Powrót króla przestworzy

Powrót króla przestworzy

Sterowce z powodzeniem mogłyby przejąć dziś większość operacji transportowych realizowanych przez ciężarówki, samoloty i statki. Coraz częściej mówi się o ich powrocie.

Nikt jeszcze nie próbował tego co my – mówi Igor Pasternak, szef produkcji Worldwide Aeros Corporation, i przekonuje, że nowy model sterowca, nad którym pracują jego inżynierowie, zrewolucjonizuje postrzeganie tych maszyn. – Nasz sterowiec zabierze trzy razy więcej ładunku niż wojskowe samoloty transportowe i przewiezie go na odległość 3 tys. mil, zużywając przy tym trzy razy mniej paliwa – twierdzi prezes spółki.

Firma z południowej Kalifornii prace nad sterowcami prowadzi już od kilku lat. Przy obecnym projekcie wspierają i finansują ją Departament Obrony Stanów Zjednoczonych, DARPA oraz NASA. Budowany prototyp ma wozić w przyszłości amerykańskich żołnierzy wraz z ciężkim uzbrojeniem. Jak zapewniają przedstawiciele firmy, prace są w fazie końcowej, jednak ostateczna wersja Aeroscraftu ma być gotowa w ciągu trzech lat. Testowany prototyp modelu ML866 „Dragon Dream” ma ponad 90 m długości i 43 m szerokości. Na razie unosi 20 t, jednak ostateczna wersja będzie w stanie podnieść 66 t i wydłuży się do 169 m (inżynierowie już planują budowę kolejnych wersji ML868 o udźwigu 250 t i ML86X o udźwigu 500 t). Sześć silników turbośmigłowych pozwoli mu lecieć z prędkością ponad 220 km/h, a wzmocniona konstrukcja z aluminium i włókien węglowych umożliwi wzniesienie się na wysokość 3700 m. Dzięki wewnętrznemu systemowi zarządzania balastem sterowiec ma możliwość kontrolowania wyporności. To duże udogodnienie, bo stare modele musiały być specjalnie dociążane lub przywiązywane w czasie lądowania.

Dziś znajdujący się wewnątrz zbiorników hel poddaje się kompresji ciśnieniowej, dzięki czemu zwiększa lub zmniejsza on swoją objętość (a przez to wagę), a sterowiec ląduje pionowo niczym helikopter. Dodajmy również, że ląduje, gdzie chce, nie potrzebuje do tego żadnego lotniska ani nawet płaskiej powierzchni. Mało tego, obsługa statku ma do dyspozycji w pełni zautomatyzowany system kontroli, co pozwala na lądowanie w warunkach zerowej widoczności i bez udziału asysty z zewnątrz. Trzeba przyznać, że już tych kilka podstawowych cech mało ma wspólnego z naszymi wyobrażeniami o sterowcach. Większość kojarzy je z początkiem zeszłego wieku, jako zapomniane i niezbyt bezpieczne relikty przeszłości. To błąd. Od kilkunastu lat sterowce zaczynają ponownie zaprzątać myśli konstruktorów, a w najbliższych latach przewidywany jest wręcz renesans tych podniebnych gigantów. Projektowane statki mają ogromną szansę na sukces: są ciche, względnie tanie w eksploatacji, ekologiczne i wbrew pozorom bezpieczne.

ALTERNATYWA DLA TRANSPORTU

Na hasło „sterowiec” większość z nas ma przed oczami widok płonącego Hindenburga, który w kilkadziesiąt sekund zajął się płomieniami i z impetem runął na ziemię. Nic dziwnego, tragedia, która rozegrała się 6 maja 1937 r. na lotnisku Lakehurst w USA, definitywnie zakończyła erę tych maszyn. Nie dlatego że były niebezpieczne. Odkąd sterowce regularnie kursowały pomiędzy miastami, a nawet przemierzały bez międzylądowania Atlantyk (przelot z Frankfurtu do Nowego Jorku trwał 60 godzin, do Rio de Janeiro – 30 godzin dłużej), możemy wyliczyć co najmniej kilkadziesiąt tysięcy przelotów sterowcami. Owszem zdarzały się wypadki, ale to ten jeden pogrążył branżę. Z jednego powodu: tragedia została uwieczniona na taśmie przez kamerzystę, a rzesze przerażonych podróżnych zapowiedziało, że nigdy już nie wejdzie na pokład zeppelina (tak popularnie nazywano sterowce od nazwy jego pierwszego konstruktora Ferdinanda Grafa von Zeppelina, właściciela firmy Luftschiffbau Zeppelin GmbH, ówczesnego potentata na rynku).

Wbrew wyobrażeniom poszycie sterowców nie było delikatne. Maszyny z powodzeniem wykorzystywano do bombardowań miast w czasie I wojny światowej i nawet kule z karabinów nie były w stanie wyrządzić im większych szkód (dziś wojsko stosuje materiał o właściwościach podobnych do kevlaru). Problemem był stosowany wówczas wodór, który choć lekki i tani, był łatwopalny. Niepalny wówczas hel był poza zasięgiem niemieckich przedsiębiorców – jedyny producent gazu, Stany Zjednoczone, obłożyły embargiem jego eksport do Niemiec. Choć złoty wiek sterowców przypada na pierwsze cztery dekady ubiegłego stulecia, wspomniana eksplozja i równoczesny rozwój lotnictwa całkowicie wyeliminowały je z rynku na kolejne pół wieku. Czemu więc dziś ponownie myśli się o ich przywróceniu? Przede wszystkim z oszczędności. Wiele osób wierzy, że sterowce już wkrótce powrócą na nasze niebo. I mają ku temu powody.

Sterowce z powodzeniem mogą przejąć większość operacji transportowych realizowanych dziś przez ciężarówki, samoloty i statki. Ze względów ekonomicznych 98 proc. wymiany handlowej między kontynentami stanowi dziś żegluga morska, a w ładowniach wielu statków znajdują się produkty o wartości milionów dolarów. Nie wspominając o zagrożeniu ze strony piratów, transport trwa średnio około dwóch tygodni. Już przedwojenne sterowce pokonywały oceany w przeciągu jednej, góra dwóch dób, bez konieczności międzylądowania. Sterowce mogą znacznie dłużej przebywać w powietrzu niż samoloty, zużywając przy tym nieporównywalnie mniej paliwa. Długość lotu ograniczona jest jedynie odpornością załogi. Dla przykładu firma Northrop Grumman opracowała dla amerykańskiego wojska maszynę mogącą utrzymywać się na wysokości 6 tys. m aż trzy tygodnie. Inżynierowie już teraz myślą, by wydłużyć ten okres i wykorzystać ogromną powierzchnię maszyny do zastosowania ogniw słonecznych, które zasiliłyby silniki napędzające śmigła. Transport lądowy? Aby załadować ładunek, który wypełni jeden sterowiec, trzeba by wysłać kilkadziesiąt tirów. Nie chodzi tylko o zużyte paliwo, ale i o czas. Nie wspominając o większych gabarytach. Przewiezienie drogą lądową ładunku wyższego i szerszego niż cztery metry w większości zabudowanych miejsc zdaje się niemożliwe. Sterowce nie dość, że bez trudu poradzą sobie z dużymi towarami, w dodatku są w stanie dostarczyć je pod same drzwi hali. Dotarcie do trudno dostępnych miejsc już samo w sobie może zrewolucjonizować ten rodzaj transportu. Pożytek z wykorzystania statku dostawczego o tak dużej ładowności zdaje się dostrzegać armia, dlatego to wojsko inwestuje największy kapitał w rozwój tych maszyn.

TURYSTYCZNE PORUSZENIE

O tym, że w ciągu najbliższych dziesięciu lat będziemy mieli do czynienia z renesansem sterowców, przekonany jest prof. David King z Uniwersytetu w Oksfordzie, doradca w rządach Tony’ego Blaira i Gordona Browna. Według naukowca wypełnione helem statki powietrzne mogą zastąpić samoloty w przewożeniu towarów na wielu trasach. Do masowego zastosowania sterowcom jeszcze daleko, jednak już dziś pojedyncze sztuki możemy spotkać nad częścią miast. Zarabiają głównie na turystyce, dostarczając podróżnym niezapomnianych wrażeń. W 1993 r., po prawie 70-letniej przerwie, działalność wznowiły zakłady Zeppelina. ZLT Zeppelin Luftschifftechnik GmbH & Co KG z Friedrichshafen produkuje i eksploatuje sterowce nowego typu. Firma posiada obecnie trzy sterowce, które wynajmuje do prac badawczych i wykorzystuje do obwożenia turystów. Głównie wzdłuż Renu, nad Alpami i Jeziorem Bodeńskim. Nie są to loty przemysłowe, więc ceny biletów również nie należą do najtańszych. Za dwudziestominutowy lot trzeba zapłacić 200 euro, jeśli chcemy polatać dwie godziny musimy przeznaczyć na ten cel 765 euro. Sterowiec może zabrać na pokład 12 pasażerów i 2 pilotów.

Konstruktorzy tłumaczą, że loty pasażerskie nigdy nie będą tak opłacalne jak przewóz towarów, więc i ceny muszą być wyższe. Mimo to tylko w latach 2001-2007 z przejażdżki skorzystało ponad 60 000 pasażerów. Loty sterowcami oferowane są turystom także nad Tokio i Paryżem. Firma oferuje również wynajem swoich sterowców – cena to 25 tys. euro za dzień (cena zawiera koszty bieżącej eksploatacji, paliwa i wynagrodzenie pilotów), dlatego jeśli zamierzamy korzystać z maszyny przez dłuższy czas, warto wziąć pod uwagę kupno własnej. Na ten cel trzeba przeznaczyć ok. 15 mln euro, jednak jak radzą przedsiębiorcy, koszty można niwelować m.in. poprzez udostępnianie wielkiej powierzchni balonowej pod reklamę.

Jak kupić sterowiec? – Wystarczy zamówić, zapłacić i przyjechać odebrać go z pilotem, który ma uprawnienia. To proste – śmieje się inżynier Dietmar Blasius, szef projektów specjalnych firmy Zeppelin we Friedrichshafen. W rzeczywistości czas od złożenia zamówienia do odbioru maszyny wynosi dziś około roku. Przez długi czas mówiło się w branży o kontrakcie kanadyjskiej firmy Discovery Air Innovations, która zamówiła w spółce Hybrid Air Vehicles 45 nowoczesnych sterowców, z których każdy kosztować miał 40 mln dolarów. Kanadyjczycy chcieli je wykorzystać do transportu surowców z kopalni znajdujących się na dalekiej północy. Z niewiadomych przyczyn umowa została zerwana i zaplanowana na 2014 r. pierwsza partia maszyn nie opuściła nawet hali produkcyjnej. Do tej pory nie rozwiązano problemów związanych z pogodą. W czasie burz loty się nie odbywają. Specjaliści zapewniają jednak, że wynika to z nadal niszowego charakteru sterowców. Po prostu na razie nie opłaca się tego robić, by nie podnosić zbytnio kosztów budowy. Masowa produkcja maszyn szybko rozwiązałaby ten problem. Kto wie, być może już wkrótce zmieni się krajobraz nieba nad nami.

Okładka tygodnika WPROST: 36/2014
Więcej możesz przeczytać w 36/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 36/2014 (1644)

  • Zapiski z tygodnia 1 wrz 2014, 6:00 25 sierpnia poniedziałek Detektyw Rutkowski kontra Tusk Tygodnik „Do Rzeczy” twierdzi, że wśród nagranych na taśmach są również Donald Tusk oraz jego syn, a jedna z ich rozmów dotyczy afery Amber Gold. Wkrótce wskazano, kto... 4
  • Skaner 1 wrz 2014, 6:00 POLSKA Tajemnice sejfu kapelana CBA podczas przeszukania u PROBOSZCZA KATEDRY POLOWEJ WOJSKA POLSKIEGO oprócz sztabki złota zabezpieczyło też równowartość 170 tys. zł w różnych walutach oraz dwa pendrive’y – ustalił... 6
  • Kaczyński bez Tuska? 1 wrz 2014, 6:00 Jest piątek wieczorem. Większość polskich polityków obstawia już z ponad 90-procentowym prawdopodobieństwem, że Donald Tusk za kilkanaście godzin zostanie ogłoszony następcą Hermana Van Rompuya na stanowisku przewodniczącego Rady... 8
  • Wszyscy jesteśmy Putinami 1 wrz 2014, 6:00 Gdy siadam, żeby napisać ten komentarz, Mariupol szykuje się na rosyjską ofensywę. Co będzie dalej? Czy Putin weźmie cały Donbas? Potem pójdzie na Kijów? Na Lwów? Na Przemyśl? Absurd? Raczej tak. Raczej. Kto go może dziś... 8
  • Test dla państwa i Kościoła 1 wrz 2014, 6:00 Watykan ogłosił, że wydalony ze stanu duchownego polski abp. Józef Wesołowski nie ma już immunitetu dyplomatycznego. Sprawa staje się trudnym testem prawdy zarówno dla polskiego państwa, jak i Kościoła. Przypomnijmy: były papieski... 9
  • Taśmociąg Platformy 1 wrz 2014, 6:00 Czego boją się politycy PO? Kiedy o aferze podsłuchowej dowiedział się Tusk? Kto podszywa się pod Latkowskiego? Czy dziennikarze „Wprost” nagrali w redakcji funkcjonariuszy ABW? Przedstawiamy najnowsze ustalenia „Wprost” w sprawie afery taśmowej. 10
  • Płachta na Macierewicza 1 wrz 2014, 6:00 Nowy polityczny spektakl ma się zacząć późną jesienią. Dla niektórych polityków będzie czasem wytężonej autopromocji. Kto zyska na prześledzeniu likwidacji WSI? 14
  • Premier z Wrocławia 1 wrz 2014, 6:00 Prezydent Wrocławia Rafał Dutkiewicz jest wymieniany wśród osób, które mogłyby zająć fotel premiera, gdyby Donald Tusk zdecydował się na wyjazd do Brukseli. 16
  • Tuskowie na walizkach 1 wrz 2014, 6:00 Bić się o Brukselę czy nie? Donald Tusk wahał się przez wiele miesięcy. Jego wątpliwości nie znajdowały zrozumienia tylko w jednym miejscu – w domu. 20
  • Metro – palimpsest 1 wrz 2014, 6:00 Pod samym moim domem, na Świętokrzyskiej, trwa budowa drugiej linii warszawskiego metra. Dla taksówkarzy jest to źródło niekończących się dywagacji, „czy dadzą radę na czas” albo: „kiedy się skończą te wszystkie... 25
  • Kobiety, które kochają siatkarzy 1 wrz 2014, 6:00 Polki zakochały się w siatkówce. A dokładnie w siatkarzach. Prawdziwa fanka jest zdolna do poświęceń, byle tylko otrzeć się o któregoś z naszych orłów. 26
  • Nie ma starości 1 wrz 2014, 6:00 Pan do towarzystwa by się przydał. Do 65. roku życia, bo starsi gadają o chorobach, Syberii, I wojnie światowej i zrzędzą – mówi aktorka Teresa Lipowska. 32
  • Obżarstwo w imię piękna 1 wrz 2014, 6:00 Wypowiadają wojnę dyktatowi chudości i zachęcają kobiety do tycia. Ich przeciwnicy nie mają wątpliwości: działania wypasaczy to przemoc. 36
  • Z pięściami na ratownika 1 wrz 2014, 6:00 RATUJĄ LUDZKIE ŻYCIE I DOBYTEK. Wdzięczny Polak da im po pysku, obrzuci kamieniami karetkę albo ukradnie wóz strażacki. 40
  • Mama, tata, dziecko, blog 1 wrz 2014, 6:00 Podobno najbardziej popularne BLOGUJĄCE MAMUŚKI potrafią zarobić na reklamach do 30 tys. zł miesięcznie. 44
  • Zdrową stopą przez życie 1 wrz 2014, 6:00 Pierwsze kroki dziecka budzą u rodziców wiele wspaniałych emocji. Najpiękniejszy prezent, jaki możemy naszej pociesze podarować, to wiedza, jak dobrać buty, aby naprawdę służyły zdrowiu małego piechura. 47
  • Maminsynek na wydaniu 1 wrz 2014, 6:00 Młodzi Polacy coraz częściej godzą się na to, że ich nadopiekuńcze matki mają zarówno klucze do ich mieszkania, jak i życia. 48
  • Gotówka czy karta, czyli dlaczego warto mieć obie w portfelu 1 wrz 2014, 6:00 Pytanie: gotówka czy karta? Odpowiedź: jedno i drugie. Karta debetowa czy kredytowa? Odpowiedź ponownie taka sama: jedna i druga. Warto o tej zasadzie pamiętać nie tylko podczas urlopu, lecz także w trakcie codziennych zakupów czy wieczornego wypadu na miasto. 51
  • Solidarność kontra Solidarność 1 wrz 2014, 6:00 Sarkofag, w którym chce się nas pochować, a nie eksponować – tak część związkowców mówi o otwartym właśnie w Gdańsku Europejskim Centrum Solidarności. 52
  • Pancerny ułan 1 wrz 2014, 6:00 Niemcom chodziło o to, żeby nam ubliżyć, żeby pokazać światu, jacy to Polacy nierozsądni i z szabelkami na czołgi idą – mówi płk Marian Michniewicz, 101,5-letni oficer, który walczył w kampanii wrześniowej. 54
  • Blondynki do konsumpcji 1 wrz 2014, 6:00 DZIWEX, czyli eksport blond baletnic do nocnych klubów Italii, gorszył, ale i ekscytował Polaków. W 1981 r. prokurator odkurzył nieużywany paragraf o handlu żywym towarem. 56
  • Jak się spotykać efektownie i… efektywnie 1 wrz 2014, 6:00 Branża MICE prężnie się rozwija od wielu lat. Mimo spowolnienia gospodarczego i trudności ostatnich dwóch lat w tym roku obserwujemy wzmożony ruch na rynku konferencyjnym w Polsce. Pomyślne prognozy gospodarcze pozwalają przypuszczać, że w najbliższej przyszłości zaobserwujemy... 62
  • Zatrzymać Putina 1 wrz 2014, 6:00 Putin na razie nie jest gotowy na otwarty konflikt. Potrzebuje dwóch-trzech lat, aby w pełni przygotować wojsko i gospodarkę. Jeśli damy mu ten czas, możemy być pewni, że Europa znów będzie płonąć – mówi ukraińska deputowana Inna Bohosłowska. 64
  • Kto separatyzmem wojuje 1 wrz 2014, 6:00 Podsycając separatyzm, Kreml rozbija Ukrainę. Tymczasem w samej Rosji w wielu regionach nastroje separatystyczne są bardzo silne. Na Uralu, Syberii i Dalekim Wschodzie od dawna dojrzewa pomysł oddzielenia się od federacji. 66
  • Policjanci z armatami 1 wrz 2014, 6:00 Sprawa czarnego nastolatka zabitego przez białego policjanta w Missouri zelektryzowała świat, bo wywlekła z szafy trupy rasowych waśni. Ale policja w Stanach bezkarnie zabija każdego dnia. Ludzi wszystkich ras. 70
  • Alteremeryci 1 wrz 2014, 6:00 Nie wierzą w ZUS ani OFE. Żeby zapewnić sobie spokojną starość, są w stanie sprzedać mieszkanie, zostać rolnikiem, a nawet uciec z kraju. 74
  • Wojenny biznes 1 wrz 2014, 6:00 Gdy trwa wojna, zamawia się uzbrojenie. Kupować można w Kielcach. 78
  • Wszyscy jesteśmy rasistami 1 wrz 2014, 6:00 SKĄD SIĘ BIERZE SEGREGACJA RASOWA? Noblista Thomas Schelling wie: nawet jeśli mamy się za tolerancyjnych, i tak przyczyniamy się do podziałów rasowych. 82
  • Superbohaterowie po odwyku 1 wrz 2014, 6:00 Nałogi, depresja, roztrwonione fortuny i rozbite rodziny. „Birdman” Alejandra Gonzáleza Iñárritu to mocna opowieść o ciemnej stronie show-biznesu. 84
  • Uczciwy człowiek 1 wrz 2014, 6:00 George Orwell został zapamiętany jako pisarz, który zdemaskował totalitaryzm. Zbiór jego felietonów „Gandhi w brzuchu wieloryba” pozwala nieco urozmaicić ten portret. 88
  • Dajcie mi chwilę 1 wrz 2014, 6:00 Nie chcę się zamykać w szufladkach ani tradycjonalistki, ani feministki z wojującymi hasłami na sztandarze. Chcę żyć tak, jak mi się podoba. I nie będę się z tego tłumaczyć – mówi artystka Karolina Czarnecka. 90
  • Kalejdoskop kulturalny 1 wrz 2014, 6:00 SZTUKA SIŁA kryzysu After the Crisis” to zaledwie cztery nagrania wideo, kilka kadrów z filmów i trzy książki ze zdjęciami z podróży do Argentyny. Na ekranie wyświetlają się kolejne twarze Argentyńczyków, którzy 13 lat po... 94
  • Bomba tygodnia 1 wrz 2014, 6:00 Przekupki Pan Donatan i pani Rafalala są w medialnym sporze. Spór zaczął się od tego, że Rafalala napisała na Facebooku apel do Cleo, solistki Donatana, aby zmieniła swój strój sceniczny. Pani Rafalala nie wie, że ten strój to część... 98
  • Przychody ze słuchania radia 1 wrz 2014, 6:00 Burger King ogłosił, że zamierza kupić sieć kawiarni w Kanadzie po to, by wyprowadzić się podatkowo ze Stanów Zjednoczonych. Dlaczego? Bo Kanada ma najniższe podatkowe koszty prowadzenia biznesu wśród dużych, rozwiniętych gospodarek... 102
  • To, co najważniejsze 1 wrz 2014, 6:00 Lotos wypływa na Bałtyk zeszły poniedziałek W gdańska firma otrzymała finansowanie na zagospodarowanie złoża B8 na Bałtyku. Wartość projektu to 1,8 mld zł. Eksperci szacują, że w złożach położonych kilkadziesiąt kilometrów na... 103
  • Polska bez kroplówki 1 wrz 2014, 6:00 Spada zadłużenie zagraniczne Polski. Będziemy bezpieczniejsi finansowo, ale gospodarka może rozwijać się wolniej. 105
  • Hamowanie długu 1 wrz 2014, 6:00 Spadek deficytu w sektorze finansów publicznych nie wynikał z jakichś odważnych działań po stronie rządu, tylko z jednorazowej decyzji zakazu zadłużania się samorządów. 108
  • Mnożenie przez dzielenie 1 wrz 2014, 6:00 Korporacje ustępują miejsca niezależnym startupom, które na rynkach od hotelarskiego po taksówkarski ustanawiają własne reguły. Ich siła? Społeczność, która chce się dzielić, a przy okazji – zarabiać. 109
  • Amerykański sen w Europie 1 wrz 2014, 6:00 Rusza XXIV Forum Ekonomiczne w Krynicy-Zdroju. W ciągu trzech dni odbędzie się ponad 150 wydarzeń – paneli dyskusyjnych, bloków tematycznych, prezentacji raportów. 113
  • Biznes przyprószony siwizną 1 wrz 2014, 6:00 Czy na starości można zarobić? Polska srebrny biznes dopiero rozkręca, dostrzegając potencjał konsumentów po 65. roku życia. 114
  • Powrót króla przestworzy 1 wrz 2014, 6:00 Sterowce z powodzeniem mogłyby przejąć dziś większość operacji transportowych realizowanych przez ciężarówki, samoloty i statki. Coraz częściej mówi się o ich powrocie. 118
  • Biznes i technologie 1 wrz 2014, 6:00 Prąd z nadgarstka To nie zwykła bransoletka, ale mała elektrownia opakowana w gustowną błyskotkę. QBracelet pozwala naładować smortfona czy inne urządzenie elektroniczne bez użycia żadnych kabli. Żeby rozpocząć ładowanie, wystarczy... 122
  • Pięć kroków do zbudowania marki osobistej 1 wrz 2014, 6:00 Jak cię widzą, tak cię piszą – to staropolskie przysłowie robi ostatnio zawrotną karierę w biznesie. Tyle że pod anglojęzyczną nazwą „personal branding”. 124
  • Czytelnia 1 wrz 2014, 6:00 Inwestycyjna żyła złota „Zwykłe akcje, niezwykłe zyski”, Philip A. Fisher, Wyd. MT Biznes, Warszawa 2010 Czego powinien nauczyć się inwestor, aby nabyć taki rodzaj inwestycji, który za kilka lat może mu przynieść zysk... 126
  • Kadry 1 wrz 2014, 6:00 JACEK GŁOWACKI został nowym wiceprezesem PEP. Obecnie w skład zarządu PEP wchodzą: Zbigniew Prokopowicz (prezes) oraz Michał Kozłowski i Anna Kwarcińska (wiceprezesi). Jacek Głowacki jest prezesem spółki Polenergia. Z grupą Kulczyk... 127

ZKDP - Nakład kontrolowany