Zapach choroby

Zapach choroby

Bez bólu, bezpiecznie, bezinwazyjnie i wcześnie. Wiele schorzeń można zdiagnozować na podstawie zapachu pacjenta. W rozwoju tej metody ważny udział mają polscy naukowcy.

W 2011 r. z powodu tzw. zespołu drugiego uderzenia zmarł w Anglii Benjamin Robinson, 14-letni rugbysta. Schorzenie to występuje, gdy osoba nie wyleczyła jednego urazu głowy, a doznała kolejnego. Urazy czaszki i mózgu, które mogą prowadzić do wielu poważnych chorób, a nawet śmierci, to groźny problem m.in. wśród bokserów, piłkarzy i rugbystów. W ferworze walki zdarza się, że ani sportowiec, ani trener nie zauważają problemu. Emocje mogą bowiem znieczulać – piłkarz Cesc Fąbregas wyrównującego gola w meczu Arsenal–FC Barcelona strzelił złamaną nogą. Aby zapobiec nieszczęściom na boisku, Anglicy chcą nawet wprowadzić przepisy, zgodnie z którymi piłkarz z podejrzeniem wstrząśnienia mózgu będzie musiał natychmiast opuścić boisko. Niewykluczone, że z restrykcyjnych przepisów będzie można jednak zrezygnować. Naukowcy z University of Birmingham ogłosili, że będą w stanie wykrywać wstrząśnienie mózgu za pomocą prostego, podobnego do alkomatu analizatora oddechu już pięć-dziesięć minut od urazu. Urządzenie przeszło testy laboratoryjne i bada się je z udziałem sportowców.


Już Sokrates zauważył, że niektóre choroby zmieniają zapach ludzkiego ciała, oddechu i wydzielin. Naukowcy z prestiżowego szwedzkiego Instytutu Karolinska potwierdzili, że aby zdiagnozować niektóre schorzenia, wystarczy ludzki nos. W trakcie badania ochotnicy wąchali używane przez innych koszulki. Na tej podstawie umieli prawidłowo wskazać, które ubrania należą do zdrowych, a które do chorych. Jak to możliwe? Niektóre choroby mają charakterystyczny zapach. Na przykład niewydolność wątroby może się objawiać zapachem surowej ryby, choroby nerek – zepsutej ryby, a oddech cukrzyka pachnie acetonem. Z kolei schizofrenia powoduje, że pot chorego zmienia woń na przypominającą ocet. Zdarza się, że bliscy osób chorych na nowotwór wyczuwają zmianę zapachu ich ciała, zanim lekarze postawią diagnozę.

Skoro wystarczy niedoskonały ludzki węch, oczywiste wydaje się podjęcie prób wytresowania na potrzeby diagnostyki zwierząt o znacznie lepiej rozwiniętym zmyśle powonienia. Zwłaszcza że pacjenci od lat zgłaszają, iż ich domowe zwierzęta nawet bez szkolenia wyczuwają choroby. Na przykład ostrzegają o zbliżającym się ataku epilepsji czy nadmiernie rosnącym stężeniu cukru w organizmie. Magazyn „Lancet” opisał historię Brytyjki, której pies lizał znamię na jej nodze. Kobieta opowiedziała o tym lekarzowi, który przeprowadził biopsję. Okazało się, że znamię musi zostać natychmiast usunięte. Po wyleczeniu zwierzę przestało zwracać uwagę na nogę właścicielki. Zwierzęta mogą być szybsze, tańsze i skuteczniejsze w wykrywaniu chorób niż nowoczesne urządzenia. Wielkoszczury, które od lat w Afryce wykorzystuje się do znajdowania materiałów wybuchowych, od niedawna z powodzeniem tresuje się do wykrywania gruźlicy w plwocinie. Gryzonie wykrywają ją nawet w próbkach, w których nie zauważono choroby podczas badania mikroskopowego. Do celów diagnostycznych tresuje się jednak przede wszystkim psy. Takimi badaniami zajmuje się prof. Tadeusz Jezierski z Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN, który jednak uważa, że nie wszystkie psy można wyszkolić do wykrywania chorób. – Aby zwierzę można było wykorzystywać w badaniach przesiewowych, musi ono mieć nie tylko świetny węch, ale także łatwo się uczyć i potrafić zakomunikować człowiekowi, że wykryło zapach, do którego było szkolone. Szacunkowo 30 proc. psów jest na tyle zdolnych, aby przejść wszystkie etapy specjalistycznego szkolenia. Trudno jednoznacznie wskazać najlepsze rasy, ale można wyróżnić psy ras pracujących węchowo, np. owczarki niemieckie, labradory, golden retrievery. Zdarzało się jednak, że naukowcy wykorzystywali w badaniach chihuahua czy charta włoskiego – mówi prof. Jezierski.

Włoscy naukowcy wyszkolili psy tak dobrze, że z 98-procentową skutecznością wykrywały raka prostaty w moczu. Szkolonym w Niemczech psom udało się poprawnie identyfikować chorych na raka płuc. Podobne wyniki uzyskali polscy specjaliści. Może to być przełom w diagnostyce tej choroby, bo dziś nie ma badań przesiewowych, które wcześnie wykrywałyby ten nowotwór. Psy pod wieloma względami przewyższają więc elektroniczną aparaturę. – W przypadku urządzenia próbka musi zostać zbadana nie dłużej niż trzy godziny po pobraniu, psy zaś potrafią rozróżnić zapach choroby nawet w próbkach przechowywanych przez kilka tygodni. Ponadto pies reaguje w czytelny sposób: kładzie się, siada czy drapie przy próbce, w której wyczuje zapach choroby. Tymczasem urządzenia potrzebują skomplikowanych algorytmów i obsługi fachowego personelu, który i tak może niekiedy popełnić błąd w interpretacji wyników – wyjaśnia prof. Jezierski.

CO WIEDZĄ PSY

Wiele lat badań spowodowało, że znamy coraz więcej powiązań między zapachem a chorobą. Także polscy specjaliści uzupełniają tę oddechową mapę diagnostyczną. Badania krakowskich naukowców wykazały, że w powietrzu wydychanym przez chorych ze schorzeniami nerek występuje związek chemiczny o nazwie trimetyloamina. – Schorzenie nerek ciągle jest dziś diagnozowane zbyt późno, wtedy gdy dają o sobie już znać choroby współistniejące. Skuteczny test oddechowy byłby zatem dobrym narzędziem diagnostycznym – mówi dr Beata Grabowska z Instytutu Fizyki Jądrowej PAN.

Dotychczas urządzenia wykrywające choroby w substancjach lotnych były skomplikowane, drogie i zajmowały dużo miejsca. Wysiłki naukowców doprowadziły jednak do tego, że urządzenia są zminimalizowane, a jednocześnie superczułe. Tak jest na przykład w przypadku raka piersi. Dostępny już w sprzedaży Breathe-Link ma skuteczność porównywalną z mammo grafią, a jednocześnie nie ma wad tej drugiej metody. Lekarze mają nadzieję, że kobiety chętniej będą się poddawały badaniu oddechu, które nie łączy się z bólem ani napromieniowaniem, nie wymaga też obnażania biustu. Rozwój diagnostyki opartej na zapachu ma prowadzić właśnie do takich efektów: skuteczniej, wcześniej i taniej zdiagnozowanych chorób, a więc bardziej efektywnego leczenia. �

ZAPACH ZDROWIA

Zapach zdrowego ciała jest wiele wart, czasem nawet wycenia się go całkiem konkretnie. W wiktoriańskiej Anglii młode damy z głową do interesów sprzedawały chusteczki przesiąknięte własnym zapachem. Dziś w cenie są intensywniejsze feromony – w Japonii można trafić na automaty z używaną damską bielizną (cena noszonych majtek wynosi 80 dolarów). Zapach zdrowego ciała zapewnia też sukces na randce. Opracowanie perfum, jakie próbował stworzyć bohater „Pachnidła” Patricka Süskinda, w świetle współczesnej nauki wydaje się jednak niemożliwe. Zadbała o to natura – najbardziej podobają nam się zapachy nie tylko osób zdrowych, ale także o najbardziej odmiennym od naszego genotypie, a więc dla każdego coś innego.

Okładka tygodnika WPROST: 41/2014
Więcej możesz przeczytać w 41/2014 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 41/2014 (1649)

  • Zapiski z tygodnia 6 paź 2014, 6:00 2 października czwartek Jak służby inwigilują dziennikarzy Polskie służby specjalne non stop depczą jedną z najważniejszych zasad wolnego państwa – prawa dziennikarzy do zachowania tajemnicy zawodowej. Przyglądamy się temu... 4
  • Skaner 6 paź 2014, 6:00 POLITYKA Kalisz na prezydenta Ryszard Kalisz chce zostać kandydatem zjednoczonej lewicy na prezydenta RP. Od kilku lat był jednym z liderów w sondażach poparcia. W maju ubiegłego roku zaufanie do Ryszarda Kalisza deklarowało aż 45 proc.... 6
  • Hartman. Lewicowy Korwin-Mikke 6 paź 2014, 6:00 Właściwie o ostatnim wyczynie prof. Jana Hartmana najlepiej byłoby nie pisać nic. Ani słowa. Po co dowartościowywać takie wynurzenia? Nie pierwszy raz prof. Hartman szokuje. Podąża przy tym tą samą drogą, co Janusz Korwin-Mikke. Jeden... 12
  • Spokojnie, to tylko exposé 6 paź 2014, 6:00 Gdy słyszę, jak Ewa Kopacz mówi: „nie proszę o 100 dni spokoju, tylko o 100 dni współpracy”, to mam pewność, że sama to sobie przygotowała. To jest jej język – komentował na gorąco exposé wygłoszone przez nową... 12
  • Jałmużna dla bohatera 6 paź 2014, 6:00 Nie zniszczyła ich komuna, za to złamała III RP. Bici w przytułkach dla bezdomnych, umierający w biedzie. Politycy właśnie podjęli decyzję, że byli opozycjoniści nie dostaną zapowiadanych świadczeń socjalnych. 14
  • Kosmiczne jaja 6 paź 2014, 6:00 Nawet najwięksi zwolennicy stworzenia Polskiej Agencji Kosmicznej obawiają się, że nowa instytucja może się stać kolejną synekurą dla ekipy rządzącej, a jej działalność będzie fikcją. 18
  • Wehikuł nie z tej ziemi 6 paź 2014, 6:00 Nowe PIR: ratowanie wizerunku czy próba wyprowadzenia majątku spółek? Ujawniamy kulisy upadku niedoszłego „koła zamachowego gospodarki”. 21
  • Mogę być narzędziem 6 paź 2014, 6:00 Mam nadzieję, że takie prezentowanie weteranów wojennych, jakie miało miejsce w Sejmie, zejdzie do miast, powiatów – mówi PPŁK LESZEK STĘPIEŃ, dyrektor Centrum Weterana Działań poza Granicami Państwa, jeden z bohaterów exposé Ewy Kopacz. 24
  • Szambo w salonie 6 paź 2014, 6:00 Znana feministka i obiecujący pisarz rozstają się w kłótni. Ona, żeby zdobyć przewagę w walce, ujawnia orientację seksualną osoby trzeciej. Czy ideologiczne guru może zrobić coś takiego i nadal pozostawać guru? 28
  • Elity bez makijażu 6 paź 2014, 6:00 Polskie elity intelektualne? To banda homofobów i hipokrytów, która właśnie zniżyła się do poziomu brukowca – mówi Karolina Korwin Piotrowska. 31
  • Przez łóżko? 6 paź 2014, 6:00 Pyskówka Dunin-Karpowicz tuż przed finałem Nike dostarczyła środowisku literackiemu niezliczonych rozkoszy. To tak miło zobaczyć, jak ktoś inny popełnia pijarowe samobójstwo, gmatwając się coraz głębiej we wzajemne, coraz... 34
  • Dom energooszczędny 6 paź 2014, 6:00 Domy energooszczędne i pasywne to opłacalność, nowoczesność, a także bardzo komfortowe warunki życia. 35
  • Kościelna rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Dopuszczenie do komunii osób po rozwodzie żyjących w ponownych związkach oraz zmiana kościelnego podejścia do antykoncepcji i osób homoseksualnych – te kontrowersyjne tematy podejmą biskupi na rozpoczynającym się w Watykanie synodzie. 36
  • Kościół jak „Hobbit” 6 paź 2014, 6:00 Na rozpoczynający się synod powinny być zaproszone osoby po rozwodzie czy wierzący homoseksualiści. Niestety, biskupi lubią słuchać tych, którzy mówią to, co oni chcą usłyszeć – mówi Dominika Kozłowska, naczelna miesięcznika „Znak”. 37
  • Słoik rodzi się w mieście 6 paź 2014, 6:00 Młodzi Polacy z egzaltacją zabrali się za wekowanie przetworów. To najnowszy trend wielkich miast, który staje się wręcz deklaracją polityczną. 40
  • Młodzi finansiści 6 paź 2014, 6:00 Edukacja finansowa dzieci to jeden z najnowszych trendów w bankowości na świecie. Obecna oferta polskich banków stawia nas wśród pionierów rewolucji w myśleniu o finansach najmłodszych. 43
  • Przeprawa przez raka 6 paź 2014, 6:00 Zaczyna się od kłopotów z diagnozą, potem koszmar kolejek na badania i konsultacje. Pacjenci z nadzieją oczekują wejścia w życie pakietu onkologicznego. Lekarze nie bardzo wiedzą, jak to będzie wyglądało. 44
  • Nie poprawiam Pana Boga 6 paź 2014, 6:00 Jak ludzie widzą, że nie chcę ich wyśmiać, ale sprawić, by jak najlepiej się zaprezentowali, gotowi są zrobić wszystko – mówi Czesław Czapliński, fotograf, który robił zdjęcia m.in.: Jacksonowi, Nixonowi, Vonnegutowi i Cindy Crawford. 46
  • Rio jednak kusi 6 paź 2014, 6:00 Polska siatkówka to dobry biznes. Jesteśmy w piątce najbogatszych światowych lig – mówi Paweł Zagumny, czołowy rozgrywający biało-czerwonych. 50
  • Zarobić na ideałach 6 paź 2014, 6:00 Chcą promować wartości ewangeliczne, walczą o prawa gejów. Przedsiębiorcy zaangażowani ideowo pokazują, że biznes nie służy tylko do zarabiania pieniędzy. 54
  • Abecadło o Kisielu 6 paź 2014, 6:00 Ćwierć wieku temu Stefan Kisielewski, najwybitniejszy felietonista w historii Polski, wydał „Abecadło Kisiela”, zapis refleksji o ludziach jego epoki. „To nie statecznie uporządkowany alfabet wspomnień, ile raczej abecadło, i to takie, co właśnie z pieca... 58
  • Kierunek: Bornholm 6 paź 2014, 6:00 Uciekając motorówką przez Bałtyk, zasłonili się porwanymi z plaży dziećmi. Nie udało się, zostali skazani. Uważają się za ofiary reżimu. 60
  • Parasolowa rewolucja 6 paź 2014, 6:00 Bunt w Hongkongu uruchamia spór o kształt cywilizacji chińskiej. Szanse na happy end są iluzoryczne. Bardziej prawdopodobne są utrata przez metropolię autonomii albo rozlew krwi i chaos. 66
  • Gwiazdy są nagie 6 paź 2014, 6:00 Internet zalewa fala intymnych zdjęć celebrytek. Do akcji wkroczyło FBI, ale hakerzy mają przewagę: technologia pozwala nam już rejestrować każdą chwilę życia, ale wciąż nie pozwala zachować jej dla siebie. 68
  • Nowa żelazna kurtyna 6 paź 2014, 6:00 Putin odgradza Rosję od Zachodu. Popiera go większość społeczeństwa, ale coraz więcej ludzi na szczytach władzy i biznesu jest niezadowolonych. Zdobędą się na bunt? 70
  • Tu mówi Moskwa 6 paź 2014, 6:00 Słynny politolog Siergiej Markow nazywany jest ustami Kremla. Jego słowa oddają to, jak rosyjskie przywództwo postrzega wojnę na Ukrainie. Pokazują też przekaz, jakim Rosjanie karmieni są na co dzień w mediach. 72
  • Swoboda komunikacji dziękiusługom zintegrowanym 6 paź 2014, 6:00 Wybierając dostawcę usług, właściciele firm szukają takich partnerów, którzy są w stanie świadczyć je kompleksowo. 74
  • Bezpieczne oszczędzanie w czasach deflacji 6 paź 2014, 6:00 Miesiące wakacyjne przyniosły Polsce deflację, czyli spadek cen. To dla oszczędzających, przyzwyczajonych już do nieustannego spadku wartości pieniądza, sytuacja zupełnie nowa, skłaniająca do postawienia sobie pytania: gdzie w takim momencie bezpiecznie lokować swoje środki? 76
  • Dywersyfikacja, czyli alternatywne sposoby na niskie stopy procentowe 6 paź 2014, 6:00 Pozostające ciągle na rekordowo niskim poziomie stopy procentowe sprawiają, że trudno dziś znaleźć w standardowej ofercie instytucji finansowych produkty przynoszące satysfakcjonującą stopę zwrotu. Tradycyjne rozwiązania, takie jak... 78
  • Osiem przykazań inwestującego w fundusze 6 paź 2014, 6:00 Przed zainwestowaniem w jakikolwiek fundusz należy rozważyć kilka zasadniczych kwestii, tak żeby ewentualną decyzję podejmować w pełni świadomie, z jak największym zrozumieniem tematu i własnych potrzeb. Nie ma się z czym spieszyć, gdy chodzi o własne ciężko zarobione pieniądze. 80
  • Kres humanistów 6 paź 2014, 6:00 Czy komputery zastąpią historyków? Z pewnością tych, którzy nie wiedzą, co to big data. Informatyka już dziś rewolucjonizuje nauki humanistyczne. 82
  • Zapach choroby 6 paź 2014, 6:00 Bez bólu, bezpiecznie, bezinwazyjnie i wcześnie. Wiele schorzeń można zdiagnozować na podstawie zapachu pacjenta. W rozwoju tej metody ważny udział mają polscy naukowcy. 84
  • Żywa przynęta 6 paź 2014, 6:00 Wybrałem smutny kraj do mieszkania, bo sam jestem smutasem, pasuję do Polski – mówi John Porter, walijski muzyk, kompozytor i tekściarz. Właśnie pojawiła się jego najnowsza płyta „Honey Trap”. 86
  • Kalejdoskop kulturalny 6 paź 2014, 6:00 FILM Młodość w niepewnych czasach Filmy o ludziach dla ludzi – to hasło od dawna przyświecało Warszawskiemu Festiwalowi Filmowemu, którego 30. edycja zaczyna się 10 października. Także w tym roku na imprezie można znaleźć... 90
  • Bomba tygodnia 6 paź 2014, 6:00 Cienkie gacie Po tym, jak filmami „Last minute” i „Ciacho” Patryk Vega zdefiniował określenie „dno”, do kin wszedł jego film „Służby specjalne”. Podobno, według reżysera, nie można o nim... 98
  • Prostytucja kontra badania 6 paź 2014, 6:00 Film pod tytułem „Jak ratujemy górnictwo” wciąż trwa. Przy okazji wypływają coraz nowsze fakty dotyczące życia górników. Agencja pracy Sedlak & Sedlak wyliczyła, że zarobki w górnictwie w 2013 r. są o 85 proc. wyższe... 102
  • To, co najważniejsze 6 paź 2014, 6:00 Dr Zagłada straszy Znowu przemówił i znowu ostrzega. Amerykański ekonomista Nouriel Roubini, zwany „Kasandrą świata finansów”, przedstawił zagrożenia dla rynków finansowych i największych gospodarek. To on jako pierwszy... 103
  • Przysypani węglem 6 paź 2014, 6:00 Problemem polskiego górnictwa nie jest węgiel z Rosji. Na krawędź bankructwa prowadzą kopalnie lata zaniechań, brak reform i strategii energetycznej. 105
  • Wojna na burgery 6 paź 2014, 6:00 McDonald’s i Burger King od ponad 50 lat ostrzą sobie zęby na pozycję burgerowego lidera. W tej rywalizacji każdy chwyt jest dozwolony. 109
  • Udają, że pieką 6 paź 2014, 6:00 Kto to jest piekarz? Dziś trudno wyobrazić sobie takie pytanie, ale wszystko wskazuje na to, że za kilka lat ten zawód odejdzie w Polsce w zapomnienie. Podobnie jak szewc, zdun czy kuśnierz. Czy tradycyjne rzemiosło da się jeszcze ocalić? 114
  • Sześć znaków, że poszukiwane mieszkanie jest tym jedynym 6 paź 2014, 6:00 Poszukiwanie mieszkania (szczególnie pierwszego) to skomplikowany proces. Warto zwracać uwagę nie tylko na cenę, metraż i liczbę pokoi, ale i na to, co podpowiada serce. 116
  • Biznes i technologie 6 paź 2014, 6:00 Nowy hegemon Microsoft zaprezentował długo oczekiwany i jeszcze dłużej komentowany nowy Windows. Pierwsze zaskoczenie związane jest z numeracją, bo nowy system będzie miał numer 10, a nie spodziewany 9. Windows ma być tylko jeden, bez... 117
  • Jak mówić pracownikowi „nie” 6 paź 2014, 6:00 U podstaw skutecznego zarządzania leży umiejętność powiedzenia podwładnemu „nie”. Niestety, często wywołuje ona u nas silne poczucie winy. Jako szef musisz się więc nauczyć odmawiać skutecznie i bezboleśnie. 120
  • Dwie książki 6 paź 2014, 6:00 Świat to dane „Big Data. Rewolucja, która zmieni nasze myślenie, pracę i życie”, Victor Mayer- Schoenberger, Kenneth Cukier, Wyd. MT Biznes Od nauki po ochronę zdrowia, od bankowości po internet – ilość danych, które... 122
  • Kadry 6 paź 2014, 6:00 Prezes Katowickiego Holdingu Węglowego (KHW) Roman Łój został odwołany. Stanowisko stracił też jeden z wiceprezesów spółki. Do pełnienia obowiązków prezesa KHW rada nadzorcza oddelegowała ZYGMUNTA ŁUKASZCZYKA. Zarząd KHW chciał... 123

ZKDP - Nakład kontrolowany