Polska bez kroplówki

Polska bez kroplówki

Spada zadłużenie zagraniczne Polski. Będziemy bezpieczniejsi finansowo, ale gospodarka może rozwijać się wolniej.

Od kilkunastu miesięcy maleje zadłużenie zagraniczne Polski. To dobra wiadomość, bo dotąd kraj był przede wszystkim importerem kapitału. I choć jeszcze długo nim będzie, to zmiana trendu oznacza, że nasza gospodarka staje się mniej zależna od kaprysów zagranicznych inwestorów. Przez ostatnie dwie dekady dług zagraniczny Polski rósł. Zresztą, nie było innego wyjścia. W kraju, zaczynającym niemal od zera budować gospodarkę rynkową, brakowało oszczędności, które można byłoby zainwestować w rozwój. Po ćwierćwieczu od rozpoczęcia transformacji zadłużenie naszych firm, banków i budżetu osiągnęło poziom 82 proc. PKB, jeden z najwyższych pośród państw regionu. Tymczasem w myśl wyliczeń ekonomistów i zaleceń Komisji Europejskiej bezpieczny poziom długu nie powinien przekraczać 35 proc. PKB.

Za większość zadłużenia, stanowiącego równowartość około połowy polskiego PKB, odpowiedzialny jest rząd. Potrzeby budżetu państwa, przez wiele lat niezaspokojone bieżącymi dochodami, były finansowane zagranicznymi pożyczkami i sprzedażą obligacji skarbowych. Były one kupowane przez zagranicznych wierzycieli tym chętniej, im bardziej Polska postrzegana była jako kraj stabilny, o rosnącej w siłę gospodarce. Co prawda, w miarę rosnących ratingów premia za ryzyko była coraz niższa, ale i bezpieczeństwo zainwestowanych pieniędzy większe. Obcy kapitał płynął więc do Polski szerokim strumieniem, a jedynym ograniczeniem były gwarantowane prawem progi oszczędnościowe, które i tak sprytny minister finansów potrafiłby ominąć za pomocą odpowiednich zabiegów księgowych. Obok zadłużenia publicznego rosło jednak także zadłużenie prywatne.

KROPLÓWKA Z ZACHODU

Oczkiem w głowie rządzących były inwestycje zagraniczne. Dla obcych inwestorów tworzono specjalne ulgi i strefy ekonomiczne. Gminy budowały infrastrukturę ułatwiającą inwestycje i zwalniały z podatków. Rządowe agendy zachęcały niespotykanymi gdzie indziej możliwościami: ogromnym rynkiem wewnętrznym i zasobami wykwalifikowanej, a przy tym taniej siły roboczej. Kapitał zagraniczny, wobec braku krajowego, był kroplówką, która nie tylko utrzymywała przy życiu krajową gospodarkę, lecz także stanowiła istotny czynnik powodujący jej rozwój. Firmy zagraniczne inwestowały na polskim rynku, budując własne fabryki i centra usług, rozwijając handel wielkopowierzchniowy i uczestnicząc w prywatyzacji co lepszych kąsków rodzimej gospodarki.

Dzięki tym inwestycjom Polska uzyskiwała dostęp do know-how, który – oprócz organicznego wzrostu sił wytwórczych, jaki niosły ze sobą inwestycje – pozwalał na wzrost wydajności pracy i awans polskich produktów do jakości nieodbiegającej od ich zachodnichodpowiedników. Obok inwestycji bezpośrednich pojawiły się także inwestycje portfelowe. Zewnętrzni inwestorzy zapełniali lukę pomiędzy podażą a popytem na kapitał, z którą musiały się zmagać polskie firmy. Jedni poprzez fundusze ventrue capital, inni za pośrednictwem giełdy. Jeszcze inni poprzez przejęte w większości przez obce instytucje finansowe banki, które chętnie finansowały potrzeby kredytowe rodzimych przedsiębiorców, a także indywidualnych klientów za pomocą pożyczek w obcych walutach. Sprzyjało temu zwłaszcza umocnienie złotego, które nastąpiło po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, i stosunkowo wysoki wówczas koszt kredytu w złotych, powodowany znaczącą różnicą pomiędzy stopami procentowymi NBP i EBC czy Narodowego Banku Szwajcarii. W 2007 r. niemal wszystkim wydawało się, że może być już tylko lepiej. Gospodarka będzie rosła w nieskończoność, a złoty umacniał się ażdo chwili, kiedy Polska zdecyduje się przyjąć euro.

KAPITAŁ MA OJCZYZNĘ

W przeddzień trwającego już sześć lat kryzysu tylko najbardziej światli ekonomiści przypominali, że w gospodarce wciąż istnieje cykl koniunkturalny, a tych, którzy ostrzegali, że mimo szalejącej globalizacji każdy kapitał nadal ma swoją ojczyznę, wyśmiewano. Wszystko funkcjonowało znakomicie, dopóki za sprawą kilku nieodpowiedzialnych bankierów z Wall Street rynek się nie załamał, a globalizacja nie pokazała swojej wykrzywionej gęby. Inwestorzy wpadli w panikę i zaczęli się wycofywać z rynków, które uważali za bardziej ryzykowne do bezpiecznych przystani – rozwiniętych i stabilnych gospodarek zamożnych krajów Zachodu.

Pierwszy zareagował kapitał spekulacyjny, który zazwyczaj najbardziej lęka się o swoje zyski, bo są one zależne od bieżącego kursu akcji czy walut, które to w dużym stopniu zależą od nastrojów. Ale z czasem, kiedy kryzys zaczął się rozlewać po świecie i pogłębiać, dotknął także te przedsiębiorstwa, które inwestowały w realną gospodarkę. Konsumenci gwałtownie zbiednieli, a spadek popytu ukazał widmo upadłości przed niejedną firmą. Najbardziej ucierpiały banki, ale też np. firmy z branży motoryzacyjnej.

Rządy poszczególnych państw zaczęły się gwałtownie zadłużać, by ratować i jedne, i drugie. Pierwsze z uwagi na znaczenie, jakie mają dla gospodarki, drugie, by odsunąć groźbę masowego bezrobocia. Obie branże pokazały, że wbrew temu, co jeszcze niedawno głosili piewcy zalet globalnego rynku, kapitał ma ojczyznę. Szefowie banków, by ratować swe zadłużone centrale, bez mrugnięcia okiem sprzedawali zagraniczne aktywa, koncerny motoryzacyjne ograniczały produkcję w zagranicznych fabrykach, by ratować miejsca pracy na rodzimym rynku.

PUK, PUK. KTO TAM? KOMORNIK

Największymi ofiarami kryzysu okazały się jednak nie banki, które go wywołały, nie firmy, które cierpiały z powodu spadku popytu, ani nawet nie zwykli obywatele, których dotknęło bezrobocie, a państwa, które w czasach dobrej koniunktury żyły na kredyt. Z początku wydawało się, że ofiarami krachu staną się przede wszystkim Irlandia czy Islandia, które najbardziej otworzyły swój system bankowy i z tego powodu były bezpośrednio narażone na tsunami, które przyszło zza Atlantyku. Oba kraje w miarę szybko, choć kosztem wielu miliardów euro, uporały się z kryzysem. Czarnymi owcami Europy okazały się kraje południa: Grecja, Cypr, Portugalia. Ich zadłużenie jeszcze przed kryzysem przekraczało wartość wytwarzanego PKB. Kiedy z powodu dekoniunktury strumień pieniądza płynącego do budżetów zaczął się kurczyć, rządy stanęły wobec realnej groźby bankructwa. Pieniędzy zaczęło brakować nie tylko na spłatę zobowiązań wobec obywateli, jak choćby płace dla pracowników sektora publicznego czy emerytury, lecz także na wykup starych obligacji. W tej sytuacji wierzyciele przestali ufać, że Grecja czy Portugalia będą kiedykolwiek zdolne do wywiązania się ze swoich finansowych zobowiązań. Obligacji rządowych nikt nie chciał kupić. Przed katastrofą Grecję uratowała dopiero interwencja Europejskiego Banku Centralnego, ale Grecy jeszcze przez wiele lat będą odczuwać skutki życia na kredyt.

MĄDRZY PRZED SZKODĄ

Paradoksalnie po części kryzys mógł się przyczynić do poprawy sytuacji Polski. Nasze zadłużenie zagraniczne po raz pierwszy od lat lekko spadło w 2012 r. (do 80 proc.), w 2013 r. ta pozytywna tendencja była kontynuowana — dług spadł do 79 proc. Według prognoz firmy doradczej EY i Oxford Economics do 2018 r. zagraniczne zadłużenie Polski spadnie o kolejne 7 pkt. proc. Po części można to tłumaczyć niechęcią kapitału zagranicznego do podejmowania nowych inwestycji, podczas gdy kryzys jeszcze na dobre się nie skończył. Ale głównie jest to efekt umocnienia się rodzimej gospodarki, która swoje potrzeby kapitałowe coraz częściej jest w stanie zaspokoić na polskim rynku. Istotne znaczenie mają też parametry makroekonomiczne, a przede wszystkim stopy procentowe. Jeszcze kilka lat temu za pieniądz w strefie euro czy w Szwajcarii płaciło się znacznie mniej niż w kraju. Dziś, kiedy stopy procentowe NBP i EBC są na zbliżonym niskim poziomie, przedsiębiorcy pożyczają pieniądze w kraju, nie narażając się przy tym na ryzyko zmian kursów. To obniża ryzyko, ale też ogranicza możliwości. W Polsce wciąż brakuje kapitału i pewnie szybko się to nie zmieni, oszczędności Polaków są bowiem wciąż na jednym z najniższych poziomów w Europie i sięgają zaledwie 17 proc. PKB. Będziemy się rozwijać nieco wolniej, ale za to bezpieczniej.

Okładka tygodnika WPROST: 36/2014
Więcej możesz przeczytać w 36/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2014 (1644)

  • Zapiski z tygodnia 1 wrz 2014, 6:00 25 sierpnia poniedziałek Detektyw Rutkowski kontra Tusk Tygodnik „Do Rzeczy” twierdzi, że wśród nagranych na taśmach są również Donald Tusk oraz jego syn, a jedna z ich rozmów dotyczy afery Amber Gold. Wkrótce wskazano, kto... 4
  • Skaner 1 wrz 2014, 6:00 POLSKA Tajemnice sejfu kapelana CBA podczas przeszukania u PROBOSZCZA KATEDRY POLOWEJ WOJSKA POLSKIEGO oprócz sztabki złota zabezpieczyło też równowartość 170 tys. zł w różnych walutach oraz dwa pendrive’y – ustalił... 6
  • Kaczyński bez Tuska? 1 wrz 2014, 6:00 Jest piątek wieczorem. Większość polskich polityków obstawia już z ponad 90-procentowym prawdopodobieństwem, że Donald Tusk za kilkanaście godzin zostanie ogłoszony następcą Hermana Van Rompuya na stanowisku przewodniczącego Rady... 8
  • Wszyscy jesteśmy Putinami 1 wrz 2014, 6:00 Gdy siadam, żeby napisać ten komentarz, Mariupol szykuje się na rosyjską ofensywę. Co będzie dalej? Czy Putin weźmie cały Donbas? Potem pójdzie na Kijów? Na Lwów? Na Przemyśl? Absurd? Raczej tak. Raczej. Kto go może dziś... 8
  • Test dla państwa i Kościoła 1 wrz 2014, 6:00 Watykan ogłosił, że wydalony ze stanu duchownego polski abp. Józef Wesołowski nie ma już immunitetu dyplomatycznego. Sprawa staje się trudnym testem prawdy zarówno dla polskiego państwa, jak i Kościoła. Przypomnijmy: były papieski... 9
  • Taśmociąg Platformy 1 wrz 2014, 6:00 Czego boją się politycy PO? Kiedy o aferze podsłuchowej dowiedział się Tusk? Kto podszywa się pod Latkowskiego? Czy dziennikarze „Wprost” nagrali w redakcji funkcjonariuszy ABW? Przedstawiamy najnowsze ustalenia „Wprost” w sprawie afery taśmowej. 10
  • Płachta na Macierewicza 1 wrz 2014, 6:00 Nowy polityczny spektakl ma się zacząć późną jesienią. Dla niektórych polityków będzie czasem wytężonej autopromocji. Kto zyska na prześledzeniu likwidacji WSI? 14
  • Premier z Wrocławia 1 wrz 2014, 6:00 Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz jest wymieniany wśród osób, które mogłyby zająć fotel premiera, gdyby Donald Tusk zdecydował się na wyjazd do Brukseli. 16
  • Tuskowie na walizkach 1 wrz 2014, 6:00 Bić się o Brukselę czy nie? Donald Tusk wahał się przez wiele miesięcy. Jego wątpliwości nie znajdowały zrozumienia tylko w jednym miejscu – w domu. 20
  • Metro – palimpsest 1 wrz 2014, 6:00 Pod samym moim domem, na Świętokrzyskiej, trwa budowa drugiej linii warszawskiego metra. Dla taksówkarzy jest to źródło niekończących się dywagacji, „czy dadzą radę na czas” albo: „kiedy się skończą te wszystkie... 25
  • Kobiety, które kochają siatkarzy 1 wrz 2014, 6:00 Polki zakochały się w siatkówce. A dokładnie w siatkarzach. Prawdziwa fanka jest zdolna do poświęceń, byle tylko otrzeć się o któregoś z naszych orłów. 26
  • Nie ma starości 1 wrz 2014, 6:00 Pan do towarzystwa by się przydał. Do 65. roku życia, bo starsi gadają o chorobach, Syberii, I wojnie światowej i zrzędzą – mówi aktorka Teresa Lipowska. 32
  • Obżarstwo w imię piękna 1 wrz 2014, 6:00 Wypowiadają wojnę dyktatowi chudości i zachęcają kobiety do tycia. Ich przeciwnicy nie mają wątpliwości: działania wypasaczy to przemoc. 36
  • Z pięściami na ratownika 1 wrz 2014, 6:00 RATUJĄ LUDZKIE ŻYCIE I DOBYTEK. Wdzięczny Polak da im po pysku, obrzuci kamieniami karetkę albo ukradnie wóz strażacki. 40
  • Mama, tata, dziecko, blog 1 wrz 2014, 6:00 Podobno najbardziej popularne BLOGUJĄCE MAMUŚKI potrafią zarobić na reklamach do 30 tys. zł miesięcznie. 44
  • Zdrową stopą przez życie 1 wrz 2014, 6:00 Pierwsze kroki dziecka budzą u rodziców wiele wspaniałych emocji. Najpiękniejszy prezent, jaki możemy naszej pociesze podarować, to wiedza, jak dobrać buty, aby naprawdę służyły zdrowiu małego piechura. 47
  • Maminsynek na wydaniu 1 wrz 2014, 6:00 Młodzi Polacy coraz częściej godzą się na to, że ich nadopiekuńcze matki mają zarówno klucze do ich mieszkania, jak i życia. 48
  • Gotówka czy karta, czyli dlaczego warto mieć obie w portfelu 1 wrz 2014, 6:00 Pytanie: gotówka czy karta? Odpowiedź: jedno i drugie. Karta debetowa czy kredytowa? Odpowiedź ponownie taka sama: jedna i druga. Warto o tej zasadzie pamiętać nie tylko podczas urlopu, lecz także w trakcie codziennych zakupów czy wieczornego wypadu na miasto. 51
  • Solidarność kontra Solidarność 1 wrz 2014, 6:00 Sarkofag, w którym chce się nas pochować, a nie eksponować – tak część związkowców mówi o otwartym właśnie w Gdańsku Europejskim Centrum Solidarności. 52
  • Pancerny ułan 1 wrz 2014, 6:00 Niemcom chodziło o to, żeby nam ubliżyć, żeby pokazać światu, jacy to Polacy nierozsądni i z szabelkami na czołgi idą – mówi płk Marian Michniewicz, 101,5-letni oficer, który walczył w kampanii wrześniowej. 54
  • Blondynki do konsumpcji 1 wrz 2014, 6:00 DZIWEX, czyli eksport blond baletnic do nocnych klubów Italii, gorszył, ale i ekscytował Polaków. W 1981 r. prokurator odkurzył nieużywany paragraf o handlu żywym towarem. 56
  • Jak się spotykać efektownie i… efektywnie 1 wrz 2014, 6:00 Branża MICE prężnie się rozwija od wielu lat. Mimo spowolnienia gospodarczego i trudności ostatnich dwóch lat w tym roku obserwujemy wzmożony ruch na rynku konferencyjnym w Polsce. Pomyślne prognozy gospodarcze pozwalają przypuszczać, że w najbliższej przyszłości zaobserwujemy... 62
  • Zatrzymać Putina 1 wrz 2014, 6:00 Putin na razie nie jest gotowy na otwarty konflikt. Potrzebuje dwóch-trzech lat, aby w pełni przygotować wojsko i gospodarkę. Jeśli damy mu ten czas, możemy być pewni, że Europa znów będzie płonąć – mówi ukraińska deputowana Inna Bohosłowska. 64
  • Kto separatyzmem wojuje 1 wrz 2014, 6:00 Podsycając separatyzm, Kreml rozbija Ukrainę. Tymczasem w samej Rosji w wielu regionach nastroje separatystyczne są bardzo silne. Na Uralu, Syberii i Dalekim Wschodzie od dawna dojrzewa pomysł oddzielenia się od federacji. 66
  • Policjanci z armatami 1 wrz 2014, 6:00 Sprawa czarnego nastolatka zabitego przez białego policjanta w Missouri zelektryzowała świat, bo wywlekła z szafy trupy rasowych waśni. Ale policja w Stanach bezkarnie zabija każdego dnia. Ludzi wszystkich ras. 70
  • Alteremeryci 1 wrz 2014, 6:00 Nie wierzą w ZUS ani OFE. Żeby zapewnić sobie spokojną starość, są w stanie sprzedać mieszkanie, zostać rolnikiem, a nawet uciec z kraju. 74
  • Wojenny biznes 1 wrz 2014, 6:00 Gdy trwa wojna, zamawia się uzbrojenie. Kupować można w Kielcach. 78
  • Wszyscy jesteśmy rasistami 1 wrz 2014, 6:00 SKĄD SIĘ BIERZE SEGREGACJA RASOWA? Noblista Thomas Schelling wie: nawet jeśli mamy się za tolerancyjnych, i tak przyczyniamy się do podziałów rasowych. 82
  • Superbohaterowie po odwyku 1 wrz 2014, 6:00 Nałogi, depresja, roztrwonione fortuny i rozbite rodziny. „Birdman” Alejandra Gonzáleza Iñárritu to mocna opowieść o ciemnej stronie show-biznesu. 84
  • Uczciwy człowiek 1 wrz 2014, 6:00 George Orwell został zapamiętany jako pisarz, który zdemaskował totalitaryzm. Zbiór jego felietonów „Gandhi w brzuchu wieloryba” pozwala nieco urozmaicić ten portret. 88
  • Dajcie mi chwilę 1 wrz 2014, 6:00 Nie chcę się zamykać w szufladkach ani tradycjonalistki, ani feministki z wojującymi hasłami na sztandarze. Chcę żyć tak, jak mi się podoba. I nie będę się z tego tłumaczyć – mówi artystka Karolina Czarnecka. 90
  • Kalejdoskop kulturalny 1 wrz 2014, 6:00 SZTUKA SIŁA kryzysu After the Crisis” to zaledwie cztery nagrania wideo, kilka kadrów z filmów i trzy książki ze zdjęciami z podróży do Argentyny. Na ekranie wyświetlają się kolejne twarze Argentyńczyków, którzy 13 lat po... 94
  • Bomba tygodnia 1 wrz 2014, 6:00 Przekupki Pan Donatan i pani Rafalala są w medialnym sporze. Spór zaczął się od tego, że Rafalala napisała na Facebooku apel do Cleo, solistki Donatana, aby zmieniła swój strój sceniczny. Pani Rafalala nie wie, że ten strój to część... 98
  • Przychody ze słuchania radia 1 wrz 2014, 6:00 Burger King ogłosił, że zamierza kupić sieć kawiarni w Kanadzie po to, by wyprowadzić się podatkowo ze Stanów Zjednoczonych. Dlaczego? Bo Kanada ma najniższe podatkowe koszty prowadzenia biznesu wśród dużych, rozwiniętych gospodarek... 102
  • To, co najważniejsze 1 wrz 2014, 6:00 Lotos wypływa na Bałtyk zeszły poniedziałek W gdańska firma otrzymała finansowanie na zagospodarowanie złoża B8 na Bałtyku. Wartość projektu to 1,8 mld zł. Eksperci szacują, że w złożach położonych kilkadziesiąt kilometrów na... 103
  • Polska bez kroplówki 1 wrz 2014, 6:00 Spada zadłużenie zagraniczne Polski. Będziemy bezpieczniejsi finansowo, ale gospodarka może rozwijać się wolniej. 105
  • Hamowanie długu 1 wrz 2014, 6:00 Spadek deficytu w sektorze finansów publicznych nie wynikał z jakichś odważnych działań po stronie rządu, tylko z jednorazowej decyzji zakazu zadłużania się samorządów. 108
  • Mnożenie przez dzielenie 1 wrz 2014, 6:00 Korporacje ustępują miejsca niezależnym startupom, które na rynkach od hotelarskiego po taksówkarski ustanawiają własne reguły. Ich siła? Społeczność, która chce się dzielić, a przy okazji – zarabiać. 109
  • Amerykański sen w Europie 1 wrz 2014, 6:00 Rusza XXIV Forum Ekonomiczne w Krynicy-Zdroju. W ciągu trzech dni odbędzie się ponad 150 wydarzeń – paneli dyskusyjnych, bloków tematycznych, prezentacji raportów. 113
  • Biznes przyprószony siwizną 1 wrz 2014, 6:00 Czy na starości można zarobić? Polska srebrny biznes dopiero rozkręca, dostrzegając potencjał konsumentów po 65. roku życia. 114
  • Powrót króla przestworzy 1 wrz 2014, 6:00 Sterowce z powodzeniem mogłyby przejąć dziś większość operacji transportowych realizowanych przez ciężarówki, samoloty i statki. Coraz częściej mówi się o ich powrocie. 118
  • Biznes i technologie 1 wrz 2014, 6:00 Prąd z nadgarstka To nie zwykła bransoletka, ale mała elektrownia opakowana w gustowną błyskotkę. QBracelet pozwala naładować smortfona czy inne urządzenie elektroniczne bez użycia żadnych kabli. Żeby rozpocząć ładowanie, wystarczy... 122
  • Pięć kroków do zbudowania marki osobistej 1 wrz 2014, 6:00 Jak cię widzą, tak cię piszą – to staropolskie przysłowie robi ostatnio zawrotną karierę w biznesie. Tyle że pod anglojęzyczną nazwą „personal branding”. 124
  • Czytelnia 1 wrz 2014, 6:00 Inwestycyjna żyła złota „Zwykłe akcje, niezwykłe zyski”, Philip A. Fisher, Wyd. MT Biznes, Warszawa 2010 Czego powinien nauczyć się inwestor, aby nabyć taki rodzaj inwestycji, który za kilka lat może mu przynieść zysk... 126
  • Kadry 1 wrz 2014, 6:00 JACEK GŁOWACKI został nowym wiceprezesem PEP. Obecnie w skład zarządu PEP wchodzą: Zbigniew Prokopowicz (prezes) oraz Michał Kozłowski i Anna Kwarcińska (wiceprezesi). Jacek Głowacki jest prezesem spółki Polenergia. Z grupą Kulczyk... 127

ZKDP - Nakład kontrolowany