Parasolowa rewolucja

Parasolowa rewolucja

Bunt w Hongkongu uruchamia spór o kształt cywilizacji chińskiej. Szanse na happy end są iluzoryczne. Bardziej prawdopodobne są utrata przez metropolię autonomii albo rozlew krwi i chaos.

Za każdym razem, gdy przyjeżdżam z Kantonu do Hongkongu, na stacji East Tsim Sha Tsui witają mnie transparenty grupy religijnej Falun Gong, której członków uznano w Chinach za śmiertelne zagrożenie dla stabilności władzy. Po drugiej stronie granicy nie mają prawa się ujawniać nawet w internecie, a tu rozdają ulotki, rozmawiają z obcokrajowcami i Chińczykami, którzy przyjechali tym samym pociągiem co ja. Ludzie z Falun Gong są najlepszym dowodem na funkcjonowanie sformułowanej przez Deng Xiaopinga (początkowo wobec Tajwanu) zasady „Jeden kraj, dwa systemy”. Jednak trwająca właśnie w Hongkongu wiel ka draka naruszyła kruchy kompromis.

OKUPANCI Z CENTRAL

Protesty trwają od 1 lipca, ale nasiliły się w ostatnich tygodniach, kiedy okazało się, że do wyborów na szefa miejscowej egzekutywy mogą stanąć tylko trzej kandydaci wytypowani przez Pekin. Media ochrzciły bunt „parasolową rewolucją”, bo tysiące demonstrantów okupujących dzielnicę Central osłaniają się parasolkami przed słońcem, deszczem i gazem łzawiącym. Central jest biznesowym sercem miasta, gdzie mieszczą się siedziby banków i instytucji finansowych.

Ich pracownicy nie mogą dojechać do biur. Giełda już leci na łeb na szyję, każdy kolejny dzień potęguje straty – co w światowej metropolii handlu i usług ma potężne znaczenie. Najważniejszy postulat jest jasny: w pełni demokratyczne wybory. Pekin według korzystnej dla siebie interpretacji przepisów dotyczących autonomii może na to pozwolić, kiedy uzna za stosowne, najpóźniej w 2046 r. Centrala nawołuje do zaprowadzenia porządku, a jej zwolennicy mówią, że lepsza semidemokracja, czyli wybór spośród trzech kandydatów, niż brak wyboru w ogóle.

W ramach umowy między Londynem a Pe kinem z 1984 r. Hongkong w 1997 r. stał się specjalną strefą administracyjną z szeroką autonomią. Miasto ma własną flagę, politykę wizową i celną, walutę i służby mundurowe. Pekin nie może nakładać podatków, a autonomia ograniczona jest zwierzchnictwem Chin w ramach polityki zagranicznej i obronnej. Miejscowy system polityczny jest mieszanką tradycji zachodnich i chińskich. Legislatywa w połowie pochodzi z wyborów powszechnych, a w połowie z nominacji przeróżnych grup interesu. W ostatnich wyborach partie prodemokratyczne zdobyły 55 proc. głosów, a partie propekińskie – 45 proc. W minikonstytucji, którą przyjęto w 1990 r., pojawił się zapis, że w pewnych warunkach możliwe są bezpośrednie wybory do legislatywy oraz na szefa egzekutywy (dawniej: gubernatora). To interpretacja tego paragrafu budzi dziś największe emocje. Grupy prodemokratyczne domagają się wolnych wyborów, obóz pekińskich lojalistów i sam Pekin twierdzą, że nie przyszedł na to czas.

DEMONSTRANCI Z KASYN

W relacjach polskich mediów roi się od błędów i nieporozumień, a największym z nich jest przedstawianie Chin jako Rosji bis – kraju, który cele osiąga wyłącznie siłą. Tymczasem model „Jeden kraj, dwa systemy” opierał się na subtelnej korupcji elit w Hongkongu. Pekin dawał znacznie więcej marchewki niż kija. Strategia sprawdzała się zresztą we wszystkich trzech regionach chińskich – poza Hongkongiem także w Makao i na Tajwanie. Regionalna wierchuszka korzysta z dostępu do olbrzymiego i bogacącego się rynku chińskiego oraz chińskiej klasy średniej, która w liczbie kilkudziesię ciu milionów wyruszyła na wycieczki. A że chiń ski turysta ceni sobie bezpieczeństwo (w świecie chińskim czuje się bezpieczniej niż w świecie kulturowo mu obcym), Tajwan, Hongkong i Makao stały się najważniejszymi kierunkami podróży. Zyski idą w miliardy dolarów.

We wszystkich trzech regionach dość szybko pojawiły się takie same problemy: rozwarstwienie, rosnące do niebotycznych rozmiarów ceny nieruchomości oraz dalekie od miejscowych standardów zachowanie przybyszów z Kontynentu. Pierwszy wystąpił Tajwan, który histo rycznie wzniecał najwięcej powstań antyce sarskich. Młodzieżowy ruch, nazwany Sunflower Movement, okupował centrum miasta, demonstranci włamali się do budynku parlamentu i podpalili jedną jego część. Protesty trwały kilka miesięcy.

Mieszkańcy 500-tysiecznego Makao przez lata wydawali się mało zainteresowani polityką. 60 proc. z nich zatrudnionych jest w przemyśle hazardowym, miejscowe kasyna zarabiają w dwa miesiące tyle, ile Las Vegas przez cały rok. Hazard to ulubiona rozrywka Chińczyków, na Kontynencie zakazana. Latem pracownicy kasyn z Makao wyszli na ulice. Wypchnął ich tam fakt, że z rosnących zysków korzysta tylko grupa najlepiej politycznie powiązanych elit; że ceny mieszkań dochodzą do horrendalnych kwot; że Makao staje się miejscem nie do zniesienia dla zwykłych ludzi.

Hongkong to trzecia odsłona tej samej historii. W 2013 r. miasto odwiedziło 40 mln przy byszów z Kontynentu, czyli prawie sześć razy tyle, ile liczy jego populacja (wyobraźmy sobie, że do Polski przyjeżdża ponad 200 mln bogatych Rosjan). To coraz mniej podoba się mieszkańcom autono mii, którzy gości nazywają mało elegancko „szarańczą”. Protesty na Central poprzedziła se ria demonstracji, których hasła były podobne do tych z Tajwanu i Makao: rosną ceny mieszkań, Chińczycy hałasują i wszędzie palą papierosy, metro jest zatłoczone, nikt nie ustawia się w kolejkach, a w dodatku wy kupili całe mleko w proszku (po aferach związanych z zatrutym mlekiem Chińczycy nie ufają rodzimej produkcji). Mieszkańcy mówili jasno, że chcą mieć kontrolę nad tempem integracji z Chinami, i zwracali się nie tyle przeciw turystom z Chin, co władzom miasta, oskarżając ich o to, że patrzą tylko na wskaźniki ekonomiczne (te idą w górę w zawrotnym tempie).

EMOCJE Z TIANANMEN

Projekt Wielkich Chin, czyli zjednoczenia ziem chińskich, napotkał trudności, bo na scenie pojawił się nowy aktor – społeczeństwo obywatelskie. Z elitami można było się ułożyć, ale z ludźmi na ulicach domagającymi się swoich praw idzie dużo trudniej. Siła protestujących to ludzie bogaci i młodzi. Masowy udział młodzieży w demonstracjach pokazuje, że idea Wielkich Chin ich nie pociąga.

Sytuacja jest patowa. Całkowite spełnienie żądań demonstrantów jest niemożliwe. Oznaczałoby eskalację roszczeń na Tajwanie i w Makao, a później w samych Chinach, gdzie po stulaty zgłaszają mniejszości etniczne, bo gata klasa średnia, biedni chłopi, 200 mln na pływowych robotników czy wreszcie frakcje wewnątrzpartyjne żywiące się chaosem i destabilizacją. Hongkong rozpocząłby efekt domina, potencjalnie zakończony ukrainizacją Chin, upadkiem tamtejszej dynastii i chaosem w kraju drugiej gospodarki świata. Pekin do tego nie dopuści, dlatego najbardziej prawdopodobny wariant to rozpędzenie demonstrantów. Taką decyzję musiałby podjąć szef autonomii CY Leung. Pekin, który na tym stanowisku go zaakceptował, wydaje oświadczenia wskazujące, że protesty to wewnętrzna sprawa autonomii i że szef powinien zaprowadzić porządek. Jeśli wzywany przez demonstrantów do dymisji CY Leung nie zdecyduje się na użycie siły, może stracić władzę, a do akcji wejdzie centrala. Wówczas jest jasne, że Hongkong straci autonomię, a w mieście nasilą się represje. Możliwy jest kompromis, który pozwoliłby zachować twarz wszystkim stronom. Ale dziś widać, że wśród protestujących rządzą wielkie emocje, uniesienie, entuzjazm. Demonstranci raczej nie będą na chłodno kalkulować rachunku zysków i strat. Tak jak w 1989 r. nie kalkulowali młodzi na pekińskim placu Tiananmen. �

AUTOR JEST PREZESEM CENTRUM STUDIÓW POLSKA-AZJA. SPĘDZIŁ W CHINACH PONAD PIĘĆ LAT.

Okładka tygodnika WPROST: 41/2014
Więcej możesz przeczytać w 41/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2014 (1649)

  • Zapiski z tygodnia 6 paź 2014, 6:00 2 października czwartek Jak służby inwigilują dziennikarzy Polskie służby specjalne non stop depczą jedną z najważniejszych zasad wolnego państwa – prawa dziennikarzy do zachowania tajemnicy zawodowej. Przyglądamy się temu... 4
  • Skaner 6 paź 2014, 6:00 POLITYKA Kalisz na prezydenta Ryszard Kalisz chce zostać kandydatem zjednoczonej lewicy na prezydenta RP. Od kilku lat był jednym z liderów w sondażach poparcia. W maju ubiegłego roku zaufanie do Ryszarda Kalisza deklarowało aż 45 proc.... 6
  • Hartman. Lewicowy Korwin-Mikke 6 paź 2014, 6:00 Właściwie o ostatnim wyczynie prof. Jana Hartmana najlepiej byłoby nie pisać nic. Ani słowa. Po co dowartościowywać takie wynurzenia? Nie pierwszy raz prof. Hartman szokuje. Podąża przy tym tą samą drogą, co Janusz Korwin-Mikke. Jeden... 12
  • Spokojnie, to tylko exposé 6 paź 2014, 6:00 Gdy słyszę, jak Ewa Kopacz mówi: „nie proszę o 100 dni spokoju, tylko o 100 dni współpracy”, to mam pewność, że sama to sobie przygotowała. To jest jej język – komentował na gorąco exposé wygłoszone przez nową... 12
  • Jałmużna dla bohatera 6 paź 2014, 6:00 Nie zniszczyła ich komuna, za to złamała III RP. Bici w przytułkach dla bezdomnych, umierający w biedzie. Politycy właśnie podjęli decyzję, że byli opozycjoniści nie dostaną zapowiadanych świadczeń socjalnych. 14
  • Kosmiczne jaja 6 paź 2014, 6:00 Nawet najwięksi zwolennicy stworzenia Polskiej Agencji Kosmicznej obawiają się, że nowa instytucja może się stać kolejną synekurą dla ekipy rządzącej, a jej działalność będzie fikcją. 18
  • Wehikuł nie z tej ziemi 6 paź 2014, 6:00 Nowe PIR: ratowanie wizerunku czy próba wyprowadzenia majątku spółek? Ujawniamy kulisy upadku niedoszłego „koła zamachowego gospodarki”. 21
  • Mogę być narzędziem 6 paź 2014, 6:00 Mam nadzieję, że takie prezentowanie weteranów wojennych, jakie miało miejsce w Sejmie, zejdzie do miast, powiatów – mówi PPŁK LESZEK STĘPIEŃ, dyrektor Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, jeden z bohaterów exposé Ewy Kopacz. 24
  • Szambo w salonie 6 paź 2014, 6:00 Znana feministka i obiecujący pisarz rozstają się w kłótni. Ona, żeby zdobyć przewagę w walce, ujawnia orientację seksualną osoby trzeciej. Czy ideologiczne guru może zrobić coś takiego i nadal pozostawać guru? 28
  • Elity bez makijażu 6 paź 2014, 6:00 Polskie elity intelektualne? To banda homofobów i hipokrytów, która właśnie zniżyła się do poziomu brukowca – mówi Karolina Korwin Piotrowska. 31
  • Przez łóżko? 6 paź 2014, 6:00 Pyskówka Dunin-Karpowicz tuż przed finałem Nike dostarczyła środowisku literackiemu niezliczonych rozkoszy. To tak miło zobaczyć, jak ktoś inny popełnia pijarowe samobójstwo, gmatwając się coraz głębiej we wzajemne, coraz... 34
  • Dom energooszczędny 6 paź 2014, 6:00 Domy energooszczędne i pasywne to opłacalność, nowoczesność, a także bardzo komfortowe warunki życia. 35
  • Kościelna rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Dopuszczenie do komunii osób po rozwodzie żyjących w ponownych związkach oraz zmiana kościelnego podejścia do antykoncepcji i osób homoseksualnych – te kontrowersyjne tematy podejmą biskupi na rozpoczynającym się w Watykanie synodzie. 36
  • Kościół jak „Hobbit” 6 paź 2014, 6:00 Na rozpoczynający się synod powinny być zaproszone osoby po rozwodzie czy wierzący homoseksualiści. Niestety, biskupi lubią słuchać tych, którzy mówią to, co oni chcą usłyszeć – mówi Dominika Kozłowska, naczelna miesięcznika „Znak”. 37
  • Słoik rodzi się w mieście 6 paź 2014, 6:00 Młodzi Polacy z egzaltacją zabrali się za wekowanie przetworów. To najnowszy trend wielkich miast, który staje się wręcz deklaracją polityczną. 40
  • Młodzi finansiści 6 paź 2014, 6:00 Edukacja finansowa dzieci to jeden z najnowszych trendów w bankowości na świecie. Obecna oferta polskich banków stawia nas wśród pionierów rewolucji w myśleniu o finansach najmłodszych. 43
  • Przeprawa przez raka 6 paź 2014, 6:00 Zaczyna się od kłopotów z diagnozą, potem koszmar kolejek na badania i konsultacje. Pacjenci z nadzieją oczekują wejścia w życie pakietu onkologicznego. Lekarze nie bardzo wiedzą, jak to będzie wyglądało. 44
  • Nie poprawiam Pana Boga 6 paź 2014, 6:00 Jak ludzie widzą, że nie chcę ich wyśmiać, ale sprawić, by jak najlepiej się zaprezentowali, gotowi są zrobić wszystko – mówi Czesław Czapliński, fotograf, który robił zdjęcia m.in.: Jacksonowi, Nixonowi, Vonnegutowi i Cindy Crawford. 46
  • Rio jednak kusi 6 paź 2014, 6:00 Polska siatkówka to dobry biznes. Jesteśmy w piątce najbogatszych światowych lig – mówi Paweł Zagumny, czołowy rozgrywający biało-czerwonych. 50
  • Zarobić na ideałach 6 paź 2014, 6:00 Chcą promować wartości ewangeliczne, walczą o prawa gejów. Przedsiębiorcy zaangażowani ideowo pokazują, że biznes nie służy tylko do zarabiania pieniędzy. 54
  • Abecadło o Kisielu 6 paź 2014, 6:00 Ćwierć wieku temu Stefan Kisielewski, najwybitniejszy felietonista w historii Polski, wydał „Abecadło Kisiela”, zapis refleksji o ludziach jego epoki. „To nie statecznie uporządkowany alfabet wspomnień, ile raczej abecadło, i to takie, co właśnie z pieca... 58
  • Kierunek: Bornholm 6 paź 2014, 6:00 Uciekając motorówką przez Bałtyk, zasłonili się porwanymi z plaży dziećmi. Nie udało się, zostali skazani. Uważają się za ofiary reżimu. 60
  • Parasolowa rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Bunt w Hongkongu uruchamia spór o kształt cywilizacji chińskiej. Szanse na happy end są iluzoryczne. Bardziej prawdopodobne są utrata przez metropolię autonomii albo rozlew krwi i chaos. 66
  • Gwiazdy są nagie 6 paź 2014, 6:00 Internet zalewa fala intymnych zdjęć celebrytek. Do akcji wkroczyło FBI, ale hakerzy mają przewagę: technologia pozwala nam już rejestrować każdą chwilę życia, ale wciąż nie pozwala zachować jej dla siebie. 68
  • Nowa żelazna kurtyna 6 paź 2014, 6:00 Putin odgradza Rosję od Zachodu. Popiera go większość społeczeństwa, ale coraz więcej ludzi na szczytach władzy i biznesu jest niezadowolonych. Zdobędą się na bunt? 70
  • Tu mówi Moskwa 6 paź 2014, 6:00 Słynny politolog Siergiej Markow nazywany jest ustami Kremla. Jego słowa oddają to, jak rosyjskie przywództwo postrzega wojnę na Ukrainie. Pokazują też przekaz, jakim Rosjanie karmieni są na co dzień w mediach. 72
  • Swoboda komunikacji dziękiusługom zintegrowanym 6 paź 2014, 6:00 Wybierając dostawcę usług, właściciele firm szukają takich partnerów, którzy są w stanie świadczyć je kompleksowo. 74
  • Bezpieczne oszczędzanie w czasach deflacji 6 paź 2014, 6:00 Miesiące wakacyjne przyniosły Polsce deflację, czyli spadek cen. To dla oszczędzających, przyzwyczajonych już do nieustannego spadku wartości pieniądza, sytuacja zupełnie nowa, skłaniająca do postawienia sobie pytania: gdzie w takim momencie bezpiecznie lokować swoje środki? 76
  • Dywersyfikacja, czyli alternatywne sposoby na niskie stopy procentowe 6 paź 2014, 6:00 Pozostające ciągle na rekordowo niskim poziomie stopy procentowe sprawiają, że trudno dziś znaleźć w standardowej ofercie instytucji finansowych produkty przynoszące satysfakcjonującą stopę zwrotu. Tradycyjne rozwiązania, takie jak... 78
  • Osiem przykazań inwestującego w fundusze 6 paź 2014, 6:00 Przed zainwestowaniem w jakikolwiek fundusz należy rozważyć kilka zasadniczych kwestii, tak żeby ewentualną decyzję podejmować w pełni świadomie, z jak największym zrozumieniem tematu i własnych potrzeb. Nie ma się z czym spieszyć, gdy chodzi o własne ciężko zarobione pieniądze. 80
  • Kres humanistów 6 paź 2014, 6:00 Czy komputery zastąpią historyków? Z pewnością tych, którzy nie wiedzą, co to big data. Informatyka już dziś rewolucjonizuje nauki humanistyczne. 82
  • Zapach choroby 6 paź 2014, 6:00 Bez bólu, bezpiecznie, bezinwazyjnie i wcześnie. Wiele schorzeń można zdiagnozować na podstawie zapachu pacjenta. W rozwoju tej metody ważny udział mają polscy naukowcy. 84
  • Żywa przynęta 6 paź 2014, 6:00 Wybrałem smutny kraj do mieszkania, bo sam jestem smutasem, pasuję do Polski – mówi John Porter, walijski muzyk, kompozytor i tekściarz. Właśnie pojawiła się jego najnowsza płyta „Honey Trap”. 86
  • Kalejdoskop kulturalny 6 paź 2014, 6:00 FILM Młodość w niepewnych czasach Filmy o ludziach dla ludzi – to hasło od dawna przyświecało Warszawskiemu Festiwalowi Filmowemu, którego 30. edycja zaczyna się 10 października. Także w tym roku na imprezie można znaleźć... 90
  • Bomba tygodnia 6 paź 2014, 6:00 Cienkie gacie Po tym, jak filmami „Last minute” i „Ciacho” Patryk Vega zdefiniował określenie „dno”, do kin wszedł jego film „Służby specjalne”. Podobno, według reżysera, nie można o nim... 98
  • Prostytucja kontra badania 6 paź 2014, 6:00 Film pod tytułem „Jak ratujemy górnictwo” wciąż trwa. Przy okazji wypływają coraz nowsze fakty dotyczące życia górników. Agencja pracy Sedlak & Sedlak wyliczyła, że zarobki w górnictwie w 2013 r. są o 85 proc. wyższe... 102
  • To, co najważniejsze 6 paź 2014, 6:00 Dr Zagłada straszy Znowu przemówił i znowu ostrzega. Amerykański ekonomista Nouriel Roubini, zwany „Kasandrą świata finansów”, przedstawił zagrożenia dla rynków finansowych i największych gospodarek. To on jako pierwszy... 103
  • Przysypani węglem 6 paź 2014, 6:00 Problemem polskiego górnictwa nie jest węgiel z Rosji. Na krawędź bankructwa prowadzą kopalnie lata zaniechań, brak reform i strategii energetycznej. 105
  • Wojna na burgery 6 paź 2014, 6:00 McDonald’s i Burger King od ponad 50 lat ostrzą sobie zęby na pozycję burgerowego lidera. W tej rywalizacji każdy chwyt jest dozwolony. 109
  • Udają, że pieką 6 paź 2014, 6:00 Kto to jest piekarz? Dziś trudno wyobrazić sobie takie pytanie, ale wszystko wskazuje na to, że za kilka lat ten zawód odejdzie w Polsce w zapomnienie. Podobnie jak szewc, zdun czy kuśnierz. Czy tradycyjne rzemiosło da się jeszcze ocalić? 114
  • Sześć znaków, że poszukiwane mieszkanie jest tym jedynym 6 paź 2014, 6:00 Poszukiwanie mieszkania (szczególnie pierwszego) to skomplikowany proces. Warto zwracać uwagę nie tylko na cenę, metraż i liczbę pokoi, ale i na to, co podpowiada serce. 116
  • Biznes i technologie 6 paź 2014, 6:00 Nowy hegemon Microsoft zaprezentował długo oczekiwany i jeszcze dłużej komentowany nowy Windows. Pierwsze zaskoczenie związane jest z numeracją, bo nowy system będzie miał numer 10, a nie spodziewany 9. Windows ma być tylko jeden, bez... 117
  • Jak mówić pracownikowi „nie” 6 paź 2014, 6:00 U podstaw skutecznego zarządzania leży umiejętność powiedzenia podwładnemu „nie”. Niestety, często wywołuje ona u nas silne poczucie winy. Jako szef musisz się więc nauczyć odmawiać skutecznie i bezboleśnie. 120
  • Dwie książki 6 paź 2014, 6:00 Świat to dane „Big Data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie”, Victor Mayer- Schoenberger, Kenneth Cukier, Wyd. MT Biznes Od nauki po ochronę zdrowia, od bankowości po internet – ilość danych, które... 122
  • Kadry 6 paź 2014, 6:00 Prezes Katowickiego Holdingu Węglowego (KHW) Roman Łój został odwołany. Stanowisko stracił też jeden z wiceprezesów spółki. Do pełnienia obowiązków prezesa KHW rada nadzorcza oddelegowała ZYGMUNTA ŁUKASZCZYKA. Zarząd KHW chciał... 123

ZKDP - Nakład kontrolowany