Rosjanin, który chce rządzić światem

Rosjanin, który chce rządzić światem

Rosyjski matematyk Grigorij Perelman wie, jaki kształt ma wszechświat. Zdobył za to milion dolarów, lecz nagrody nie przyjął. Dziś żyje jak kloszard.

Wyobraź sobie, że oglądasz wszechświat z zewnątrz, z perspektywy Boga. Jaki kształt ma to coś wypełnione przestrzenią i czasem, w którym wszyscy żyjemy? Kuli? Jajka? A może obwarzanka? Nad tym problemem od dawna głowili się matematycy. Za jego rozwiązanie w 2000 r. amerykański Instytut Matematyczny Claya wyznaczył nawet nagrodę – milion dolarów. Zdobył ją rosyjski matematyk Grigorij Perelman, żyjący na skraju ubóstwa na popadającym w ruinę osiedlu Petersburga. W zimowej czapce wygląda jak kloszard: długie włosy, krzaczaste brwi, wielka broda i duże, przenikliwe oczy. Przypomina pustelnika Zosimosa z „Braci Karamazow” Dostojewskiego. Ale zarośnięty, cuchnący i niedbający o siebie Perelman wzgardził pieniędzmi – nie przyjął nagrody, po czym zapadł się pod ziemię. – Nie interesują mnie dobrobyt i sława, nie jestem małpą w zoo – rzucił pogardliwie dziennikarzom i producentom filmów dokumentalnych, którzy czaili się pod jego blokiem. Dlaczego to zrobił?

OKSFORD W PIOTROGRODZIE

To historia rodem z filmu „Piękny umysł”, choć toczy się w realiach rosyjskich. Genialny Grigorij Perelman urodził się w 1966 r. Rodzice kochali matematykę, zresztą Rosja słynęła ze świetnej szkoły matematycznej. Młody Grigorij od dzieciństwa był dziwny – nie zwracał uwagi na ludzi, potrafił maniakalnie koncentrować się na jednej rzeczy, do tego był niezmiernie uparty i zawsze dotrzymywał słowa. – Pamiętam, jak siedzieliśmy w metrze, było potwornie gorąco i duszno, a Grisza miał na głowie futrzaną czapkę, lał się z niego pot – wspomina Siergiej Rukszin, dawny opiekun naukowy Perelmana. – Mówię mu: „Grisza, zdejmij to”. A on na to: „Nie mogę, obiecałem mamie”.

Dziś powiedzielibyśmy, że u Perelmana można podejrzewać lekkie spektrum zaburzeń autystycznych. Ale według matki właśnie ze względu na te cechy matematyka była dla niego idealna. Grisza szybko robił postępy w szkole i stał się ulubieńcem nauczycieli, którzy – jak na radziecką szkołę przystało – podsycali rywalizację między uczniami, niczym w Oksfordzie. – Jako nastolatek miał kompleks wiecznie drugiego, przez pewien czas miał kolegę, który robił wszystko cztery razy szybciej – mówi Rukszin. – Ale w końcu tak się zawziął, że go pokonał. I już od zawsze chciał być pierwszy. To wtedy obiecał sobie, że rozwiąże problem, z którym żaden człowiek nie dał sobie rady.

ZŁAPAĆ ŚWIAT NA LASSO

Jednym z takich problemów była przez lata hipoteza Poincarégo. W języku matematyki brzmi ona niezrozumiale: „każda trój wymiarowa zwarta i jednospójna rozmaitość topologiczna bez brzegu jest homeomorficzna ze sferą trójwymiarową”. Jeśli nic z tego, szanowny Czytelniku, nie rozumiesz, nie martw się. – Matematyka jest jak język chiński – twierdzi rosyjski matematyk Michaił Gromow. – Nie da się sprawić, że ktoś zrozumie ją od razu, trzeba ją studiować latami – dodaje. W hipotezie Poincarégo chodzi o właściwości przestrzeni, w której wszyscy żyjemy. Czy kosmos da się matematycznie sprowadzić do kształtu kuli, czy może istnieją w nim nieredukowalne dziury i załamania? Wyobraźmy sobie, że patrzymy na wszechświat z zewnątrz, z perspektywy Boga. – Bierzemy ogromne lasso, zarzucamy je na świat, po czym ściągamy pętlę – mówią autorzy filmu dokumentalnego „Przeklęta hipoteza Poincarégo”. Jeśli pętla przy ściąganiu się zsunie, to świat ma kształt zbliżony do sferycznego, a jeśli zawiesi gdzieś po drodze – to ma kształt inny. – Stracimy dużo czasu na rozwiązanie tej zagadki – pisał już w 1904 r. Henri Poincaré na temat swojej hipotezy. Miał rację. Ale po ponad stu latach lasso zarzucił i ściągnął Perelman. Zsunęło się.

KLĄTWA MATEMATYKÓW

Hipoteza Poincarégo wydaje się nie tylko piekielnie trudna, ale wręcz przeklęta – zajmujący się nią ludzie stawali na skraju szaleństwa. Grecki matematyk Christos Papakyriakopoulos próbował jej dowieść, ale okazało się, że dowód ma wadę. Gdy się o tym dowiedział, zaczął tracić zmysły, ostatecznie zmarł na raka. W jego domu znaleziono sterty zapisanych drżącą ręką kartek. Jego rywal Wolfgang Haken, matematyk z Uniwersytetu w Princeton, też ogłosił rozwiązanie hipotezy – i ono także okazało się wadliwe. – Zapadałem się w uporczywy świat myśli, a rodzina śmiała się ze mnie, że mam chorobę Poincarégo. Aż w końcu wycofałem się z prób udowodnienia hipotezy – mówi Haken, który stracił dowód, ale zachował poczytalność. Ogólniejszą hipotezę niż Poincarégo próbował udowodnić matematyk Stephen Smale, ale i jemu ostatecznie się nie udało. Z kolei genialny matematyk William Thurston udowodnił hipotezy powiązane, ale tej najważniejszej mimo wszystko nie podołał. W końcu amerykański Instytut Claya postanowił przyznać milion dolarów temu, kto potwierdzi lub obali hipotezę Poincarégo.

Zrobił to dopiero Perelman, który zainteresował się problemem podczas pobytu w USA w latach 90. – Zainspirowała go krótka rozmowa z matematykiem Richardem Hamiltonem z Uniwersytetu Columbia – opowiada dr Gang Tian, jeden z nielicznych naukowców, który miał dobry kontakt z Griszą. – Po jej przeprowadzeniu stwierdził, że potrzebuje siedmiu lat na rozwiązanie problemu, po czym spakował manatki i wrócił do Rosji – wspomina. Żył tam z emerytury matki, kompletnie o siebie nie dbał, nie mył się, nie obcinał paznokci. Oferty pracy na Uniwersytecie Stanforda czy Princeton konsekwentnie odrzucał. Miał za to upragniony święty spokój. Gdy w końcu opracował dowód, udostępnił go w internecie. Dla kolegów po fachu było to szaleństwo, bo dowód niepublikowany na papierze nie ma żadnego oficjalnego statusu. Magia nazwiska zrobiła jednak swoje i za sprawdzenie jego pracy wziął się sztab matematyków, którzy w 2006 r. zawyrokowali – Perelman ma rację! Magazyn „Science” ogłosił tę pracę największym odkryciem roku, a w 2010 r. Instytut Matematyczny Claya nagrodził Perelmana milionem dolarów. Biedny jak mysz kościelna matematyk nagrody jednak nie przyjął. W kręgach naukowych sugerowano, że uczciwy i szczery do bólu geniusz chciał, żeby nagrodę dostali też inni matematycy, na co nie zgodzili się organizatorzy. – W matematyce zawsze jedni wykorzystują cząstkowe wyniki drugich – twierdzą pracownicy Instytutu Claya. – Ale niepisana zasada jest taka, że nagroda idzie do tego, kto postawi kropkę nad „i” – tłumaczą. – Nie podoba mi się ta decyzja, jest niesprawiedliwa – komentował decyzję instytutu Perelman swoim wysokim, ptasim głosem.

NANOREWOLUCJA

Co tak naprawdę skłoniło 48-letniego dziś Perelmana do odrzucenia nagrody? Nie wiadomo, bo zapadł się pod ziemię, a od dziennikarzy ucieka. Ludzie, którzy kiedyś mieli z nim kontakt, twierdzą, że raz na zawsze przestał zajmować się matematyką. Ostatniego wywiadu udzielił w 2011 r. „Komsomolskiej Prawdzie”. Podobno, bo jego autentyczność jest kwestionowana. – Wiem, jak rządzić wszechświatem, czemu miałbym się uganiać za milionem dolarów? – miał powiedzieć Perelman. Dodał, że ma formułę na działanie wszechświata, a udowodniona przez niego hipoteza znajdzie praktyczne zastosowanie w nanotechnologii – czyli dziedzinie inżynierii w skali pojedynczych atomów. Zaznaczył też, że wszystko, co bezgraniczne, da się pojąć i opisać.

W lipcu tego roku rosyjskie media obiegła kolejna wiadomość: Perelman dostał wizę na dziesięć lat i wyjechał do małego miasta w Szwecji, gdzie pracuje w firmie zajmującej się nanotechnologią. Wziął z sobą matkę. – Kiedy Grisza pracował nad czymś, to był niesamowicie uparty, ale kiedy przestawał – upór zmieniał się w upartość – mówi Michaił Gremow, który znał geniusza osobiście. Perelman, który w Szwecji obmyśla rewolucyjne zastosowanie matematyki w technice, może nas więc jeszcze niejednym zaskoczyć. W końcu komputery też powstały na bazie teorii, która z początku nie miała zastosowania. �

Okładka tygodnika WPROST: 38/2014
Więcej możesz przeczytać w 38/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 38/2014 (1646)

  • Zapiski z tygodnia 15 wrz 2014, 6:00 6 września, sobota Multi-kulti legło w gruzach Po ulicach przechadzają się mężczyźni ubrani w pomarańczowe kurtki z napisem „szariatowa policja”. Wpadają do sklepów i salonów gier. Pouczają właścicieli, że łamią prawo... 4
  • Tym krajem nikt nie rządzi 15 wrz 2014, 6:00 Godzina prawdy nadchodzi. Ósmy rok rządów PO. I myślę, że odium za niezrealizowane obietnice spadnie na ten nowy rząd i osobiście na Ewę Kopacz – mówi Wanda Nowicka, marszałkini Sejmu. 6
  • Rigamonti w Polskim Radiu 24 15 wrz 2014, 6:00 WIADOMO KIEDY, WIADOMO Z KIM. „W poniedziałek, u Rigamonti” – nowy program radiowy naszej dziennikarki Magdaleny Rigamonti. Wśród gości politycy, dziennikarze, sławy. Rozmowy nie tylko o polityce, ale też o tym, co ważne i... 7
  • Czas na Apple Watch 15 wrz 2014, 6:00 Wielkie święto Apple. Gigant z Cupertino zaprezentował masę nowości. Wśród nich kolejna generacja iPhone’a. iPhone oznaczony symbolem 6 będzie miał ekran o przekątnej 4,7 ca la i rozdzielczości 1334x750 pikseli, nowy procesor A8,... 7
  • Pełzający komunizm 15 wrz 2014, 6:00 W polskiej rzeczywistości pojawił się nowy trend. Wracają pomysły rodem z głębokiego PRL. Do takich zaliczam ostatnią propozycję Krajowej Rady Radiofonii i Telewizji. Wszystkie firmy mają płacić obowiązkowy abonament na media... 8
  • Kartka dla Rosjanina 15 wrz 2014, 6:00 Wyobraźmy sobie, że spacerujemy ulicami Moskwy lub Irkucka i chcemy gdzieś wstąpić, by coś zjeść. Na drzwiach restauracji jest jednak kartka: „Polaków nie obsługujemy”. Wojciech Cejrowski chwali właściciela sopockiej... 8
  • Stolik Kopacz 15 wrz 2014, 6:00 Premier bez zaplecza. Na razie głównym strategiem i doradcą Ewy Kopacz jest Donald Tusk. 10
  • Trudna partia 15 wrz 2014, 6:00 Ewa Kopacz jeszcze nie została premierem, a lista kłopotów w PO, które ją czekają, jest coraz dłuższa. 13
  • PiS bez nadprezesa 15 wrz 2014, 6:00 Jarosława Kaczyńskiego opuścił Stanisław Kostrzewski, inżynier finansowy partii. Człowiek, który zna wszystkie jej tajemnice. 16
  • Polska broń dla Ukrainy 15 wrz 2014, 6:00 Mimo zaprzeczeń resortu obrony na ostatnim szczycie NATO Polska porozumiała się z Ukrainą w sprawie dostaw broni – dowiedział się „Wprost”. 18
  • Szukam liberałów 15 wrz 2014, 6:00 Chciałbym, żeby na polskiej scenie politycznej pojawiła się poważna, wolnościowa partia złożona z młodych ludzi. Gdyby taka wiarygodna organizacja powstała, to bym ją poparł – deklaruje prof. Leszek Balcerowicz, który 25 lat temu został wicepremierem w rządzie Tadeusza... 20
  • E-miliony Palikota 15 wrz 2014, 6:00 Dwa miliony złotych z dotacji budżetowej otrzymała jednoosobowa firma syna skarbniczki Twojego Ruchu na wątpliwy program E-Partia. Działacze i posłowie żądają rozliczenia partyjnych wydatków. 24
  • Po prostu Legia Warszawa 15 wrz 2014, 6:00 Ja jako rektor nie byłem taki naiwny i nie dałem się podsłuchać. Wiedziałem, że jak jest ważna rozmowa, to trzeba wyjść na Planty – Jerzy Stuhr opowiada o swoim nowym filmie, w którym rozprawia się z Solidarnością, Kościołem i naszym wewnętrznym Piszczykiem. 28
  • Bankowanie przed trzydziestką 15 wrz 2014, 6:00 Pokolenie „młodych bankujących” zmienia oblicze oferty bankowej. Są praktycznie całą dobę online i oczekują, że szybka, wygodna i mobilna będzie również ich bankowość. 33
  • Seksualny rekord świata 15 wrz 2014, 6:00 Współczesnych autorów literatury światowej, którzy zdolni są mną wstrząsnąć lub chociaż wywołać nikły uśmiech na twarzy, można policzyć na palcach jednej ręki, a właściwie na dwóch palcach: Wiktor Pielewin i Elfriede Jelinek.... 34
  • Śmiertelne błędy bez kary 15 wrz 2014, 6:00 Zdarza im się pomylić białaczkę z ząbkowaniem, a nowotwór złośliwy z anemią. Śmieją się z przerażonych rodziców. Wskutek błędów pediatrów umierają dzieci. 36
  • Katohipsterzy 15 wrz 2014, 6:00 Zdystansowani od kościelnego mainstreamu katoliccy hipsterzy pokazują, że w awangardowym podejściu do wiary nie ma nic złego. 40
  • Jestem ambasadorem Polski 15 wrz 2014, 6:00 Lubię Polaków i utożsamiam się z Polską, chociaż wiele rzeczy chciałbym w tym naszym społeczeństwie zmienić – mówi Sylwester Wardęga, najpopularniejszy showman polskiego YouTube. 44
  • Lans na babcię 15 wrz 2014, 6:00 Seniorzy coraz odważniej wkraczają w świat młodych ludzi. I odwrotnie. Moda na imprezy międzypokoleniowe wyrasta na gruzach stereotypów. 48
  • Łowczynie jeleni 15 wrz 2014, 6:00 Pochodzą z normalnych rodzin, najczęściej studiują, szukają pracy za godne pieniądze. Kelnerki z ekskluzywnego klubu go-go! 51
  • Polowałem na Sowietów 15 wrz 2014, 6:00 W sytuacjach skrajnych w człowieku budzą się zwierzęce odruchy. Przed oczami stają mi sceny, które przynoszą mi wstyd – opowiada Zbigniew Lubieniecki, autor autobiograficznej książki „Łowca”. 54
  • Nowe państwo Szkocja 15 wrz 2014, 6:00 Pół roku temu niepodległość Szkocji była abstrakcją. Dziś, na kilka dni przed referendum, jej zwolennicy i przeciwnicy idą w sondażach łeb w łeb. Głosując na „tak”, Szkoci robią w Europie rewolucję. 58
  • Berlin do sprzątania 15 wrz 2014, 6:00 O burmistrzu Berlina Klausie Wowereicie mówiono, że zamiast rządzić, zarządza chaosem. W końcu poległ i zostawił po sobie najmniej niemieckie miasto w Niemczech. 62
  • Burzliwe dzieje złotego 15 wrz 2014, 6:00 Historię pieniądza w równym stopniu wyznaczają wynalazki zmierzające do udoskonalania jego formy i sposobu funkcjonowania, jak i nieustanne starania o to, by zachował on swoją wartość. Burzliwe dzieje złotego wskazują jednak, że nasi przodkowie nie zawsze potrafili radzić... 64
  • Zagraniczne banki polskie 15 wrz 2014, 6:00 Niedługo do historii mogą przejść nazwy dwóch kolejnych polskich banków. Czy Polska może czuć się bezpiecznie pod dominacją zachodnich gigantów bankowości? 69
  • Targi dla energetyki 15 wrz 2014, 6:00 RYSZARD MIGDALSKI – PRZEWODNICZĄCY KOMITETU PROGRAMOWEGO TARGÓW ENERGETAB, DYREKTOR DS. TARGÓW I SZKOLENIA W ZIAD BIELSKO-BIAŁA SA ENERGETAB – trzydniowe międzynarodowe targi energetyczne rozpoczną się w Bielsku-Białej 16... 72
  • Pod maską energetyki 15 wrz 2014, 6:00 Elektrownia jest jak samochód. Żeby prąd płynął ciągle i był tani, „pod maską” muszą być podzespoły z najwyższej półki. Tylko że wtedy sekret ich przewagi wykradają… szpiedzy konkurencji. 74
  • Efektywność energetyki wzrośnie dzięki innowacjom 15 wrz 2014, 6:00 Firmy z branży energetycznej coraz chętniej angażują się w projekty badawczo-wdrożeniowe, których celem jest poprawa sprawności wytwarzania energii elektrycznej. 82
  • Elektrobudowa wkracza w inny wymiar 15 wrz 2014, 6:00 Tworzymy historię polskiej myśli technicznej w dziedzinie elektrotechniki – mówi dr inż. Adam Gawłowski, dyrektor marketingu oddziału spółki Rynek Dystrybucji Energii ELEKTROBUDOWA SA. 84
  • Śląski gigant świętuje 15 wrz 2014, 6:00 Rafako SA zna niezawodny przepis na biznesowy sukces: nie zmieniać branży przez 65 lat, dywersyfikować przychody, z podwykonawcy stać się samodzielnym wykonawcą dużych kontraktów. 86
  • Szybciej, prościej, oszczędniej 15 wrz 2014, 6:00 Inteligentne liczniki energii sukcesywnie wypierają te tradycyjne i stają się bazą dla usług przyszłości w energetyce. 90
  • Rosjanin, który chce rządzić światem 15 wrz 2014, 6:00 Rosyjski matematyk Grigorij Perelman wie, jaki kształt ma wszechświat. Zdobył za to milion dolarów, lecz nagrody nie przyjął. Dziś żyje jak kloszard. 92
  • Koniec, czyli początek 15 wrz 2014, 6:00 Otwiera się przed nami unikalna szansa, by wreszcie zostawić za sobą cały balast humanizmu i racjonalizmu z ich władczą, męską, imperialną obłudą. Przekonuje nas o tym włoska filozofka Rosi Braidotti w wydanej właśnie feministycznej książce „Po człowieku”. 96
  • Smutne oczy gołębia 15 wrz 2014, 6:00 Wenecki Złoty Lew dla Roya Anderssona przypomniał o jednym z najciekawszych autorów kina europejskiego. O artyście, który przejmującą sztukę potrafi tworzyć z przeciętności. 100
  • Kalejdoskop kulturalny 15 wrz 2014, 6:00 Gdyńskie gatunki Festiwal w Gdyni, najważniejszy przegląd rodzimej produkcji, jest dowodem, że polskie kino staje się coraz bardziej różnorodne. W konkursie zostanie zaprezentowanych 13 tytułów. Są wśród nich zarówno obrazy... 102
  • Bomba tygodnia 15 wrz 2014, 6:00 „Przyjaciele” Tomasz Jacyków dołączył do zacnego grona celebrytów, którzy zabrali głos w obronie Joanny L. Przypomnijmy: aktorka, mając 1,2 promila alkoholu we krwi, spowodowała kolizję w Warszawie. „Zarówno hydraulicy... 106
  • Nieśmiertelny socjalizm 15 wrz 2014, 6:00 Marek Woszczyk, prezes Polskiej Grupy Energetycznej, powiedział, że nie ma projektu zakupu kopalni węgla od Kompanii Węglowej. To zaskoczenie, bo od kilku tygodni trwają publiczne deklaracje szefów państwowych firm energetycznych, którzy... 110
  • To, co najważniejsze 15 wrz 2014, 6:00 Bat na gaz Na Polaków znów padł blady strach. W połowie ubiegłego tygodnia Polskie Górnictwo Naftowe i Gazownictwo poinformowało, że otrzymuje z Rosji 45 proc. gazu mniej. Żeby zabezpieczyć niedobór, spółka uruchomiła dostawy przez... 111
  • Niebezpieczna gra 15 wrz 2014, 6:00 Akcja Gazpromu po raz kolejny pokazuje, że błękitne paliwo jest dla Rosjan czymś więcej niż tylko przedmiotem handlu – mówi Tomasz Chmal, ekspert ds. energetycznych Instytutu Sobieskiego. 113
  • Kogo boli embargo 15 wrz 2014, 6:00 Wbrew temu, co w propagandowym zacięciu mówią politycy, wojna gospodarcza oznacza zawsze straty dla obu stron. Czy Zachód może zadawać dotkliwe ciosy, samemu pozostając dość bezpiecznym? 115
  • Ameryka pomoże 15 wrz 2014, 6:00 Polskie firmy w amerykańskim stylu ruszyły na podbój USA. Czy to wystarczy, by zrekompensować embargo Rosji? 120
  • Pieniądze nie do przełknięcia 15 wrz 2014, 6:00 Jedzenie owadów to norma dla większości mieszkańców naszej planety. Namawiają do tego nawet specjaliści z UE i ONZ. Nowa moda dotarła również do Polski, a restauratorzy zwietrzyli interes. 124
  • Pułapka średniego wzrostu 15 wrz 2014, 6:00 Polskie Davos zdominowały w tym roku pytania, jak wojna na Ukrainie wpłynie na polski rozwój gospodarczy. 127
  • Biznes i technologie 15 wrz 2014, 6:00 Wielki i większy Wielkieś więto Apple. Gigant z Cupertino zaprezentował całą masę nowości. Wśród nich kolejna generacja iPhone’ów. iPhone oznaczony symbolem 6 będzie miał ekran o przekątnej 4,7 cala i rozdzielczości 1334 x 750... 129
  • Mocne tąpnięcie 15 wrz 2014, 6:00 Piotr Dziura, członek zarządu Gerda Brokers MINIONY TYDZIEŃ to przede wszystkim dynamiczne osłabienie złotego oraz gwałtowne pogorszenie się nastrojów na warszawskiej giełdzie. Złoty ucierpiał nie tylko wskutek sytuacji na globalnym... 130
  • Pięć zasad karania pracowników 15 wrz 2014, 6:00 Umiejętne karanie to – obok systemu nagród – jedno z najważniejszych narzędzi zarządzania firmą. Tylko pamiętaj: jesteś dla swoich podwładnych szefem, a nie rodzicem czy tym bardziej sędzią. 131
  • Pogrzeb króla mody 15 wrz 2014, 6:00 W kilka lat z małej lokalnej firmy zrobił globalną ikonę mody. W wieku 66 lat zmarł Yves Carcelle, twórca potęgi Louis Vuitton. 133
  • Dwie książki 15 wrz 2014, 6:00 Kupowanie wartości Fundamentem kariery inwestycyjnej – przekonuje Howard Marks – jest wartość. Trzeba wiedzieć, ile co jest warte i jeśli jest tanie, to kupić i trzymać. Proste? Nie tak do końca. Bo trzeba szukać wartości,... 134
  • Kadry 15 wrz 2014, 6:00 Zmiany w zarządzie spółki Hawe – Krzysztof Witoń został odwołany ze stanowiska prezesa firmy. Na jego miejsce rada nadzorcza powołała PIOTRA KUBASZEWSKIEGO. Spółka zajmująca się budową sieci światłowodowych nie wyjaśniła,... 135

ZKDP - Nakład kontrolowany