Kres humanistów

Kres humanistów

Czy komputery zastąpią historyków? Z pewnością tych, którzy nie wiedzą, co to big data. Informatyka już dziś rewolucjonizuje nauki humanistyczne.

Brytyjski pisarz J.R.R.Tolkien musiał mieć tego dnia kwaśną minę. We wrześniu 1966 r. jego „Władca pierścieni” był murowanym kandydatem do nagrody literackiej Hugo w kategorii powieść wszech czasów. Niestety, przygody elfów i hobbitów przegrały walkę o pierwsze miejsce z „Fundacją” – mrocznym dziełem rosyjskiego twórcy science fiction, Isaaca Asimova, które było studium upadku władzy w galaktyce. Co takiego opowiedział Asimov, że zdołał przebić mistrza Tolkiena?

W wizji przyszłości Asimova ludzkość potrafi przewidzieć bieg historii. Ale nie w sposób magiczny, lecz zupełnie naukowy. Bohater „Fundacji” Hari Seldon opracował nową gałąź nauki, psychohistorię. Na czym polega? Mówiąc językiem XXI w., na użyciu praw socjologii, statystyki oraz wiedzy historycznej do przewidywania przyszłości społeczeństw. – Choć nie da się przewidzieć zachowania pojedynczych ludzi, to da się przewidzieć zachowania wielkich zbiorowisk – twierdzili zwolennicy Seldona. – To tak jak z gazem: choć nie wiesz, jak zachowa się pojedyncza cząsteczka, znając zasady zachowania gazu, możesz modelować ruch całej chmury – tłumaczyli. W powieści Asimova główny bohater tworzy scenariusz przyszłego upadku cywilizacji. Prawdopodobnie myślisz, czytelniku, że to bajania pisarza. Otóż nie. Psychohistoria powstaje na naszych oczach. Wraz z ekspansją komputerów oraz internetu zalewa nas ocean danych. Kto odpowiednio przeczesze jego bezmiar, ten jest w stanie zobaczyć pierwszy szkic przyszłości.

WIELKI NADZORCA ŚWIATA

Potrzebny jest jednak odpowiedni grzebyk, który wyłowi z morza danych to, co najważniejsze. Znalazł go Kalev H. Leetaru, politolog i ekspert od przetwarzania danych z Uniwersytetu Georgetown. Leetaru zajmuje się narzędziami do analizy big data – czyli ogromnych ilości zmieniających się i różnorodnych zbiorów danych. Takim zbiorem jest choćby ciągle uzupełniany zbiór faktów historycznych czy różne informacje dostępne w sieci. Leetaru we współpracy z Google i innymi firmami stworzył projekt GDELT – globalną bazę danych, która każdego dnia monitoruje informacje wyprodukowane przez ludzkość. GDELT to w zasadzie wielki obserwator świata: w czasie rzeczywistym skanuje serwisy informacyjne, prasę i wiadomości internetowe w ponad 100 językach, a potem wiąże z sobą słowa, nazwiska, miejsca, zagadnienia, źródła lub konkretne wydarzenia. Najstarsze zapisy, które posiada w bazie, pochodzą z 1979 r. Program potrafi poszukiwać informacji o nastrojach nastolatków w serwisach społecznościowych, niezadowoleniu społecznym w krajach arabskich, protestach w Indonezji czy kłótniach w Platformie Obywatelskiej. Wydarzenia świata dzieli na ponad 300 kategorii (np. protest, krytyka, groźba, współpraca, wspólna akcja). Z materiału reportera o potępieniu przez USA inwazji na Krym, podczas której cywile zostali ranni, program sczyta takie frazy-klucze: „USA krytykuje Rosję”, „Rosja najeżdża Ukrainę”, „Rosja i fizyczny konflikt na Ukrainie”. Te dane posłużą do dalszych analiz i sortowania informacji. Wszystko po to, aby GDELT jako uniwersalny kombajn informacji wiedział coraz lepiej, o czym myśli i mówi cała planeta.

HISTORIA SIĘ POWTARZA

– Historyk George Santayana pisał, że kto nie potrafi pamiętać przeszłości, skazany jest na jej ciągłe powtarzanie – argumentują twórcy GDELT. Historia jest cykliczna, a to, co się dzieje dzisiaj, jest głęboko zakorzenione w tym, co było wczoraj. Rozumiejąc przeszłość, łatwiej zinterpretujemy teraźniejszość. A dzięki temu dostrzeżemy powtarzalne wzorce wydarzeń. To z kolei pozwala przewidywać przyszłość.

Leetaru wierzy, że z szumu mediów da się wyłowić tajemnice jutra. Choć relacja jednego dziennikarza jest zawsze subiektywna, to uśredniona analiza produktu pracy tysięcy dziennikarzy mówi nam coś o kształcie przyszłości. – Weźmy na przykład na tapetę wieści mediów z ostatnich dwóch miesięcy na temat konfliktu w Egipcie – tłumaczy Leetaru. – Teraz przeszukajmy kilkumiesięczne okresy historii wszystkich innych krajów w naszej bazie pod kątem podobieństw do wydarzeń w Egipcie. Oczywiście znajdziemy takie okresy. Wtedy informacja o tym, co stało się później w podobnych sytuacjach, pozwala oszacować, co może się stać w Egipcie. Być może to brzmi jak szaleństwo, ale Kalev H. Leetaru jest na liście 100 najbardziej wpływowych intelektualistów magazynu „Foreign Policy”. Jak sam twierdzi, historycy przyszłości będą musieli nauczyć się wykorzystywać podobne cyfrowe narzędzia, aby zrozumieć zmiany na świecie. Nie oznacza to, że humaniści przestaną być potrzebni, ale raczej to, że dużą część analizy źródeł odwalą za nich komputery. Humaniści nielubiący matematyki będą mieć jednak bardzo ciężko – bez opanowania podstaw informatyki nie poradzą sobie na przyszłym rynku pracy.

ŚWIT CYFROWYCH HUMANISTÓW

Dlatego na światowych uniwersytetach powoli powstają kierunki studiów mające pomóc studentom w zaprzęgnięciu analitycznej potęgi komputerów do pracy w dziedzinach tak różnych, jak psychologia społeczna, politologia czy archeologia. Tworzy się zupełnie nowa dziedzina wiedzy: cyfrowa humanistyka (digital humanities). Jej cele są zbieżne z psychohistorią znaną z wizji Asimova: chodzi o uzyskanie nowej i użytecznej wiedzy o ludzkości przy użyciu narzędzi obliczeniowych. Studenci na zajęciach z humanistyki cyfrowej uczą się np. szybkiego przeczesywania baz big data oraz podstaw programowania komputerowego. Tworzą też wirtualne środowiska pełne tzw. agentów – programików komputerowych symulujących ludzi, które mogą wchodzić z sobą w różnego rodzaju interakcje. Student może tu bawić się w Boga, projektując zachowanie całej społeczności.

Informatyka wdziera się nawet do dyscyplin tak spekulacyjnych, jak – zdawałoby się – etyka i moralność. Jednym z informatycznych badaczy moralności jest prof. Jason Alexander McKenzie, filozof z London School of Economics.

Wrzuca do wirtualnych środowisk agentów i każe im współpracować bądź walczyć z sobą według różnych, spotykanych także w realnym życiu strategii. Potem obserwuje, która ze strategii ostatecznie wygrywa. – Z moich symulacji wynika, że dzięki moralności ludzie ograniczają swoją wolność działania, ale w taki sposób, że ostatecznie opłaca się to wszystkim – mówi prof. McKenzie.

KODZENIE JAK CHODZENIE

Od wszechobecności big data i postępującej komputeryzacji świata nie ma już ucieczki. – Nie każdy z nas musi być programistą, ale podstawowa znajomość języka technologii jest niezbędna wszystkim – mówi Bartosz Stodulski, socjolog i organizator warsztatów informatycznych dla dzieci Szkoła Kodzenia EE. Stodulski wierzy, że tak jak nauka chodzenia, tak najmłodszemu pokoleniu niezbędne jest zrozumienie podstaw kodowania. – Oczywiście nie każde dziecko będzie informatykiem, ale wydajne przetwarzanie informacji i logiczny sposób myślenia jest niezbędny każdemu – mówi. A właśnie te cechy dziecko zdobywa, gdy uczy się języka kodowania. – Zrozumienie choćby kilkudziesięciu komend programowania pozwala dotknąć zupełnie nowych obszarów wiedzy – dodaje Stodulski. Najważniejsze jest jednak, aby przełamać barierę strachu przed przyszłością, która staje się coraz bardziej informatyczna. Niestety, choć dziś zapisujemy dzieci na język angielski, to zapominamy, że tak samo niezbędny dla przyszłych pokoleń humanistów będzie inny język. Język informatyki. �

Okładka tygodnika WPROST: 41/2014
Więcej możesz przeczytać w 41/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2014 (1649)

  • Zapiski z tygodnia 6 paź 2014, 6:00 2 października czwartek Jak służby inwigilują dziennikarzy Polskie służby specjalne non stop depczą jedną z najważniejszych zasad wolnego państwa – prawa dziennikarzy do zachowania tajemnicy zawodowej. Przyglądamy się temu... 4
  • Skaner 6 paź 2014, 6:00 POLITYKA Kalisz na prezydenta Ryszard Kalisz chce zostać kandydatem zjednoczonej lewicy na prezydenta RP. Od kilku lat był jednym z liderów w sondażach poparcia. W maju ubiegłego roku zaufanie do Ryszarda Kalisza deklarowało aż 45 proc.... 6
  • Hartman. Lewicowy Korwin-Mikke 6 paź 2014, 6:00 Właściwie o ostatnim wyczynie prof. Jana Hartmana najlepiej byłoby nie pisać nic. Ani słowa. Po co dowartościowywać takie wynurzenia? Nie pierwszy raz prof. Hartman szokuje. Podąża przy tym tą samą drogą, co Janusz Korwin-Mikke. Jeden... 12
  • Spokojnie, to tylko exposé 6 paź 2014, 6:00 Gdy słyszę, jak Ewa Kopacz mówi: „nie proszę o 100 dni spokoju, tylko o 100 dni współpracy”, to mam pewność, że sama to sobie przygotowała. To jest jej język – komentował na gorąco exposé wygłoszone przez nową... 12
  • Jałmużna dla bohatera 6 paź 2014, 6:00 Nie zniszczyła ich komuna, za to złamała III RP. Bici w przytułkach dla bezdomnych, umierający w biedzie. Politycy właśnie podjęli decyzję, że byli opozycjoniści nie dostaną zapowiadanych świadczeń socjalnych. 14
  • Kosmiczne jaja 6 paź 2014, 6:00 Nawet najwięksi zwolennicy stworzenia Polskiej Agencji Kosmicznej obawiają się, że nowa instytucja może się stać kolejną synekurą dla ekipy rządzącej, a jej działalność będzie fikcją. 18
  • Wehikuł nie z tej ziemi 6 paź 2014, 6:00 Nowe PIR: ratowanie wizerunku czy próba wyprowadzenia majątku spółek? Ujawniamy kulisy upadku niedoszłego „koła zamachowego gospodarki”. 21
  • Mogę być narzędziem 6 paź 2014, 6:00 Mam nadzieję, że takie prezentowanie weteranów wojennych, jakie miało miejsce w Sejmie, zejdzie do miast, powiatów – mówi PPŁK LESZEK STĘPIEŃ, dyrektor Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, jeden z bohaterów exposé Ewy Kopacz. 24
  • Szambo w salonie 6 paź 2014, 6:00 Znana feministka i obiecujący pisarz rozstają się w kłótni. Ona, żeby zdobyć przewagę w walce, ujawnia orientację seksualną osoby trzeciej. Czy ideologiczne guru może zrobić coś takiego i nadal pozostawać guru? 28
  • Elity bez makijażu 6 paź 2014, 6:00 Polskie elity intelektualne? To banda homofobów i hipokrytów, która właśnie zniżyła się do poziomu brukowca – mówi Karolina Korwin Piotrowska. 31
  • Przez łóżko? 6 paź 2014, 6:00 Pyskówka Dunin-Karpowicz tuż przed finałem Nike dostarczyła środowisku literackiemu niezliczonych rozkoszy. To tak miło zobaczyć, jak ktoś inny popełnia pijarowe samobójstwo, gmatwając się coraz głębiej we wzajemne, coraz... 34
  • Dom energooszczędny 6 paź 2014, 6:00 Domy energooszczędne i pasywne to opłacalność, nowoczesność, a także bardzo komfortowe warunki życia. 35
  • Kościelna rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Dopuszczenie do komunii osób po rozwodzie żyjących w ponownych związkach oraz zmiana kościelnego podejścia do antykoncepcji i osób homoseksualnych – te kontrowersyjne tematy podejmą biskupi na rozpoczynającym się w Watykanie synodzie. 36
  • Kościół jak „Hobbit” 6 paź 2014, 6:00 Na rozpoczynający się synod powinny być zaproszone osoby po rozwodzie czy wierzący homoseksualiści. Niestety, biskupi lubią słuchać tych, którzy mówią to, co oni chcą usłyszeć – mówi Dominika Kozłowska, naczelna miesięcznika „Znak”. 37
  • Słoik rodzi się w mieście 6 paź 2014, 6:00 Młodzi Polacy z egzaltacją zabrali się za wekowanie przetworów. To najnowszy trend wielkich miast, który staje się wręcz deklaracją polityczną. 40
  • Młodzi finansiści 6 paź 2014, 6:00 Edukacja finansowa dzieci to jeden z najnowszych trendów w bankowości na świecie. Obecna oferta polskich banków stawia nas wśród pionierów rewolucji w myśleniu o finansach najmłodszych. 43
  • Przeprawa przez raka 6 paź 2014, 6:00 Zaczyna się od kłopotów z diagnozą, potem koszmar kolejek na badania i konsultacje. Pacjenci z nadzieją oczekują wejścia w życie pakietu onkologicznego. Lekarze nie bardzo wiedzą, jak to będzie wyglądało. 44
  • Nie poprawiam Pana Boga 6 paź 2014, 6:00 Jak ludzie widzą, że nie chcę ich wyśmiać, ale sprawić, by jak najlepiej się zaprezentowali, gotowi są zrobić wszystko – mówi Czesław Czapliński, fotograf, który robił zdjęcia m.in.: Jacksonowi, Nixonowi, Vonnegutowi i Cindy Crawford. 46
  • Rio jednak kusi 6 paź 2014, 6:00 Polska siatkówka to dobry biznes. Jesteśmy w piątce najbogatszych światowych lig – mówi Paweł Zagumny, czołowy rozgrywający biało-czerwonych. 50
  • Zarobić na ideałach 6 paź 2014, 6:00 Chcą promować wartości ewangeliczne, walczą o prawa gejów. Przedsiębiorcy zaangażowani ideowo pokazują, że biznes nie służy tylko do zarabiania pieniędzy. 54
  • Abecadło o Kisielu 6 paź 2014, 6:00 Ćwierć wieku temu Stefan Kisielewski, najwybitniejszy felietonista w historii Polski, wydał „Abecadło Kisiela”, zapis refleksji o ludziach jego epoki. „To nie statecznie uporządkowany alfabet wspomnień, ile raczej abecadło, i to takie, co właśnie z pieca... 58
  • Kierunek: Bornholm 6 paź 2014, 6:00 Uciekając motorówką przez Bałtyk, zasłonili się porwanymi z plaży dziećmi. Nie udało się, zostali skazani. Uważają się za ofiary reżimu. 60
  • Parasolowa rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Bunt w Hongkongu uruchamia spór o kształt cywilizacji chińskiej. Szanse na happy end są iluzoryczne. Bardziej prawdopodobne są utrata przez metropolię autonomii albo rozlew krwi i chaos. 66
  • Gwiazdy są nagie 6 paź 2014, 6:00 Internet zalewa fala intymnych zdjęć celebrytek. Do akcji wkroczyło FBI, ale hakerzy mają przewagę: technologia pozwala nam już rejestrować każdą chwilę życia, ale wciąż nie pozwala zachować jej dla siebie. 68
  • Nowa żelazna kurtyna 6 paź 2014, 6:00 Putin odgradza Rosję od Zachodu. Popiera go większość społeczeństwa, ale coraz więcej ludzi na szczytach władzy i biznesu jest niezadowolonych. Zdobędą się na bunt? 70
  • Tu mówi Moskwa 6 paź 2014, 6:00 Słynny politolog Siergiej Markow nazywany jest ustami Kremla. Jego słowa oddają to, jak rosyjskie przywództwo postrzega wojnę na Ukrainie. Pokazują też przekaz, jakim Rosjanie karmieni są na co dzień w mediach. 72
  • Swoboda komunikacji dziękiusługom zintegrowanym 6 paź 2014, 6:00 Wybierając dostawcę usług, właściciele firm szukają takich partnerów, którzy są w stanie świadczyć je kompleksowo. 74
  • Bezpieczne oszczędzanie w czasach deflacji 6 paź 2014, 6:00 Miesiące wakacyjne przyniosły Polsce deflację, czyli spadek cen. To dla oszczędzających, przyzwyczajonych już do nieustannego spadku wartości pieniądza, sytuacja zupełnie nowa, skłaniająca do postawienia sobie pytania: gdzie w takim momencie bezpiecznie lokować swoje środki? 76
  • Dywersyfikacja, czyli alternatywne sposoby na niskie stopy procentowe 6 paź 2014, 6:00 Pozostające ciągle na rekordowo niskim poziomie stopy procentowe sprawiają, że trudno dziś znaleźć w standardowej ofercie instytucji finansowych produkty przynoszące satysfakcjonującą stopę zwrotu. Tradycyjne rozwiązania, takie jak... 78
  • Osiem przykazań inwestującego w fundusze 6 paź 2014, 6:00 Przed zainwestowaniem w jakikolwiek fundusz należy rozważyć kilka zasadniczych kwestii, tak żeby ewentualną decyzję podejmować w pełni świadomie, z jak największym zrozumieniem tematu i własnych potrzeb. Nie ma się z czym spieszyć, gdy chodzi o własne ciężko zarobione pieniądze. 80
  • Kres humanistów 6 paź 2014, 6:00 Czy komputery zastąpią historyków? Z pewnością tych, którzy nie wiedzą, co to big data. Informatyka już dziś rewolucjonizuje nauki humanistyczne. 82
  • Zapach choroby 6 paź 2014, 6:00 Bez bólu, bezpiecznie, bezinwazyjnie i wcześnie. Wiele schorzeń można zdiagnozować na podstawie zapachu pacjenta. W rozwoju tej metody ważny udział mają polscy naukowcy. 84
  • Żywa przynęta 6 paź 2014, 6:00 Wybrałem smutny kraj do mieszkania, bo sam jestem smutasem, pasuję do Polski – mówi John Porter, walijski muzyk, kompozytor i tekściarz. Właśnie pojawiła się jego najnowsza płyta „Honey Trap”. 86
  • Kalejdoskop kulturalny 6 paź 2014, 6:00 FILM Młodość w niepewnych czasach Filmy o ludziach dla ludzi – to hasło od dawna przyświecało Warszawskiemu Festiwalowi Filmowemu, którego 30. edycja zaczyna się 10 października. Także w tym roku na imprezie można znaleźć... 90
  • Bomba tygodnia 6 paź 2014, 6:00 Cienkie gacie Po tym, jak filmami „Last minute” i „Ciacho” Patryk Vega zdefiniował określenie „dno”, do kin wszedł jego film „Służby specjalne”. Podobno, według reżysera, nie można o nim... 98
  • Prostytucja kontra badania 6 paź 2014, 6:00 Film pod tytułem „Jak ratujemy górnictwo” wciąż trwa. Przy okazji wypływają coraz nowsze fakty dotyczące życia górników. Agencja pracy Sedlak & Sedlak wyliczyła, że zarobki w górnictwie w 2013 r. są o 85 proc. wyższe... 102
  • To, co najważniejsze 6 paź 2014, 6:00 Dr Zagłada straszy Znowu przemówił i znowu ostrzega. Amerykański ekonomista Nouriel Roubini, zwany „Kasandrą świata finansów”, przedstawił zagrożenia dla rynków finansowych i największych gospodarek. To on jako pierwszy... 103
  • Przysypani węglem 6 paź 2014, 6:00 Problemem polskiego górnictwa nie jest węgiel z Rosji. Na krawędź bankructwa prowadzą kopalnie lata zaniechań, brak reform i strategii energetycznej. 105
  • Wojna na burgery 6 paź 2014, 6:00 McDonald’s i Burger King od ponad 50 lat ostrzą sobie zęby na pozycję burgerowego lidera. W tej rywalizacji każdy chwyt jest dozwolony. 109
  • Udają, że pieką 6 paź 2014, 6:00 Kto to jest piekarz? Dziś trudno wyobrazić sobie takie pytanie, ale wszystko wskazuje na to, że za kilka lat ten zawód odejdzie w Polsce w zapomnienie. Podobnie jak szewc, zdun czy kuśnierz. Czy tradycyjne rzemiosło da się jeszcze ocalić? 114
  • Sześć znaków, że poszukiwane mieszkanie jest tym jedynym 6 paź 2014, 6:00 Poszukiwanie mieszkania (szczególnie pierwszego) to skomplikowany proces. Warto zwracać uwagę nie tylko na cenę, metraż i liczbę pokoi, ale i na to, co podpowiada serce. 116
  • Biznes i technologie 6 paź 2014, 6:00 Nowy hegemon Microsoft zaprezentował długo oczekiwany i jeszcze dłużej komentowany nowy Windows. Pierwsze zaskoczenie związane jest z numeracją, bo nowy system będzie miał numer 10, a nie spodziewany 9. Windows ma być tylko jeden, bez... 117
  • Jak mówić pracownikowi „nie” 6 paź 2014, 6:00 U podstaw skutecznego zarządzania leży umiejętność powiedzenia podwładnemu „nie”. Niestety, często wywołuje ona u nas silne poczucie winy. Jako szef musisz się więc nauczyć odmawiać skutecznie i bezboleśnie. 120
  • Dwie książki 6 paź 2014, 6:00 Świat to dane „Big Data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie”, Victor Mayer- Schoenberger, Kenneth Cukier, Wyd. MT Biznes Od nauki po ochronę zdrowia, od bankowości po internet – ilość danych, które... 122
  • Kadry 6 paź 2014, 6:00 Prezes Katowickiego Holdingu Węglowego (KHW) Roman Łój został odwołany. Stanowisko stracił też jeden z wiceprezesów spółki. Do pełnienia obowiązków prezesa KHW rada nadzorcza oddelegowała ZYGMUNTA ŁUKASZCZYKA. Zarząd KHW chciał... 123

ZKDP - Nakład kontrolowany