Abecadło o Kisielu

Abecadło o Kisielu

Ćwierć wieku temu Stefan Kisielewski, najwybitniejszy felietonista w historii Polski, wydał „Abecadło Kisiela”, zapis refleksji o ludziach jego epoki. „To nie statecznie uporządkowany alfabet wspomnień, ile raczej abecadło, i to takie, co właśnie z pieca spadło; w dodatku na łeb na szyję” – pisał. Mimo to „Alfabet” do dziś uznawany jest za syntetyczne ujęcie wizji świata autora. My stworzyliśmy „Alfabet o Kisielu” – przypominając (także ułożone alfabetycznie) najważniejsze wątki związane z biografią i polityczną myślą publicysty. Dziś hasła na litery G, H i I. W następnych numerach – kolejne.

G JAK GESTY

„Nie bardzo lubiłeś, kiedy nazywałem Ciebie małpą, bo dopatrywałeś się w tym aluzji do Twojej urody, która w Twoich oczach, kiedy patrzyłeś w lustro, wydawała się dostojna i godna powieściopisarza, kompozytora oraz mędrca. Ale wszyscy, którzy Ciebie lubili, rozgrzewali się na wzmiankę o Kisielu, oczekując, że zaraz narozrabia, fiknie koziołka, znieważy autorytety, namałpia, rozśmieszy”– pisał Czesław Miłosz we wspomnieniu o znamiennym tytule „Byłeś nie lada postacią”. Kisiel w towarzystwie bywał nieobliczalny. Werwy i teatralnych gestów nie zabrakło felietoniście na przykład wtedy, gdy w lokalu na Nowym Świecie świętował koniec karnawału. O godzinie 12 w nocy, gdy formalnie karnawał się kończył, ktoś krzyknął: „Dosyć tej zabawy.


Sypiemy głowy popiołem!”. Wtedy niesforny Kisiel wziął popielniczkę pełną niedopałków i wysypał wszystkie pety na głowę Włodzimierza Sokorskiego, generała Wojska Polskiego, pisarza, publicysty, działacza PZPR, późniejszego ministra kultury i sztuki. „Panu się najwięcej należy, bo pan najciężej zgrzeszył!” – powiedział Kisiel i wybuchnął zaraźliwym śmiechem. Obsypanie papierosowym popiołem ważnej osoby to gest dużej odwagi. Sytuacja była komiczna, ale konsekwencje mogły być dla felietonisty tragiczne. Na szczęście sprawa rozeszła się po kościach. Śmiałe gesty Kisiela, często głupkowate, nie były jednak wcale głupie. Wykonywał je inteligentny człowiek, geniusz satyry. Jeśli przyjrzeć się im bliżej, widać w nich wyborny kunszt. Dziś moglibyśmy nazwać Kisiela performerem. Performance to była jedna z form jego ekspresji. Tak jak pokazywanie języka – ulubiony gest Kisiela. Na wielu zdjęciach pokazuje język. Komu? Wszystkim. Swoim wrogom i przyjaciołom. Najsławniejsze zdjęcie: Stefan Kisielewski stoi obok Czesława Miłosza podczas bankietu u króla Szwecji z okazji przyznania Nagrody Nobla. Obaj stroją szkaradne miny. Wykrzywiają twarze w dziwnym grymasie. Urządzają sobie gombrowiczowską bitwę na gęby. To zdjęcie obiegło świat.

H JAK HUMOR

„Śniła mi się kariera kieszonkowego Rejtana i zmotoryzowanego Stańczyka, chciałem za pomocą błaznowania robić wielką politykę. O jerum, jerum, jerum! Widać polityk ze mnie, jak z koziej… głowy trąba, bo oto zostało mi tylko – błazeństwo” – pisał Kisiel w 1949 r., u początku wielkiej kariery pisarskiej. W felietonach tryskał humorem, złośliwym, polemicznym, ale też czarnym i wisielczym. Z humoru czynił broń przeciwko wrogom. Stylizował się na postać Rocheforta, francuskiego dziennikarza, który samotnie wojował z ministrami Napoleona III. Jak? Za pomocą satyry, ironii, aluzji, kpiny jawnej i zamaskowanej. Rochefort doprowadzał rządzących do gniewu. Czytelników bawił do łez. Był nonkonformistą i skandalistą. Rzecz zdumiewająca: prawie bezkarnym. Zawsze szczęśliwie spadał jak kot na cztery łapy. „Chciałbym być takim Rochefortem, będę takim Rochefortem” – pisał Kisielewski w 1965 r. w felietonie „Moje zygzaki, czyli kronika ideologiczna”. I był kimś takim w istocie. Polski Rochefort wojował piórem ponad cztery dekady. Pisał dowcipnie, dynamicznie, dziarsko, zawadiacko. Rozdrażniał notabli. Rozbawiał czytelników. Narażał się cenzurze. Ale zwykle wychodził zwycięsko z opresji. W życiu prywatnym starał się żyć lekko i z poczuciem humoru. „Nigdy się nie peszył. Tak jak nigdy, przenigdy nie dał naprawdę poznać po sobie, że jest smutny czy zrozpaczony. […] Nadrabiał miną. Zarówno w kameralnym gronie, kiedy był absolutną duszą towarzystwa, jak i podczas publicznych wystąpień. Z uśmiechem odpowiadał jakąś woltą, jakąś pointą na nawet najbardziej kłopotliwe pytania. Nic go nie wprawiało w zakłopotanie. Jeśli nawet, to umiał nad tym znakomicie zapanować” – wspominał Tomasz Wołek, laureat Nagrody Kisiela, któremu udało się namówić Kisielewskiego do spisania „Abecadła”. Mimo całej humorystycznej aury, jaką roztaczał wokół siebie Kisiel, w istocie był on człowiekiem poważnym, orędownikiem zdrowego rozsądku, realistą z nutką dekadencji. Maskę błazna zakładał, aby ukazywać Polakom gorzką prawdę. Tytuły jego kolejnych rubryk felietonowych: „Sto razy głową w ścianę”, „Wołanie na puszczy” świadczą raczej o rosnącym pesymizmie autora. „Kisiel, ten mistrz szyderstwa, umiał kpić z innych, ale nigdy nie obrażał nawet najgorszych wrogów” – pisał we wspomnieniu pośmiertnym Jan Nowak-Jeziorański, laureat Nagrody Kisiela. I dodał: „Kpina i żart to dla Kisiela była tylko zasłona. Ukrywał się za nią Kisiel prawdziwy, jak Stańczyk na obrazie Matejki, posępnie zatroskany o losy swego kraju”.

I JAK INWIGILACJA

„Odczyt zgromadził mnóstwo osób, ze 150-200 ze sfer inteligencji dawnych ziemian, księży, profesorów i tym podobnej kołtunerii drobnomieszczańskiej” – pisał w donosie na Kisiela tajny współpracownik stalinowskich służb bezpieczeństwa. Był 1948 r. Od tej pory agenci i donosiciele nie odstępowali Kisielewskiego na krok. „Smutni panowie”, jak nazywał ich sam poszkodowany, podsłuchiwali jego prywatne rozmowy w kawiarniach. Nie zostawiali samego przy barze. Odprowadzali do domu: śledząc. Przez lornetkę próbowali zaglądać do mieszkania. Skrupulatnie notowali i donosili, co obywatel Kisielewski powiedział przeciwko władzy publicznie i prywatnie. W latach 50. służby specjalne miały już nowoczesny sprzęt nagraniowy. W 1956 r. podsłuch założony został w mieszkaniu Stanisława Cata- -Mackiewicza, gdzie Kisielewski był częstym gościem. Kisielewski, czujny, domyślał się podsłuchu. Sugerował nawet gospodarzowi, aby w domu zamieszkał kot, ponieważ kot podobno reaguje na szumy radiowe, których nie słyszy człowiek. W związku z tym, że Mackiewicz był już schorowany i niechętnie wychodził z domu, jego mieszkanie, zawsze otwarte dla przyjaciół, przez wiele lat pozostawało swoistym „studiem nagraniowym” bezpieki. Kota w nim w końcu nie było. W czasach Gomułki agenci bezpieczeństwa już nie tylko chodzili za Kisielem, ale przychodzili do pisarza w odwiedziny. Młody krytyk literacki T.Ż., którego środowisko podejrzewało o agenturę, spróbował zaprzyjaźnić się z Kisielewskim. Udało mu się. Kisiel w 1970 r. zaprosił młodego krytyka-agenta na imieniny. Donosiciel od razu zgłosił się do swoich przełożonych i poprosił o pieniądze na dalsze prowadzenie sprawy. Nie zawsze kończyło się tylko na inwigilacji. W marcu 1968 r. wieczorem na warszawskiej Starówce tzw. nieznani sprawcy dotkliwie pobili Kisielewskiego. Wygłosili przy tym do niego swoiste ideologiczne przemówienie, żeby ofiara nie miała wątpliwości, że obrywa za poglądy. Jerzy Waldorff, bliski przyjaciel Kisiela, był wstrząśnięty tą sytuacją. Powiedział, że wolałby, aby to jego samego pobito. – Jerzy, jak chcesz, to mogę ci to załatwić! – odparował żartem Kisiel.

Inwigilacja Stefana Kisielewskiego, długo letnia, wielowątkowa, trudna, prowadzona przez całą siatkę agentów, tajnych współpracowników, kapusiów, stała się tematem kilku poważnych opracowań naukowych. Dzięki archiwom IPN historia inwigilacji najwybitniejszego felietonisty powojennej Polski jest znana, poparta faktami, dokumentami, dowodami. Kisielewski przez całe życie pozostawał niezłomnym antykomunistą. „Po pierwsze, miał zasady – nie dał się nigdy oduraczać komuchowi ani omamić różnym farbowanym lisom w rodzaju postępowych katolików” – mówił w wywiadzie Janusz Szpotański, pisarz i przyjaciel. „A po drugie, naprawdę zależało mu, aby Polacy stali się w pełni suwerennym i nowoczesnym narodem”. �

Okładka tygodnika WPROST: 41/2014
Więcej możesz przeczytać w 41/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2014 (1649)

  • Zapiski z tygodnia 6 paź 2014, 6:00 2 października czwartek Jak służby inwigilują dziennikarzy Polskie służby specjalne non stop depczą jedną z najważniejszych zasad wolnego państwa – prawa dziennikarzy do zachowania tajemnicy zawodowej. Przyglądamy się temu... 4
  • Skaner 6 paź 2014, 6:00 POLITYKA Kalisz na prezydenta Ryszard Kalisz chce zostać kandydatem zjednoczonej lewicy na prezydenta RP. Od kilku lat był jednym z liderów w sondażach poparcia. W maju ubiegłego roku zaufanie do Ryszarda Kalisza deklarowało aż 45 proc.... 6
  • Hartman. Lewicowy Korwin-Mikke 6 paź 2014, 6:00 Właściwie o ostatnim wyczynie prof. Jana Hartmana najlepiej byłoby nie pisać nic. Ani słowa. Po co dowartościowywać takie wynurzenia? Nie pierwszy raz prof. Hartman szokuje. Podąża przy tym tą samą drogą, co Janusz Korwin-Mikke. Jeden... 12
  • Spokojnie, to tylko exposé 6 paź 2014, 6:00 Gdy słyszę, jak Ewa Kopacz mówi: „nie proszę o 100 dni spokoju, tylko o 100 dni współpracy”, to mam pewność, że sama to sobie przygotowała. To jest jej język – komentował na gorąco exposé wygłoszone przez nową... 12
  • Jałmużna dla bohatera 6 paź 2014, 6:00 Nie zniszczyła ich komuna, za to złamała III RP. Bici w przytułkach dla bezdomnych, umierający w biedzie. Politycy właśnie podjęli decyzję, że byli opozycjoniści nie dostaną zapowiadanych świadczeń socjalnych. 14
  • Kosmiczne jaja 6 paź 2014, 6:00 Nawet najwięksi zwolennicy stworzenia Polskiej Agencji Kosmicznej obawiają się, że nowa instytucja może się stać kolejną synekurą dla ekipy rządzącej, a jej działalność będzie fikcją. 18
  • Wehikuł nie z tej ziemi 6 paź 2014, 6:00 Nowe PIR: ratowanie wizerunku czy próba wyprowadzenia majątku spółek? Ujawniamy kulisy upadku niedoszłego „koła zamachowego gospodarki”. 21
  • Mogę być narzędziem 6 paź 2014, 6:00 Mam nadzieję, że takie prezentowanie weteranów wojennych, jakie miało miejsce w Sejmie, zejdzie do miast, powiatów – mówi PPŁK LESZEK STĘPIEŃ, dyrektor Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, jeden z bohaterów exposé Ewy Kopacz. 24
  • Szambo w salonie 6 paź 2014, 6:00 Znana feministka i obiecujący pisarz rozstają się w kłótni. Ona, żeby zdobyć przewagę w walce, ujawnia orientację seksualną osoby trzeciej. Czy ideologiczne guru może zrobić coś takiego i nadal pozostawać guru? 28
  • Elity bez makijażu 6 paź 2014, 6:00 Polskie elity intelektualne? To banda homofobów i hipokrytów, która właśnie zniżyła się do poziomu brukowca – mówi Karolina Korwin Piotrowska. 31
  • Przez łóżko? 6 paź 2014, 6:00 Pyskówka Dunin-Karpowicz tuż przed finałem Nike dostarczyła środowisku literackiemu niezliczonych rozkoszy. To tak miło zobaczyć, jak ktoś inny popełnia pijarowe samobójstwo, gmatwając się coraz głębiej we wzajemne, coraz... 34
  • Dom energooszczędny 6 paź 2014, 6:00 Domy energooszczędne i pasywne to opłacalność, nowoczesność, a także bardzo komfortowe warunki życia. 35
  • Kościelna rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Dopuszczenie do komunii osób po rozwodzie żyjących w ponownych związkach oraz zmiana kościelnego podejścia do antykoncepcji i osób homoseksualnych – te kontrowersyjne tematy podejmą biskupi na rozpoczynającym się w Watykanie synodzie. 36
  • Kościół jak „Hobbit” 6 paź 2014, 6:00 Na rozpoczynający się synod powinny być zaproszone osoby po rozwodzie czy wierzący homoseksualiści. Niestety, biskupi lubią słuchać tych, którzy mówią to, co oni chcą usłyszeć – mówi Dominika Kozłowska, naczelna miesięcznika „Znak”. 37
  • Słoik rodzi się w mieście 6 paź 2014, 6:00 Młodzi Polacy z egzaltacją zabrali się za wekowanie przetworów. To najnowszy trend wielkich miast, który staje się wręcz deklaracją polityczną. 40
  • Młodzi finansiści 6 paź 2014, 6:00 Edukacja finansowa dzieci to jeden z najnowszych trendów w bankowości na świecie. Obecna oferta polskich banków stawia nas wśród pionierów rewolucji w myśleniu o finansach najmłodszych. 43
  • Przeprawa przez raka 6 paź 2014, 6:00 Zaczyna się od kłopotów z diagnozą, potem koszmar kolejek na badania i konsultacje. Pacjenci z nadzieją oczekują wejścia w życie pakietu onkologicznego. Lekarze nie bardzo wiedzą, jak to będzie wyglądało. 44
  • Nie poprawiam Pana Boga 6 paź 2014, 6:00 Jak ludzie widzą, że nie chcę ich wyśmiać, ale sprawić, by jak najlepiej się zaprezentowali, gotowi są zrobić wszystko – mówi Czesław Czapliński, fotograf, który robił zdjęcia m.in.: Jacksonowi, Nixonowi, Vonnegutowi i Cindy Crawford. 46
  • Rio jednak kusi 6 paź 2014, 6:00 Polska siatkówka to dobry biznes. Jesteśmy w piątce najbogatszych światowych lig – mówi Paweł Zagumny, czołowy rozgrywający biało-czerwonych. 50
  • Zarobić na ideałach 6 paź 2014, 6:00 Chcą promować wartości ewangeliczne, walczą o prawa gejów. Przedsiębiorcy zaangażowani ideowo pokazują, że biznes nie służy tylko do zarabiania pieniędzy. 54
  • Abecadło o Kisielu 6 paź 2014, 6:00 Ćwierć wieku temu Stefan Kisielewski, najwybitniejszy felietonista w historii Polski, wydał „Abecadło Kisiela”, zapis refleksji o ludziach jego epoki. „To nie statecznie uporządkowany alfabet wspomnień, ile raczej abecadło, i to takie, co właśnie z pieca... 58
  • Kierunek: Bornholm 6 paź 2014, 6:00 Uciekając motorówką przez Bałtyk, zasłonili się porwanymi z plaży dziećmi. Nie udało się, zostali skazani. Uważają się za ofiary reżimu. 60
  • Parasolowa rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Bunt w Hongkongu uruchamia spór o kształt cywilizacji chińskiej. Szanse na happy end są iluzoryczne. Bardziej prawdopodobne są utrata przez metropolię autonomii albo rozlew krwi i chaos. 66
  • Gwiazdy są nagie 6 paź 2014, 6:00 Internet zalewa fala intymnych zdjęć celebrytek. Do akcji wkroczyło FBI, ale hakerzy mają przewagę: technologia pozwala nam już rejestrować każdą chwilę życia, ale wciąż nie pozwala zachować jej dla siebie. 68
  • Nowa żelazna kurtyna 6 paź 2014, 6:00 Putin odgradza Rosję od Zachodu. Popiera go większość społeczeństwa, ale coraz więcej ludzi na szczytach władzy i biznesu jest niezadowolonych. Zdobędą się na bunt? 70
  • Tu mówi Moskwa 6 paź 2014, 6:00 Słynny politolog Siergiej Markow nazywany jest ustami Kremla. Jego słowa oddają to, jak rosyjskie przywództwo postrzega wojnę na Ukrainie. Pokazują też przekaz, jakim Rosjanie karmieni są na co dzień w mediach. 72
  • Swoboda komunikacji dziękiusługom zintegrowanym 6 paź 2014, 6:00 Wybierając dostawcę usług, właściciele firm szukają takich partnerów, którzy są w stanie świadczyć je kompleksowo. 74
  • Bezpieczne oszczędzanie w czasach deflacji 6 paź 2014, 6:00 Miesiące wakacyjne przyniosły Polsce deflację, czyli spadek cen. To dla oszczędzających, przyzwyczajonych już do nieustannego spadku wartości pieniądza, sytuacja zupełnie nowa, skłaniająca do postawienia sobie pytania: gdzie w takim momencie bezpiecznie lokować swoje środki? 76
  • Dywersyfikacja, czyli alternatywne sposoby na niskie stopy procentowe 6 paź 2014, 6:00 Pozostające ciągle na rekordowo niskim poziomie stopy procentowe sprawiają, że trudno dziś znaleźć w standardowej ofercie instytucji finansowych produkty przynoszące satysfakcjonującą stopę zwrotu. Tradycyjne rozwiązania, takie jak... 78
  • Osiem przykazań inwestującego w fundusze 6 paź 2014, 6:00 Przed zainwestowaniem w jakikolwiek fundusz należy rozważyć kilka zasadniczych kwestii, tak żeby ewentualną decyzję podejmować w pełni świadomie, z jak największym zrozumieniem tematu i własnych potrzeb. Nie ma się z czym spieszyć, gdy chodzi o własne ciężko zarobione pieniądze. 80
  • Kres humanistów 6 paź 2014, 6:00 Czy komputery zastąpią historyków? Z pewnością tych, którzy nie wiedzą, co to big data. Informatyka już dziś rewolucjonizuje nauki humanistyczne. 82
  • Zapach choroby 6 paź 2014, 6:00 Bez bólu, bezpiecznie, bezinwazyjnie i wcześnie. Wiele schorzeń można zdiagnozować na podstawie zapachu pacjenta. W rozwoju tej metody ważny udział mają polscy naukowcy. 84
  • Żywa przynęta 6 paź 2014, 6:00 Wybrałem smutny kraj do mieszkania, bo sam jestem smutasem, pasuję do Polski – mówi John Porter, walijski muzyk, kompozytor i tekściarz. Właśnie pojawiła się jego najnowsza płyta „Honey Trap”. 86
  • Kalejdoskop kulturalny 6 paź 2014, 6:00 FILM Młodość w niepewnych czasach Filmy o ludziach dla ludzi – to hasło od dawna przyświecało Warszawskiemu Festiwalowi Filmowemu, którego 30. edycja zaczyna się 10 października. Także w tym roku na imprezie można znaleźć... 90
  • Bomba tygodnia 6 paź 2014, 6:00 Cienkie gacie Po tym, jak filmami „Last minute” i „Ciacho” Patryk Vega zdefiniował określenie „dno”, do kin wszedł jego film „Służby specjalne”. Podobno, według reżysera, nie można o nim... 98
  • Prostytucja kontra badania 6 paź 2014, 6:00 Film pod tytułem „Jak ratujemy górnictwo” wciąż trwa. Przy okazji wypływają coraz nowsze fakty dotyczące życia górników. Agencja pracy Sedlak & Sedlak wyliczyła, że zarobki w górnictwie w 2013 r. są o 85 proc. wyższe... 102
  • To, co najważniejsze 6 paź 2014, 6:00 Dr Zagłada straszy Znowu przemówił i znowu ostrzega. Amerykański ekonomista Nouriel Roubini, zwany „Kasandrą świata finansów”, przedstawił zagrożenia dla rynków finansowych i największych gospodarek. To on jako pierwszy... 103
  • Przysypani węglem 6 paź 2014, 6:00 Problemem polskiego górnictwa nie jest węgiel z Rosji. Na krawędź bankructwa prowadzą kopalnie lata zaniechań, brak reform i strategii energetycznej. 105
  • Wojna na burgery 6 paź 2014, 6:00 McDonald’s i Burger King od ponad 50 lat ostrzą sobie zęby na pozycję burgerowego lidera. W tej rywalizacji każdy chwyt jest dozwolony. 109
  • Udają, że pieką 6 paź 2014, 6:00 Kto to jest piekarz? Dziś trudno wyobrazić sobie takie pytanie, ale wszystko wskazuje na to, że za kilka lat ten zawód odejdzie w Polsce w zapomnienie. Podobnie jak szewc, zdun czy kuśnierz. Czy tradycyjne rzemiosło da się jeszcze ocalić? 114
  • Sześć znaków, że poszukiwane mieszkanie jest tym jedynym 6 paź 2014, 6:00 Poszukiwanie mieszkania (szczególnie pierwszego) to skomplikowany proces. Warto zwracać uwagę nie tylko na cenę, metraż i liczbę pokoi, ale i na to, co podpowiada serce. 116
  • Biznes i technologie 6 paź 2014, 6:00 Nowy hegemon Microsoft zaprezentował długo oczekiwany i jeszcze dłużej komentowany nowy Windows. Pierwsze zaskoczenie związane jest z numeracją, bo nowy system będzie miał numer 10, a nie spodziewany 9. Windows ma być tylko jeden, bez... 117
  • Jak mówić pracownikowi „nie” 6 paź 2014, 6:00 U podstaw skutecznego zarządzania leży umiejętność powiedzenia podwładnemu „nie”. Niestety, często wywołuje ona u nas silne poczucie winy. Jako szef musisz się więc nauczyć odmawiać skutecznie i bezboleśnie. 120
  • Dwie książki 6 paź 2014, 6:00 Świat to dane „Big Data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie”, Victor Mayer- Schoenberger, Kenneth Cukier, Wyd. MT Biznes Od nauki po ochronę zdrowia, od bankowości po internet – ilość danych, które... 122
  • Kadry 6 paź 2014, 6:00 Prezes Katowickiego Holdingu Węglowego (KHW) Roman Łój został odwołany. Stanowisko stracił też jeden z wiceprezesów spółki. Do pełnienia obowiązków prezesa KHW rada nadzorcza oddelegowała ZYGMUNTA ŁUKASZCZYKA. Zarząd KHW chciał... 123

ZKDP - Nakład kontrolowany