podziałów rasowych.

Wozy opancerzone, godzina policyjna i chmury gazu łzawiącego. Tak wyglądało amerykańskie Ferguson w stanie Missouri po incydencie z 9 sierpnia, w którym z ręki białego policjanta zginął czarnoskóry 18-latek Michael Brown. Owego feralnego dnia Brown, wychodząc ze sklepu, wdał się w sprzeczkę policjantem. Zginął od policyjnych kul. W jego ciele znaleziono ich co najmniej sześć. Gdyby Brown był biały, do zamieszek by nie doszło. Ale w 20-tysięcznym Ferguson narastała frustracja na tle rasowym. Choć 70 proc. mieszkańców tej położonej na przedmieściach Saint Louis miejscowości jest czarnych, to rządzą w nim biali. Ferguson to miasto wtórnej segregacji rasowej. Jeszcze w 1970 r. biali stanowili 99 proc. mieszkańców. Dziś jest ich 29 proc., a Afroamerykanów 67 proc. Zaledwie kilkadziesiąt lat wystarczyło na diametralną przemianę krajobrazu etnicznego. Na ile w grę wchodził tu rasizm? Na obecną sytuację z pewnością miały wpływ indywidualne decyzje o wyprowadzce lub przyjeździe. I choć trudno w to uwierzyć, stoją za nimi reguły matematyczne.

MATEMATYKA RASIZMU

Takie wnioski można wyciągnąć z badań ekonomisty Thomasa Schellinga, który w 2005 r. otrzymał Nagrodę Nobla za „polepszenie zrozumienia mechanizmów konfliktu i współpracy dzięki analizie teoriogrowej”. Schelling zajmował się teorią gier i próbował zrozumieć, jak pojedyncze zachowania ludzkie mogą tworzyć wielkie procesy społeczne. Takim właśnie procesem jest segregacja rasowa – wszechobecna nie tylko na przedmieściach Saint Louis, ale w każdym większym wieloetnicznym mieście. – Popatrzmy na Los Angeles – mówi politolog Scott E. Page z Uniwersytetu w Michigan, autor darmowych wykładów na internetowej platformie Coursera. Zakreśla kółka na mapie. – W Los Angeles centralna i zachodnia część miasta jest zamieszkana przez białych, południowa przez czarnych, a na wschodzie występuje koncentracja Azjatów – mówi. Podobna segregacja jest w Chicago i Nowym Jorku. Ale skrajnym przykładem jest Waszyngton. – Cały zachód miasta jest biały, a wschód czarny. Istnieje wręcz ewidentna pionowa linia podziału przez sam środek miasta – wskazuje Page. Podobnie wygląda segregacja ekonomiczna. W centrum Chicago żyją ubodzy, a na obrzeżach bogaci, natomiast w Nowym Jorku sytuacja jest odwrotna – im dalej od śródmieścia, tym ludzie biedniejsi.

Dlaczego tak się dzieje? Reguły rządzące segregacją zarówno rasową, jak i ekonomiczną są te same. U jej podstaw stoi założenie, że ludzie chcą się bratać z tymi, których z jakichś względów uważają za lepszych od siebie lub przynajmniej takich samych. W 1974 r. Thomas Schelling stworzył matematyczny model segregacji. Oto jak wyglądał: wyobraźmy sobie szachownicę, gdzie każde pole może pozostać puste lub może na nim zamieszkać biały albo czarny mieszkaniec. Jak na każdej szachownicy pola w środku planszy mają zawsze ośmiu możliwych sąsiadów. Schelling zaludnił losowo szachownicę białymi i czarnymi pionkami, po czym pozwolił im zmieniać miejsce zamieszkania według jednej prostej reguły: każdy mieszkaniec musiał mieć wokoło określoną ilość pionków własnego koloru. W innym wypadku był niezadowolony i się przeprowadzał. Inaczej mówiąc, miał preferencję etniczną, która odzwierciedla naszą potrzebę otaczania się ludźmi podobnymi do nas. Wyniki modelowania były zaskakujące.

TOLERANCYJNA SEGREGACJA

Załóżmy, że ustalamy preferencję na 52 proc., czyli przyjmujemy, że każdy mieszaniec chce, by niewielka większość sąsiadów była jego własnego koloru (np. pięć ósmych lub cztery siódme sąsiadów). To typowe zachowanie, ludzie zazwyczaj wolą być wśród „swoich”. Włączamy model. – Mieszkańcy są niezadowoleni, lawinowo zaczynają się przesiedlać, aż wytworzy się ogromna segregacja – komentuje Page. – Ostatecznie każdy mieszkaniec będzie mieć wokół średnio aż 94 proc. mieszkańców swojego koloru, a segregacja kształtuje dobrze widoczne enklawy – dodaje. Jednak co bardziej zaskakujące, segregacja wyłoni się nawet wtedy, gdy mieszkańcy naszego miasta będą dość tolerancyjni. Załóżmy, że nie przeszkadza im bycie w mniejszości i chcą, aby tylko jedna trzecia (33 proc.) sąsiadów była ich koloru. – Wydawałoby się, że to tolerancyjne założenie – mówi Page. Niestety, także w tym przypadku wytworzy się segregacja, a w mieście zapanuje zadowolenie, dopiero gdy każdy będzie mieć prawie trzy czwarte sąsiadów tego samego koloru.

Najwyraźniej więc wszyscy jesteśmy rasistami – w tym sensie, że nawet gdy dokonujemy wyborów mieszkaniowych według niekontrowersyjnych założeń, przyczyniamy się do utrwalania rasizmu rozumianego jako proces prowadzący do segregacji. Model Schellinga pokazuje, że nawet niewielka preferencja etniczna może wywołać reakcję łańcuchową: jedna osoba wyprowadzająca lub wprowadzająca się powoduje, że inni też zaczynają migrować. To właśnie takie sprzężenie zwrotne mogło doprowadzić do zmiany struktury etnicznej w Ferguson w ciągu kilku dekad.

ZE STRACHU PRZED NIEWIEDZĄ

Nie istnieje jedno proste wyjaśnienie dla wszystkich przejawów rasizmu, ale badacze zgadzają się, że ma on podłoże psychologiczne. Od niepamiętnych czasów to, co nieznane i odmienne, budziło niepokój. Dlaczego? To ewolucyjny odruch: jeśli nie mamy o czymś wiedzy, nigdy nie wiemy, czy nam nie zaszkodzi. Niewiedza to dyskomfort. – W poszukiwaniu pewności człowiek musiał generalizować na podstawie ograniczonej ilości przesłanek – mówią psychologowie ewolucyjni. Wytwarzał przekonania, często nie mając danych. Jeśli ktoś powiedział mu, że owoce z danego drzewa są trujące, to – bez weryfikacji – przyjmował to jako pewnik. Ten sam mechanizm działa w przypadku rasizmu. W XVII-wiecznej Ameryce osoby o odmiennym kolorze skóry były fizycznie odmienne, lecz nikt nie miał ich za swojego sąsiada, nie znał ich z doświadczenia. W obliczu braku wiedzy jako przekonania przyjmowano fantazje i plotki: w czasach Ku-Klux-Klanu czarny kolor skóry uzasadniano pochodzeniem diabelskim.

Brak wiedzy także dziś prowadzi do rasizmu. Na przykład w Saint Louis czarni lub Latynosi mieszkają często w dzielnicach uboższych. Choć w innych miastach bywa inaczej, to biały mieszkaniec Saint Louis, zwłaszcza jeśli nie wyściubia nosa z własnego podwórka, może tego nie widzieć. Dlatego będzie myślał: „W czarnych dzielnicach zawsze jest bieda, a jak bieda, to przestępczość, bo tak wynika z mojego doświadczenia”. To oczywiście nieprawda, ale rasiści często nie dążą do wiedzy, lecz zadowalają się mniemaniem. Inny przykład, Polacy kradną samochody na terenach przygranicznych w Niemczech. Złodziejstwo to często jedyny kontekst, w jakim tamtejsi Niemcy słyszą o swoich sąsiadach ze Wschodu. Nie dopuszczają myśli, że to społeczny margines. Rozumują: „Wszyscy Polacy to złodzieje, a nawet jak nie wszyscy, to w trosce o własne bezpieczeństwo lepiej mi przyjąć, że tak jest”. W takich przypadkach rasizm podbudowany jest indywidualnym doświadczeniem, choć bez ogólniejszej refleksji.

Jak walczyć z rasizmem? Oczywiście jednym ze sposobów jest edukacja. Ale to syzyfowa praca, bo wielu z nas – oczywiście po cichu – ma bardzo silne preferencje etniczne. – Jeśli w modelu Schellinga założymy, że każdy mieszkaniec jest rasistą, czyli chce, aby 90 proc. osób wokoło było takich jak on, mieszkańcy będą przesiedlać się w nieskończoność – mówi Page. – Ktoś zawsze będzie niezadowolony, a przesiedlając się, spowoduje niezadowolenie kogoś innego – tłumaczy. Dlaczego więc rasiści nie wymrą z przemęczenia, szukając swego miejsca w świecie? Model Schellinga to świat zamknięty, o ograniczonej przestrzeni. A w realnym świecie zawsze jest wystarczająco dużo miejsca, by się przesiedlić i w spokoju pozostawać rasistą. �

Okładka tygodnika WPROST: 36/2014
Więcej możesz przeczytać w 36/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2014 (1644)

  • Zapiski z tygodnia 1 wrz 2014, 6:00 25 sierpnia poniedziałek Detektyw Rutkowski kontra Tusk Tygodnik „Do Rzeczy” twierdzi, że wśród nagranych na taśmach są również Donald Tusk oraz jego syn, a jedna z ich rozmów dotyczy afery Amber Gold. Wkrótce wskazano, kto... 4
  • Skaner 1 wrz 2014, 6:00 POLSKA Tajemnice sejfu kapelana CBA podczas przeszukania u PROBOSZCZA KATEDRY POLOWEJ WOJSKA POLSKIEGO oprócz sztabki złota zabezpieczyło też równowartość 170 tys. zł w różnych walutach oraz dwa pendrive’y – ustalił... 6
  • Kaczyński bez Tuska? 1 wrz 2014, 6:00 Jest piątek wieczorem. Większość polskich polityków obstawia już z ponad 90-procentowym prawdopodobieństwem, że Donald Tusk za kilkanaście godzin zostanie ogłoszony następcą Hermana Van Rompuya na stanowisku przewodniczącego Rady... 8
  • Wszyscy jesteśmy Putinami 1 wrz 2014, 6:00 Gdy siadam, żeby napisać ten komentarz, Mariupol szykuje się na rosyjską ofensywę. Co będzie dalej? Czy Putin weźmie cały Donbas? Potem pójdzie na Kijów? Na Lwów? Na Przemyśl? Absurd? Raczej tak. Raczej. Kto go może dziś... 8
  • Test dla państwa i Kościoła 1 wrz 2014, 6:00 Watykan ogłosił, że wydalony ze stanu duchownego polski abp. Józef Wesołowski nie ma już immunitetu dyplomatycznego. Sprawa staje się trudnym testem prawdy zarówno dla polskiego państwa, jak i Kościoła. Przypomnijmy: były papieski... 9
  • Taśmociąg Platformy 1 wrz 2014, 6:00 Czego boją się politycy PO? Kiedy o aferze podsłuchowej dowiedział się Tusk? Kto podszywa się pod Latkowskiego? Czy dziennikarze „Wprost” nagrali w redakcji funkcjonariuszy ABW? Przedstawiamy najnowsze ustalenia „Wprost” w sprawie afery taśmowej. 10
  • Płachta na Macierewicza 1 wrz 2014, 6:00 Nowy polityczny spektakl ma się zacząć późną jesienią. Dla niektórych polityków będzie czasem wytężonej autopromocji. Kto zyska na prześledzeniu likwidacji WSI? 14
  • Premier z Wrocławia 1 wrz 2014, 6:00 Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz jest wymieniany wśród osób, które mogłyby zająć fotel premiera, gdyby Donald Tusk zdecydował się na wyjazd do Brukseli. 16
  • Tuskowie na walizkach 1 wrz 2014, 6:00 Bić się o Brukselę czy nie? Donald Tusk wahał się przez wiele miesięcy. Jego wątpliwości nie znajdowały zrozumienia tylko w jednym miejscu – w domu. 20
  • Metro – palimpsest 1 wrz 2014, 6:00 Pod samym moim domem, na Świętokrzyskiej, trwa budowa drugiej linii warszawskiego metra. Dla taksówkarzy jest to źródło niekończących się dywagacji, „czy dadzą radę na czas” albo: „kiedy się skończą te wszystkie... 25
  • Kobiety, które kochają siatkarzy 1 wrz 2014, 6:00 Polki zakochały się w siatkówce. A dokładnie w siatkarzach. Prawdziwa fanka jest zdolna do poświęceń, byle tylko otrzeć się o któregoś z naszych orłów. 26
  • Nie ma starości 1 wrz 2014, 6:00 Pan do towarzystwa by się przydał. Do 65. roku życia, bo starsi gadają o chorobach, Syberii, I wojnie światowej i zrzędzą – mówi aktorka Teresa Lipowska. 32
  • Obżarstwo w imię piękna 1 wrz 2014, 6:00 Wypowiadają wojnę dyktatowi chudości i zachęcają kobiety do tycia. Ich przeciwnicy nie mają wątpliwości: działania wypasaczy to przemoc. 36
  • Z pięściami na ratownika 1 wrz 2014, 6:00 RATUJĄ LUDZKIE ŻYCIE I DOBYTEK. Wdzięczny Polak da im po pysku, obrzuci kamieniami karetkę albo ukradnie wóz strażacki. 40
  • Mama, tata, dziecko, blog 1 wrz 2014, 6:00 Podobno najbardziej popularne BLOGUJĄCE MAMUŚKI potrafią zarobić na reklamach do 30 tys. zł miesięcznie. 44
  • Zdrową stopą przez życie 1 wrz 2014, 6:00 Pierwsze kroki dziecka budzą u rodziców wiele wspaniałych emocji. Najpiękniejszy prezent, jaki możemy naszej pociesze podarować, to wiedza, jak dobrać buty, aby naprawdę służyły zdrowiu małego piechura. 47
  • Maminsynek na wydaniu 1 wrz 2014, 6:00 Młodzi Polacy coraz częściej godzą się na to, że ich nadopiekuńcze matki mają zarówno klucze do ich mieszkania, jak i życia. 48
  • Gotówka czy karta, czyli dlaczego warto mieć obie w portfelu 1 wrz 2014, 6:00 Pytanie: gotówka czy karta? Odpowiedź: jedno i drugie. Karta debetowa czy kredytowa? Odpowiedź ponownie taka sama: jedna i druga. Warto o tej zasadzie pamiętać nie tylko podczas urlopu, lecz także w trakcie codziennych zakupów czy wieczornego wypadu na miasto. 51
  • Solidarność kontra Solidarność 1 wrz 2014, 6:00 Sarkofag, w którym chce się nas pochować, a nie eksponować – tak część związkowców mówi o otwartym właśnie w Gdańsku Europejskim Centrum Solidarności. 52
  • Pancerny ułan 1 wrz 2014, 6:00 Niemcom chodziło o to, żeby nam ubliżyć, żeby pokazać światu, jacy to Polacy nierozsądni i z szabelkami na czołgi idą – mówi płk Marian Michniewicz, 101,5-letni oficer, który walczył w kampanii wrześniowej. 54
  • Blondynki do konsumpcji 1 wrz 2014, 6:00 DZIWEX, czyli eksport blond baletnic do nocnych klubów Italii, gorszył, ale i ekscytował Polaków. W 1981 r. prokurator odkurzył nieużywany paragraf o handlu żywym towarem. 56
  • Jak się spotykać efektownie i… efektywnie 1 wrz 2014, 6:00 Branża MICE prężnie się rozwija od wielu lat. Mimo spowolnienia gospodarczego i trudności ostatnich dwóch lat w tym roku obserwujemy wzmożony ruch na rynku konferencyjnym w Polsce. Pomyślne prognozy gospodarcze pozwalają przypuszczać, że w najbliższej przyszłości zaobserwujemy... 62
  • Zatrzymać Putina 1 wrz 2014, 6:00 Putin na razie nie jest gotowy na otwarty konflikt. Potrzebuje dwóch-trzech lat, aby w pełni przygotować wojsko i gospodarkę. Jeśli damy mu ten czas, możemy być pewni, że Europa znów będzie płonąć – mówi ukraińska deputowana Inna Bohosłowska. 64
  • Kto separatyzmem wojuje 1 wrz 2014, 6:00 Podsycając separatyzm, Kreml rozbija Ukrainę. Tymczasem w samej Rosji w wielu regionach nastroje separatystyczne są bardzo silne. Na Uralu, Syberii i Dalekim Wschodzie od dawna dojrzewa pomysł oddzielenia się od federacji. 66
  • Policjanci z armatami 1 wrz 2014, 6:00 Sprawa czarnego nastolatka zabitego przez białego policjanta w Missouri zelektryzowała świat, bo wywlekła z szafy trupy rasowych waśni. Ale policja w Stanach bezkarnie zabija każdego dnia. Ludzi wszystkich ras. 70
  • Alteremeryci 1 wrz 2014, 6:00 Nie wierzą w ZUS ani OFE. Żeby zapewnić sobie spokojną starość, są w stanie sprzedać mieszkanie, zostać rolnikiem, a nawet uciec z kraju. 74
  • Wojenny biznes 1 wrz 2014, 6:00 Gdy trwa wojna, zamawia się uzbrojenie. Kupować można w Kielcach. 78
  • Wszyscy jesteśmy rasistami 1 wrz 2014, 6:00 SKĄD SIĘ BIERZE SEGREGACJA RASOWA? Noblista Thomas Schelling wie: nawet jeśli mamy się za tolerancyjnych, i tak przyczyniamy się do podziałów rasowych. 82
  • Superbohaterowie po odwyku 1 wrz 2014, 6:00 Nałogi, depresja, roztrwonione fortuny i rozbite rodziny. „Birdman” Alejandra Gonzáleza Iñárritu to mocna opowieść o ciemnej stronie show-biznesu. 84
  • Uczciwy człowiek 1 wrz 2014, 6:00 George Orwell został zapamiętany jako pisarz, który zdemaskował totalitaryzm. Zbiór jego felietonów „Gandhi w brzuchu wieloryba” pozwala nieco urozmaicić ten portret. 88
  • Dajcie mi chwilę 1 wrz 2014, 6:00 Nie chcę się zamykać w szufladkach ani tradycjonalistki, ani feministki z wojującymi hasłami na sztandarze. Chcę żyć tak, jak mi się podoba. I nie będę się z tego tłumaczyć – mówi artystka Karolina Czarnecka. 90
  • Kalejdoskop kulturalny 1 wrz 2014, 6:00 SZTUKA SIŁA kryzysu After the Crisis” to zaledwie cztery nagrania wideo, kilka kadrów z filmów i trzy książki ze zdjęciami z podróży do Argentyny. Na ekranie wyświetlają się kolejne twarze Argentyńczyków, którzy 13 lat po... 94
  • Bomba tygodnia 1 wrz 2014, 6:00 Przekupki Pan Donatan i pani Rafalala są w medialnym sporze. Spór zaczął się od tego, że Rafalala napisała na Facebooku apel do Cleo, solistki Donatana, aby zmieniła swój strój sceniczny. Pani Rafalala nie wie, że ten strój to część... 98
  • Przychody ze słuchania radia 1 wrz 2014, 6:00 Burger King ogłosił, że zamierza kupić sieć kawiarni w Kanadzie po to, by wyprowadzić się podatkowo ze Stanów Zjednoczonych. Dlaczego? Bo Kanada ma najniższe podatkowe koszty prowadzenia biznesu wśród dużych, rozwiniętych gospodarek... 102
  • To, co najważniejsze 1 wrz 2014, 6:00 Lotos wypływa na Bałtyk zeszły poniedziałek W gdańska firma otrzymała finansowanie na zagospodarowanie złoża B8 na Bałtyku. Wartość projektu to 1,8 mld zł. Eksperci szacują, że w złożach położonych kilkadziesiąt kilometrów na... 103
  • Polska bez kroplówki 1 wrz 2014, 6:00 Spada zadłużenie zagraniczne Polski. Będziemy bezpieczniejsi finansowo, ale gospodarka może rozwijać się wolniej. 105
  • Hamowanie długu 1 wrz 2014, 6:00 Spadek deficytu w sektorze finansów publicznych nie wynikał z jakichś odważnych działań po stronie rządu, tylko z jednorazowej decyzji zakazu zadłużania się samorządów. 108
  • Mnożenie przez dzielenie 1 wrz 2014, 6:00 Korporacje ustępują miejsca niezależnym startupom, które na rynkach od hotelarskiego po taksówkarski ustanawiają własne reguły. Ich siła? Społeczność, która chce się dzielić, a przy okazji – zarabiać. 109
  • Amerykański sen w Europie 1 wrz 2014, 6:00 Rusza XXIV Forum Ekonomiczne w Krynicy-Zdroju. W ciągu trzech dni odbędzie się ponad 150 wydarzeń – paneli dyskusyjnych, bloków tematycznych, prezentacji raportów. 113
  • Biznes przyprószony siwizną 1 wrz 2014, 6:00 Czy na starości można zarobić? Polska srebrny biznes dopiero rozkręca, dostrzegając potencjał konsumentów po 65. roku życia. 114
  • Powrót króla przestworzy 1 wrz 2014, 6:00 Sterowce z powodzeniem mogłyby przejąć dziś większość operacji transportowych realizowanych przez ciężarówki, samoloty i statki. Coraz częściej mówi się o ich powrocie. 118
  • Biznes i technologie 1 wrz 2014, 6:00 Prąd z nadgarstka To nie zwykła bransoletka, ale mała elektrownia opakowana w gustowną błyskotkę. QBracelet pozwala naładować smortfona czy inne urządzenie elektroniczne bez użycia żadnych kabli. Żeby rozpocząć ładowanie, wystarczy... 122
  • Pięć kroków do zbudowania marki osobistej 1 wrz 2014, 6:00 Jak cię widzą, tak cię piszą – to staropolskie przysłowie robi ostatnio zawrotną karierę w biznesie. Tyle że pod anglojęzyczną nazwą „personal branding”. 124
  • Czytelnia 1 wrz 2014, 6:00 Inwestycyjna żyła złota „Zwykłe akcje, niezwykłe zyski”, Philip A. Fisher, Wyd. MT Biznes, Warszawa 2010 Czego powinien nauczyć się inwestor, aby nabyć taki rodzaj inwestycji, który za kilka lat może mu przynieść zysk... 126
  • Kadry 1 wrz 2014, 6:00 JACEK GŁOWACKI został nowym wiceprezesem PEP. Obecnie w skład zarządu PEP wchodzą: Zbigniew Prokopowicz (prezes) oraz Michał Kozłowski i Anna Kwarcińska (wiceprezesi). Jacek Głowacki jest prezesem spółki Polenergia. Z grupą Kulczyk... 127

ZKDP - Nakład kontrolowany