Zapiski z tygodnia

Zapiski z tygodnia

2 października czwartek

Jak służby inwigilują dziennikarzy

Polskie służby specjalne non stop depczą jedną z najważniejszych zasad wolnego państwa – prawa dziennikarzy do zachowania tajemnicy zawodowej. Przyglądamy się temu bezradnie. Wydarzenia w redakcji „Wprost” tylko na chwilę wywołały debatę na ten temat.

Michał Majewski, szef działu śledczego „Wprost”, był w czwartek świadkiem w procesie karnym. Na ławie oskarżonych zasiada Piotr Kownacki, były szef kancelarii prezydenta Lecha Kaczyńskiego. Jest oskarżony o to, że w listopadzie 2008 r. przekazał Michałowi Majewskiemu i Pawłowi Reszce, pracującym wówczas w „Dzienniku”, poufny raport ABW na temat incydentu gruzińskiego. Przypatrując się wychodzącym na jaw działaniom tajnych służb w tej sprawie, zastanawiam się, czy to jest jeszcze państwo prawa, czy może już Rosja?

O co dokładnie chodzi? Otóż niespełna sześć lat temu Lech Kaczyński wybrał się po raz kolejny do Gruzji. W Tbilisi dał się namówić ówczesnemu przywódcy tego kraju Micheilowi Saakaszwilemu do spontanicznego wyjazdu poza miasto. Po to, by zobaczyć obozy gruzińskich uchodźców z dopiero co zakończonej wojny z Rosją. W trakcie wypadu doszło do incydentu. Osetyjscy pogranicznicy, skonfliktowani z Gruzinami, oddali ostrzegawcze strzały w pobliżu kolumny prezydenckiej. W Polsce podniosła się wrzawa. Dzień po incydencie Krzysztof Bondaryk, szef ABW, sporządził poufny raport dla 16 najważniejszych osób w państwie. Po kilku dniach Michał Majewski i Paweł Reszka dotarli do treści dokumentu i go opisali. Chwała im za to, bo publikacja była w interesie publicznym. W raporcie nie było informacji wywiadowczych, operacyjnych, zdobytych na własną rękę czy pochodzących od sojuszniczych specsłużb. To była prasówka z rosyjskich i kaukaskich mediów, które opisały incydent. Mimo to, bez poparcia w faktach, szef ABW stawiał twardą tezę: „Najbardziej prawdopodobne jest, że sytuacja mogła być wykreowana przez stronę gruzińską”. Tak naprawdę była to publicystyczna teza do politycznej gry na krajowym podwórku. Gry Platformy przeciw Kaczyńskiemu. W skrócie wyglądała tak – oto nieodpowiedzialny prezydent dał się wykorzystać Saakaszwilemu, który zmontował całą tę intrygę. Gdy Majewski i Reszka opisali raport, w ABW zapanowała wściekłość, bo dokument pokazywał totalną amatorszczyznę agencji. Przyszedł czas na odwet.

Majewskiemu w ostatni czwartek, a Reszce nieco wcześniej, warszawski sąd częściowo ujawnił, jaka była skala inwigilowania ich przez służby specjalne. Obaj dziennikarze mogli zobaczyć rozłożyste diagramy, z kim i o której rozmawiali przez telefony. Jak przemieszczali się po Warszawie w końcówce listopada 2008 r. Te akurat informacje ABW zdobyła na podstawie logowania się ich telefonów komórkowych. Wszystko okraszone sprawami prywatnymi. Wyszczególnione rozmowy ze znajomymi, rodziną, politykami, urzędnikami, biznesmenami, którzy kompletnie nie mieli do czynienia z raportem ABW. Adresy wspomnianych ludzi.

Ktoś powie: w czym problem? Otóż, by dojść do źródła przecieku, tajne służby podeptały fundamentalną zasadę – prawo do zachowania przez dziennikarza tajemnicy zawodowej. ABW miała w nosie zasady. Zdobywała wiedzę, że jeden i drugi dziennikarz pozostają w kontaktach z osobami, które nie miały związku z tamtą historią. Służby wzięły Majewskiego i Reszkę na celownik. Użyły ich jako instrumentu operacyjnego. Poszły ich tropem, by dojść do potencjalnych sprawców przecieku. W tym celu poddały dziennikarzy inwigilacji. Tajemnicę dziennikarską potraktowano instrumentalnie. Zapomniano, że to konkretne uprawnienia. Odbiciem tego uprawnienia jest obowiązek administracji publicznej (służb i prokuratury) do jej poszanowania. W podobny sposób agenci łamią tajemnicę adwokacką lub lekarską? Kolejny problem. Teraz dostęp do tych danych mają osoby postronne, bo akurat te wiadomości znajdują się w jawnej części akt. A jeśli te źródła zastrzegły przed Majewskim i Reszką, że chcą pozostać anonimowe? Wszak mają do tego prawo. Nikt ze służb i prokuratury nie pofatygował się i nie oczyścił diagramów z prywatnych kontaktów dziennikarzy.

Jeszcze jedna rzecz mnie zastanawia. Skąd ABW wiedziała, jakimi konkretnie numerami posługują się obaj dziennikarze? Przesłuchiwany w prokuraturze, również na tę okoliczność, funkcjonariusz ABW odparł, że nie powie, bo to zmusiłoby go do ujawnienia metod i form pracy operacyjnej tajnych służb. Co to za metody? ABW ma tajnych współpracowników w mediach, dzięki którym łamie tajemnicę dziennikarską? W tym wypadku dotyczy to koncernu prasowego Ringier Axel Springer, który był wówczas wydawcą „Dziennika”, gdzie zamieszczano wspomniane publikacje. Kogo ABW ma w mojej redakcji? Kto personalnie kierował tą całą wielką akcją inwigilacji? Nie sposób się dowiedzieć, bo to oczywiście tajemnica! W tej sprawie tajne służby posługiwały się brudnymi metodami. Przekonałem się o tym osobiście. Otóż niedługo po incydencie gruzińskim sam widziałem te diagramy z rozpisanymi połączeniami Reszki i Majewskiego. Ich rozmowy ze znajomymi, z informatorami, z bliskimi. Wszystko jak na tacy. Pokazywał mi je dziennikarz, który zajmował się opisywaniem sprawy gruzińskiego incydentu. Skąd je miał? Jak sądzę, dostał je od zaprzyjaźnionych panów z tajnych służb. Po co? Po to, by wypuścić przeciek, że za ujawnieniem raportu stoją ludzie z otoczenia Kaczyńskiego? Mówiłem o tym Majewskiemu i Reszce już kilka lat temu. Wzruszali ramionami, bo co mogli począć z tą wiedzą?

Cała ta sprawa jest jak z Kafki. Setki przesłuchanych świadków, w tym najważniejsze w Polsce VIP-y. 4 listopada zeznawać ma nawet przewodniczący Rady Europejskiej Donald Tusk! Toczy się to wszystko od sześciu lat, angażuje prokuraturę oraz sądownictwo. Mnie w całej sprawie najbardziej interesuje wątek z inwigilowaniem reporterów przez tajne służby i kwestia deptania prawa do tajemnicy dziennikarskiej. I wyobrażam sobie, jakiej „obróbce” przez tajne służby poddawani byli i są dziennikarze „Wprost” po ujawnieniu afery taśmowej. Były minister sprawiedliwości Marek Biernacki w rozmowie ze mną wspomniał, że chciał wprowadzić zmianę prawa prasowego, niestety nie udało mu się to, nastąpiła zmiana rządu i nie wie, czy jego następca Cezary Grabarczyk się tym zajmie. Proponowane zmiany opisała „Gazeta Wyborcza”. Biernacki zamierzał m.in. wzmocnić tajemnicę dziennikarską. Dzisiaj zobowiązani jesteśmy chronić dane umożliwiające identyfikację informatora. Sformułowane jest to ogólnikowo. Więc służby i policja to wykorzystują i bez oporu sięgają po billingii BTS-y (logowania się telefonu do sieci, co umożliwia ustalenie miejsca pobytu w danej chwili) dziennikarzy. Art. 39 projektu mówi, że „tajemnica dziennikarska obejmuje wszelkie materiały, nośniki, bazy danych, w tym dane o połączeniach telefonicznych, oraz wszelką korespondencję, w tym korespondencję e-mail, które zawierają lub mogą zawierać dane umożliwiające identyfikację osób udzielających informacji dziennikarzowi”.

O to m.in., gdy w czerwcu weszły do nas prokuratura oraz ABW, walczyliśmy w redakcji „Wprost”, uważając, że nasze nośniki zawierają tajemnicę dziennikarską, powierzone nam sprawy zwykłych obywateli, którzy w zaufaniu podzielili się swoją wiedzą tylko z naszą redakcją. I nikt poza nami nie może mieć do nich dostępu. Nie mogliśmy nadużyć tego zaufania. Rozumiem, że środowisko dziennikarskie jest dziś podzielone i toczy wojny. Tyle że kilka ładnych lat temu, gdy rządzące Polską PiS inwigilowało dziennikarzy, festiwal oburzenia trwał miesiącami. A przecież obecna władza stosuje dokładnie te same metody. I jest cisza! Tak się złożyło, że jesteśmy tuż po zmianie rządu. Nadzoru nad służbami nie będzie już sprawowała nowa minister spraw wewnętrznych. Nie będzie, bo się na tym absolutnie nie zna. Pieczę przejął szef kancelarii premiera Jacek Cichocki. Cała ta sytuacja jest chora. Bycie szefem kancelarii premiera to poważna praca na cały etat. Podobnie jak nadzorowanie tajnych służb. Służby, które nie są pilnowane, sprawdzane, rozszerzają swe imperia, władzę. I degenerują demokrację. Nadzorca tajnych służb na pół gwizdka? W takich czasach? Jeśli podoba wam się system w stylu Wielkiego Brata, to przyklaśnijcie. Ja tych zasad nie kupuję. �

Okładka tygodnika WPROST: 41/2014
Więcej możesz przeczytać w 41/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2014 (1649)

  • Zapiski z tygodnia 6 paź 2014, 6:00 2 października czwartek Jak służby inwigilują dziennikarzy Polskie służby specjalne non stop depczą jedną z najważniejszych zasad wolnego państwa – prawa dziennikarzy do zachowania tajemnicy zawodowej. Przyglądamy się temu... 4
  • Skaner 6 paź 2014, 6:00 POLITYKA Kalisz na prezydenta Ryszard Kalisz chce zostać kandydatem zjednoczonej lewicy na prezydenta RP. Od kilku lat był jednym z liderów w sondażach poparcia. W maju ubiegłego roku zaufanie do Ryszarda Kalisza deklarowało aż 45 proc.... 6
  • Hartman. Lewicowy Korwin-Mikke 6 paź 2014, 6:00 Właściwie o ostatnim wyczynie prof. Jana Hartmana najlepiej byłoby nie pisać nic. Ani słowa. Po co dowartościowywać takie wynurzenia? Nie pierwszy raz prof. Hartman szokuje. Podąża przy tym tą samą drogą, co Janusz Korwin-Mikke. Jeden... 12
  • Spokojnie, to tylko exposé 6 paź 2014, 6:00 Gdy słyszę, jak Ewa Kopacz mówi: „nie proszę o 100 dni spokoju, tylko o 100 dni współpracy”, to mam pewność, że sama to sobie przygotowała. To jest jej język – komentował na gorąco exposé wygłoszone przez nową... 12
  • Jałmużna dla bohatera 6 paź 2014, 6:00 Nie zniszczyła ich komuna, za to złamała III RP. Bici w przytułkach dla bezdomnych, umierający w biedzie. Politycy właśnie podjęli decyzję, że byli opozycjoniści nie dostaną zapowiadanych świadczeń socjalnych. 14
  • Kosmiczne jaja 6 paź 2014, 6:00 Nawet najwięksi zwolennicy stworzenia Polskiej Agencji Kosmicznej obawiają się, że nowa instytucja może się stać kolejną synekurą dla ekipy rządzącej, a jej działalność będzie fikcją. 18
  • Wehikuł nie z tej ziemi 6 paź 2014, 6:00 Nowe PIR: ratowanie wizerunku czy próba wyprowadzenia majątku spółek? Ujawniamy kulisy upadku niedoszłego „koła zamachowego gospodarki”. 21
  • Mogę być narzędziem 6 paź 2014, 6:00 Mam nadzieję, że takie prezentowanie weteranów wojennych, jakie miało miejsce w Sejmie, zejdzie do miast, powiatów – mówi PPŁK LESZEK STĘPIEŃ, dyrektor Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, jeden z bohaterów exposé Ewy Kopacz. 24
  • Szambo w salonie 6 paź 2014, 6:00 Znana feministka i obiecujący pisarz rozstają się w kłótni. Ona, żeby zdobyć przewagę w walce, ujawnia orientację seksualną osoby trzeciej. Czy ideologiczne guru może zrobić coś takiego i nadal pozostawać guru? 28
  • Elity bez makijażu 6 paź 2014, 6:00 Polskie elity intelektualne? To banda homofobów i hipokrytów, która właśnie zniżyła się do poziomu brukowca – mówi Karolina Korwin Piotrowska. 31
  • Przez łóżko? 6 paź 2014, 6:00 Pyskówka Dunin-Karpowicz tuż przed finałem Nike dostarczyła środowisku literackiemu niezliczonych rozkoszy. To tak miło zobaczyć, jak ktoś inny popełnia pijarowe samobójstwo, gmatwając się coraz głębiej we wzajemne, coraz... 34
  • Dom energooszczędny 6 paź 2014, 6:00 Domy energooszczędne i pasywne to opłacalność, nowoczesność, a także bardzo komfortowe warunki życia. 35
  • Kościelna rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Dopuszczenie do komunii osób po rozwodzie żyjących w ponownych związkach oraz zmiana kościelnego podejścia do antykoncepcji i osób homoseksualnych – te kontrowersyjne tematy podejmą biskupi na rozpoczynającym się w Watykanie synodzie. 36
  • Kościół jak „Hobbit” 6 paź 2014, 6:00 Na rozpoczynający się synod powinny być zaproszone osoby po rozwodzie czy wierzący homoseksualiści. Niestety, biskupi lubią słuchać tych, którzy mówią to, co oni chcą usłyszeć – mówi Dominika Kozłowska, naczelna miesięcznika „Znak”. 37
  • Słoik rodzi się w mieście 6 paź 2014, 6:00 Młodzi Polacy z egzaltacją zabrali się za wekowanie przetworów. To najnowszy trend wielkich miast, który staje się wręcz deklaracją polityczną. 40
  • Młodzi finansiści 6 paź 2014, 6:00 Edukacja finansowa dzieci to jeden z najnowszych trendów w bankowości na świecie. Obecna oferta polskich banków stawia nas wśród pionierów rewolucji w myśleniu o finansach najmłodszych. 43
  • Przeprawa przez raka 6 paź 2014, 6:00 Zaczyna się od kłopotów z diagnozą, potem koszmar kolejek na badania i konsultacje. Pacjenci z nadzieją oczekują wejścia w życie pakietu onkologicznego. Lekarze nie bardzo wiedzą, jak to będzie wyglądało. 44
  • Nie poprawiam Pana Boga 6 paź 2014, 6:00 Jak ludzie widzą, że nie chcę ich wyśmiać, ale sprawić, by jak najlepiej się zaprezentowali, gotowi są zrobić wszystko – mówi Czesław Czapliński, fotograf, który robił zdjęcia m.in.: Jacksonowi, Nixonowi, Vonnegutowi i Cindy Crawford. 46
  • Rio jednak kusi 6 paź 2014, 6:00 Polska siatkówka to dobry biznes. Jesteśmy w piątce najbogatszych światowych lig – mówi Paweł Zagumny, czołowy rozgrywający biało-czerwonych. 50
  • Zarobić na ideałach 6 paź 2014, 6:00 Chcą promować wartości ewangeliczne, walczą o prawa gejów. Przedsiębiorcy zaangażowani ideowo pokazują, że biznes nie służy tylko do zarabiania pieniędzy. 54
  • Abecadło o Kisielu 6 paź 2014, 6:00 Ćwierć wieku temu Stefan Kisielewski, najwybitniejszy felietonista w historii Polski, wydał „Abecadło Kisiela”, zapis refleksji o ludziach jego epoki. „To nie statecznie uporządkowany alfabet wspomnień, ile raczej abecadło, i to takie, co właśnie z pieca... 58
  • Kierunek: Bornholm 6 paź 2014, 6:00 Uciekając motorówką przez Bałtyk, zasłonili się porwanymi z plaży dziećmi. Nie udało się, zostali skazani. Uważają się za ofiary reżimu. 60
  • Parasolowa rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Bunt w Hongkongu uruchamia spór o kształt cywilizacji chińskiej. Szanse na happy end są iluzoryczne. Bardziej prawdopodobne są utrata przez metropolię autonomii albo rozlew krwi i chaos. 66
  • Gwiazdy są nagie 6 paź 2014, 6:00 Internet zalewa fala intymnych zdjęć celebrytek. Do akcji wkroczyło FBI, ale hakerzy mają przewagę: technologia pozwala nam już rejestrować każdą chwilę życia, ale wciąż nie pozwala zachować jej dla siebie. 68
  • Nowa żelazna kurtyna 6 paź 2014, 6:00 Putin odgradza Rosję od Zachodu. Popiera go większość społeczeństwa, ale coraz więcej ludzi na szczytach władzy i biznesu jest niezadowolonych. Zdobędą się na bunt? 70
  • Tu mówi Moskwa 6 paź 2014, 6:00 Słynny politolog Siergiej Markow nazywany jest ustami Kremla. Jego słowa oddają to, jak rosyjskie przywództwo postrzega wojnę na Ukrainie. Pokazują też przekaz, jakim Rosjanie karmieni są na co dzień w mediach. 72
  • Swoboda komunikacji dziękiusługom zintegrowanym 6 paź 2014, 6:00 Wybierając dostawcę usług, właściciele firm szukają takich partnerów, którzy są w stanie świadczyć je kompleksowo. 74
  • Bezpieczne oszczędzanie w czasach deflacji 6 paź 2014, 6:00 Miesiące wakacyjne przyniosły Polsce deflację, czyli spadek cen. To dla oszczędzających, przyzwyczajonych już do nieustannego spadku wartości pieniądza, sytuacja zupełnie nowa, skłaniająca do postawienia sobie pytania: gdzie w takim momencie bezpiecznie lokować swoje środki? 76
  • Dywersyfikacja, czyli alternatywne sposoby na niskie stopy procentowe 6 paź 2014, 6:00 Pozostające ciągle na rekordowo niskim poziomie stopy procentowe sprawiają, że trudno dziś znaleźć w standardowej ofercie instytucji finansowych produkty przynoszące satysfakcjonującą stopę zwrotu. Tradycyjne rozwiązania, takie jak... 78
  • Osiem przykazań inwestującego w fundusze 6 paź 2014, 6:00 Przed zainwestowaniem w jakikolwiek fundusz należy rozważyć kilka zasadniczych kwestii, tak żeby ewentualną decyzję podejmować w pełni świadomie, z jak największym zrozumieniem tematu i własnych potrzeb. Nie ma się z czym spieszyć, gdy chodzi o własne ciężko zarobione pieniądze. 80
  • Kres humanistów 6 paź 2014, 6:00 Czy komputery zastąpią historyków? Z pewnością tych, którzy nie wiedzą, co to big data. Informatyka już dziś rewolucjonizuje nauki humanistyczne. 82
  • Zapach choroby 6 paź 2014, 6:00 Bez bólu, bezpiecznie, bezinwazyjnie i wcześnie. Wiele schorzeń można zdiagnozować na podstawie zapachu pacjenta. W rozwoju tej metody ważny udział mają polscy naukowcy. 84
  • Żywa przynęta 6 paź 2014, 6:00 Wybrałem smutny kraj do mieszkania, bo sam jestem smutasem, pasuję do Polski – mówi John Porter, walijski muzyk, kompozytor i tekściarz. Właśnie pojawiła się jego najnowsza płyta „Honey Trap”. 86
  • Kalejdoskop kulturalny 6 paź 2014, 6:00 FILM Młodość w niepewnych czasach Filmy o ludziach dla ludzi – to hasło od dawna przyświecało Warszawskiemu Festiwalowi Filmowemu, którego 30. edycja zaczyna się 10 października. Także w tym roku na imprezie można znaleźć... 90
  • Bomba tygodnia 6 paź 2014, 6:00 Cienkie gacie Po tym, jak filmami „Last minute” i „Ciacho” Patryk Vega zdefiniował określenie „dno”, do kin wszedł jego film „Służby specjalne”. Podobno, według reżysera, nie można o nim... 98
  • Prostytucja kontra badania 6 paź 2014, 6:00 Film pod tytułem „Jak ratujemy górnictwo” wciąż trwa. Przy okazji wypływają coraz nowsze fakty dotyczące życia górników. Agencja pracy Sedlak & Sedlak wyliczyła, że zarobki w górnictwie w 2013 r. są o 85 proc. wyższe... 102
  • To, co najważniejsze 6 paź 2014, 6:00 Dr Zagłada straszy Znowu przemówił i znowu ostrzega. Amerykański ekonomista Nouriel Roubini, zwany „Kasandrą świata finansów”, przedstawił zagrożenia dla rynków finansowych i największych gospodarek. To on jako pierwszy... 103
  • Przysypani węglem 6 paź 2014, 6:00 Problemem polskiego górnictwa nie jest węgiel z Rosji. Na krawędź bankructwa prowadzą kopalnie lata zaniechań, brak reform i strategii energetycznej. 105
  • Wojna na burgery 6 paź 2014, 6:00 McDonald’s i Burger King od ponad 50 lat ostrzą sobie zęby na pozycję burgerowego lidera. W tej rywalizacji każdy chwyt jest dozwolony. 109
  • Udają, że pieką 6 paź 2014, 6:00 Kto to jest piekarz? Dziś trudno wyobrazić sobie takie pytanie, ale wszystko wskazuje na to, że za kilka lat ten zawód odejdzie w Polsce w zapomnienie. Podobnie jak szewc, zdun czy kuśnierz. Czy tradycyjne rzemiosło da się jeszcze ocalić? 114
  • Sześć znaków, że poszukiwane mieszkanie jest tym jedynym 6 paź 2014, 6:00 Poszukiwanie mieszkania (szczególnie pierwszego) to skomplikowany proces. Warto zwracać uwagę nie tylko na cenę, metraż i liczbę pokoi, ale i na to, co podpowiada serce. 116
  • Biznes i technologie 6 paź 2014, 6:00 Nowy hegemon Microsoft zaprezentował długo oczekiwany i jeszcze dłużej komentowany nowy Windows. Pierwsze zaskoczenie związane jest z numeracją, bo nowy system będzie miał numer 10, a nie spodziewany 9. Windows ma być tylko jeden, bez... 117
  • Jak mówić pracownikowi „nie” 6 paź 2014, 6:00 U podstaw skutecznego zarządzania leży umiejętność powiedzenia podwładnemu „nie”. Niestety, często wywołuje ona u nas silne poczucie winy. Jako szef musisz się więc nauczyć odmawiać skutecznie i bezboleśnie. 120
  • Dwie książki 6 paź 2014, 6:00 Świat to dane „Big Data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie”, Victor Mayer- Schoenberger, Kenneth Cukier, Wyd. MT Biznes Od nauki po ochronę zdrowia, od bankowości po internet – ilość danych, które... 122
  • Kadry 6 paź 2014, 6:00 Prezes Katowickiego Holdingu Węglowego (KHW) Roman Łój został odwołany. Stanowisko stracił też jeden z wiceprezesów spółki. Do pełnienia obowiązków prezesa KHW rada nadzorcza oddelegowała ZYGMUNTA ŁUKASZCZYKA. Zarząd KHW chciał... 123

ZKDP - Nakład kontrolowany