Ile tolerancji dla nietolerancji

Ile tolerancji dla nietolerancji

Kłopoty z kwestią klauzuli sumienia mamy nie tylko w Polsce. Przez Stany Zjednoczone przetacza się właśnie ostry spór o to, jak dalece można uwzględniać w codziennym życiu i pracy przekonania i religię.

Jeśli para gejów pojawi się u nas i zamówi pizzę na własny ślub, będziemy musieli powiedzieć »nie«. Jesteśmy chrześcijańską firmą” – to zdanie wypowiedziane przez Crystal O’Connor przed kamerami lokalnej telewizji w Indianie wywołało prawdziwą burzę, która przetoczyła się przez całe Stany Zjednoczone. Dwa stany – Arkansas i Indiana – stały się w ostatnich tygodniach kolejnym frontem starcia religijnych środowisk konserwatywnych z obrońcami praw mniejszości seksualnych.

Oba zostały zmuszone do „poprawienia” swoich ustaw. Wypowiedź współwłaścicielki rodzinnej pizzerii „Memories Pizza” z małego miasteczka Walkerton miała być jedną z opinii w sprawie przyjętej przez legislaturę stanu Indiana ustawy o obronie wartości religijnych. W pierwszej wersji podpisanej przez gubernatora Mike’a Pence’a znalazł się zapis zakazujący władzom stanowym ingerencji w prawo osoby lub biznesu do praktykowania własnej religii, chyba że rząd wskaże na ważne konsekwencje społeczne takich zachowań.

Jeszcze przed uchwaleniem ustawy grupa 30 profesorów prawa ostrzegła w liście do legislatury, że projekt wywoła zamieszanie i konflikty, jeśli wejdzie w życie. „Przyznając specjalne uprawnienia firmom w sprawie wolności religijnych, zachęci się pracodawców, właścicieli nieruchomości, drobny biznes oraz korporacje do egzekwowania prawa na własną rękę” – ostrzegali prawoznawcy. „Ludzie potrzebują obrony swoich praw także w prowadzonych przez siebie firmach, a nie tylko w niedzielę rano” – replikował republikański kongresman z Indiany Bruce Borders.

Opinia O’Connor zaczęła tymczasem żyć własnym życiem. Błyskawicznie rozeszła się po internecie. W przestrzeni publicznej zawrzało. Szefowie 70 największych firm technologicznych we wspólnym liście zaprotestowali przeciwko pierwszej wersji ustawy w Indianie. „Jesteśmy dumni z tego, że stanęliśmy po stronie wolności i sprawiedliwości, i wzywamy wszystkie kongresy stanowe, aby dodały orientację seksualną oraz płeć do klauzul antydyskryminacyjnych” – oświadczył Max Levchin, szef organizacji Affirm, która koordynowała protest. W tym samym czasie największy pracodawca w USA – sieć supermarketów Wal- -Mart – zaprotestował przeciwko podobnym zapisom w projekcie ustawy w Arkansas, gdzie znajduje się centrala spółki. Amerykańska Unia Wolności Obywatelskich (American Civil Liberties Union) przypomniała, że ustawa stoi w sprzeczności z już obowiązującym prawem zabraniającym dyskryminacji.

Crystal O’Connor

„Jeśli para gejów pojawi się u nas i zamówi pizzę na własny ślub, będziemy musieli powiedzieć »nie«. Jesteśmy chrześcijańską firmą”

Po stronie praw gejów stanął nie tylko świat wielkiego biznesu, ale też naukowcy, politycy, a nawet gwiazdy sportu. Stan Nowy Jork po decyzji demokratycznego gubernatora Andrew Cuomo zabronił swoim pracownikom wyjazdów służbowych do Indiany i wyraźnie sugerował bojkot całego stanu. Odezwali się publicyści – zarówno liberalni, jak i konserwatywni. Czy wierzący właściciel zakładu fotograficznego ma prawo do odmowy robienia zdjęć na uroczystości ślubnej osób tej samej płci? Czy anestezjolog może odmówić znieczulenia podczas zabiegu aborcji? – te problemy roztrząsały na okrągło amerykańskie media. Odpowiedzi na te pytania zależały oczywiście od światopoglądu pytanej osoby. Posypały się też groźby i inwektywy. Perspektywa rabunku i podpalenia zakładu zmusiła rodzinę O’Connorów do zamknięcia pizzerii i wyniesienia się w bezpieczne miejsce. Aktywni byli także i ich zwolennicy. Zorganizowana w internecie zbiórka pieniędzy zamiast planowanych 25 tys. dolarów, przyniosła w ciągu 48 godzin 840 tys. Wsparło ją w sumie ponad 29 tys. konserwatywnych ofiarodawców. Publiczne protesty i perspektywa bojkotu przyniosły w końcu efekty. W obu stanach zmieniono prawo. W Indianie już po uchwaleniu i podpisaniu ustawy przez gubernatora Pence’a w błyskawicznym tempie przegłosowano dwie poprawki. W pierwszej z nich zabroniono firmom powoływania się na ustawę o przywróceniu wolności religijnych (RFRA) w uzasadnieniu odmowy świadczenia usług. Drugi zapis dotyczył zakazu dyskryminacji ze względu narasę, religię, kolor, pochodzenie, wiek, orientację seksualną, płeć czy służbę wojskową. W stanie Arkansas, gdzie prace nad ustawą jeszcze się nie zakończyły, gubernator Asa Hutchinson zagroził zawetowaniem każdego projektu, który będzie naruszał prawa jakichkolwiek mniejszości.

Zmiany od razu skrytykowały środowiska prawicowe. – Legislacyjna „łata” uderza w miliony wierzących Amerykanów, którzy chcieliby żyć w zgodzie z wyznawanymi wartościami, wolni od interwencji rządu – twierdzi dr Ryan T. Anderson z konserwatywnej Heritage Foundation w Waszyngtonie. – Spór będzie się toczyć dalej, a rozwiązania wcale nie będą proste i oczywiste. Obie strony mają za sobą mocne prawne argumenty – wśród nich orzeczenia Sądu Najwyższego.

Amerykański spór o „klauzulę sumienia” jest dużo bardziej skomplikowany od podobnych dyskursów toczonych w krajach europejskich. Nakłada się tu na siebie cały splot zależności prawa federalnego oraz prawodawstwa lokalnego stanowionego przez stanowe legislatury. Często znacznie się one między sobą różnią. Na przykład związki osób tej samej płci są dziś legalne w 36 stanach. 21 stanów – wliczając w to Indianę i Arkansas – ma też dziś własne wersje ustaw o wolności religii. Utah uchwaliło prawo chroniące zarówno gejów, jak i osoby chcące wyrażać swoje poglądy religijne.

Źródło prawnych sporów sięga 1993 r., kiedy to z błogosławieństwem obu partii Kongres USA przyjął ustawę Religious Freedom Restoration Act (RFRA). Zakazywała ona rządowi „znaczących interwencji w osobiste praktykowanie religii”. Miała chronić przede wszystkim amiszów, Indian i inne mniejszości, które praktykują swoje religie w sposób mogący stanowić naruszenie lokalnych praw i przepisów. Bezpośrednim powodem uchwalenia ustawy było używanie przez plemiona indiańskie znad Pacyfiku środków halucynogennych podczas obrządków, ale prawo objęło wszystkie wyznania. W 1997 r. Sąd Najwyższy uznał jednak, że zapisy federalnej ustawy nie mają odniesienia do praw stanowych. W rezultacie poszczególne stany zaczęły tworzyć własne wersje ustaw. Proces ten rozpoczął się w 1999 r. i trwa do dziś. W ubiegłym roku federalny Sąd Najwyższy wydał kolejne precedensowe orzeczenie. W sprawie nazwanej Hobby Lobby (od nazwy firmy wnoszącejpozew) sędziowie orzekli, że małe spółki rodzinne oparte na religijnych fundamentach powinny być zwolnione z opłacania tej części ubezpieczeń zdrowotnych pracowników, która przeznaczana jest na praktyki medyczne naruszające przekonania religijne ich założycieli. Chodziło o pokrywanie kosztów aborcji i antykoncepcji. Kilka dni później Sąd Najwyższy głosami konserwatywnej większości (5:4) wydał podobne orzeczenie w sprawie pracowników religijnej uczelni Wheaton College z Illinois.

W odróżnieniu od Polski klauzula sumienia przywoływana była w imieniu podmiotów finansujących składki, a nie korzystających z ubezpieczeń. Sprawa Hobby Lobby wyznaczyła jednak nową interpretację prawa. Kolejny krok – próba przeniesienia przez konserwatystów frontu walki o granice wolności sumienia na poziom prawa stanowego – był konsekwencją tej decyzji Sądu Najwyższego w Waszyngtonie. Uzbrojeni w orzeczenie Hobby Lobby konserwatyści zaczęli forsować własne wersje ustaw o ochronie wolności religii w takich stanach jak Indiana lub Arkansas. Zwolennicy równouprawnienia gejów także mają w ręku mocne argumenty i to dzięki… Sądowi Najwyższemu. Niemal w tym samym czasie, gdy rozstrzygano w sprawie Hobby Lobby, zakwestionował on niektóre zapisy Ustawy o ochronie małżeństwa z 2013 r. (Defense of Marriage Act), otwierając furtkę do legalizacji małżeństw osób tej samej płci w całych Stanach Zjednoczonych. Powstała sytuacja kuriozalna: orzeczenie w sprawach małżeństw stworzyło nowe mechanizmy ochrony dla mniejszości seksualnych, a z drugiej strony sprawa Hobby Lobby dała broń do ręki tym środowiskom, które są przeciwne legalizacji małżeństw gejowskich.

W przypadku biznesów odmawiających świadczenia usług gejom lub lesbijkom z powodów religijnych praktyka była jednak dość jasna. Sądy stanowe z reguły odrzucały klauzulę sumienia. W najgłośniejszej sprawie Sąd Najwyższy stanu Nowy Meksyk orzekł w 2013 r., że fotograf, który odmówił obsługi pary homoseksualistów, naruszył w ich przypadku prawa człowieka. Stało się tak, mimo że w Nowym Meksyku też obowiązuje lokalna wersja RFRA. Zdaniem sądu nie miała ona jednak zastosowania, bo w spór nie była zaangażowana żadna agenda rządowa.

Także prawnicy z Indiany zwracają uwagę, że nawet w przypadku pizzerii O’Connorów stanowa wersja ustawy RFRA z Indiany nie miałaby zastosowania. W spór między poszkodowaną parą gejów a właścicielami zakładu nie był bowiem zaangażowany bezpośrednio rząd. Sprawę o dyskryminację musiałyby zatem rozpatrywać sądy z powództwa cywilnego. Pizzeria O’Connorów otwarta została ponownie w czwartek 9 kwietnia po ośmiu dniach przestoju. Na brak frekwencji właściciele nie mogą teraz narzekać. Oprócz stałych klientów w lokalu pojawili się sympatycy wyrażający solidarność z Crystal. Kevin O’Connor, ojciec jej i siódemki rodzeństwa, oświadczył, że część pieniędzy, które ma otrzymać ze zbiórki publicznej, chce przeznaczyć na cele charytatywne, za resztę – rozbudować firmę. Głosy krytyki nie zmieniły jego poglądów. Podobnie jak nie zmieniły zdania obie części podzielonej ideologicznie Ameryki – liberalnej i konserwatywnej. Granice tolerancji dla nietolerancji – a może nietolerancji dla tolerancji – od teraz będą musiały wyznaczać amerykańskie sądy wszystkich instancji. �

Okładka tygodnika WPROST: 16/2015
Więcej możesz przeczytać w 16/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 16/2015 (1675)

  • Polityka – studnia z syropem 12 kwi 2015, 20:00 Alicję w Krainie Czarów” napisał matematyk. Profesor Charles Lutwidge Dodgson, przekonany, że symbole nadają światu znaczenia i zamieniając je ze sobą miejscami, możemy tworzyć nową rzeczywistość. Rzeczywistość, która stała... 3
  • SKANER 12 kwi 2015, 20:00 NAGRODA Nominacje do tytułu Człowiek Roku „Wprost”. Głosujcie z nami! Szanowni Państwo! Od tygodnia trwa Wasze głosowanie w wyborach Człowieka Roku „Wprost”. W tym roku bowiem postanowiliśmy, że decyzję o tym... 6
  • Partie dają zarobić kolegom 12 kwi 2015, 20:00 Platforma nie kupuje już win ani cygar, ale nadal płaci za eleganckie restauracje. PiS po zmianie skarbnika robi porządki na zapleczu. A miliony z partyjnych kont wciąż płyną do „swoich”. 10
  • Poza kontrolą 12 kwi 2015, 20:00 Ordynacja proporcjonalna i finansowanie z budżetu ugrupowań parlamentarnych spowodowały, że przestały one reprezentować kogokolwiek poza sobą. 14
  • Wojna helikopterów 12 kwi 2015, 20:00 Jedyne, co dziś kołuje nad naszymi głowami, to lobbyści i politycy rozgrywający największy w Polsce kontrakt na helikoptery dla armii. Dawno nie prowadziliśmy tak misternej gry z obcymi państwami. 16
  • Wojna ze szmatami 12 kwi 2015, 20:00 Szlachetny zamysł wyeliminowania reklam szpecących krajobraz przerodził się w prawny bubel. Łamie prawo, ogranicza konkurencję, wywoła chaos i narazi państwo na gigantyczne odszkodowania. 20
  • Dziennikarzom dziękujemy 12 kwi 2015, 20:00 To pierwsza kampania, w której dziennikarze i tradycyjne media powoli stają się politykom zbyteczne. 22
  • Franki. Przyzwoitość każe działać 12 kwi 2015, 20:00 Z uproszczonego legalistycznego punktu widzenia osoby zadłużone we frankach powinny spłacić swoje kredyty. Koniec i kropka. Ale kredyt w helweckiej walucie nie był tak naprawdę kredytem, tylko instrumentem finansowym mającym wymiar... 24
  • Koniec z „pomaganiem” Ukrainie 12 kwi 2015, 20:00 Pomagamy… Chyba nie ma już nikogo, kogo by to słowo nie uwierało. Zwolennicy większego zaangażowania Polski w przemiany na Ukrainie mają kaca, bo wiedzą, że słowa o pomaganiu są puste jak cymbały i nie mają już siły... 24
  • Watykan to nie raj 12 kwi 2015, 20:00 Zdziwił się niepomiernie pewien odnoszący w obecnych trudnych czasach sukcesy młody przedsiębiorca, gdy znajomy ksiądz zapytał go, czy to prawda, że unika płacenia w kraju podatków. Rozmowa odbyła się poza konfesjonałem, nie jest... 26
  • Zawrzyjmy pakt dla szkół 12 kwi 2015, 20:00 Nauczyciele chcą podwyżek. Samo dosypanie im pieniędzy byłoby marnotrawstwem. Rząd może jednak wykorzystać tę okazję do zawarcia z nauczycielami „Paktu dla szkół”. Pedagodzy dostają dodatkowe pieniądze, ale w szkole zaczyna rządzić interes ucznia. Znikną... 28
  • Kartę nauczyciela trzeba wyrzucić do kosza 12 kwi 2015, 20:00 System oświatowy się zużył i potrzebny jest nowy. Samo dodanie do niego miliardów niewiele zmieni – mówi Joanna Kluzik-Rostkowska, minister edukacji narodowej. 32
  • Jak uciec ze szkoły 12 kwi 2015, 20:00 Chcecie dowodu na to, że polski system edukacyjny jest niewydolny? Oto on: połowa polskich uczniów dokształca się na korepetycjach. 1200 dzieci uczy się poza systemem oświaty. Coraz więcej wyjeżdża na naukę za granicę. 34
  • FIŃSKI CUD EDUKACYJNY 12 kwi 2015, 20:00 Finowie przygotowują się do wielkiej reformy edukacyjnej. Jeśli im się uda, w ich ślady pójdzie cały świat. 35
  • Liczy się państwo, głupcze! 12 kwi 2015, 20:00 Wbrew narracji o zielonej wyspie i propagandzie sukcesu powinniśmy z uwagą spoglądać na rzeczywistość. Zbierają się nad nami czarne chmury. Po boomie początku okresu transformacji słabe i ułomne państwo staje się hamulcowym... 36
  • Jak zarobić na blogu 12 kwi 2015, 20:00 Internetowe blogi przestają być pamiętnikami, a stają się przedsiębiorstwami. Zarabiają poważne pieniądze na reklamach i współpracy ze znanymi markami. Teraz przed nimi nowe wyzwanie – utrzymać dawną wiarygodność. 38
  • Pomagać nie tylko od święta 12 kwi 2015, 20:00 Polska dobroczynność kuleje. Nasze zaangażowanie jest akcyjne, nieskorzy jesteśmy do regularnego wspierania innych. Sporo w tym winy samych organizacji pozarządowych. 42
  • Sezon na Tulipany 12 kwi 2015, 20:00 W Polsce przybywa oszustów matrymonialnych. Niestety, polskie prawo nie stoi po stronie ofiar: mają nikłe szanse na odzyskanie utraconych pieniędzy, nie mówiąc o stratach moralnych. 44
  • Twarde lądowanie na lotnisku widmie 12 kwi 2015, 20:00 Samorządy płacą teraz za mocarstwowe ambicje. Utopiły setki milionów złotych w lotniska, które świecą pustkami. A nóż w plecy wbija im jeszcze Bruksela. 48
  • Skąd bankowe podwyżki 12 kwi 2015, 20:00 W zeszłym roku banki znów zaliczyły rekordowe zyski. Co zrobią, żeby powtórzyć ten wyczyn? Jeszcze głębiej sięgną do kieszeni Polaków. W tym roku czeka nas cała seria bankowych podwyżek. 52
  • Ambasadorzy – polskie marki 12 kwi 2015, 20:00 Rozpoczynamy nowy cykl tygodnika „Wprost”. W kolejnych odcinkach będziemy przedstawiać historie młodych, przedsiębiorczych Polaków, którzy odnieśli sukces za granicą. 54
  • Władze mają gdzieś prawa podatnika 12 kwi 2015, 20:00 Rząd Ewy Kopacz rękami posłów koalicji rządowej wysłał właśnie, mówiąc językiem moich dzieci, prezydenta Bronisława Komorowskiego na drzewo. 56
  • Syryjskie jądro ciemności 12 kwi 2015, 20:00 W obozie uchodźców Jarmuk pod Damaszkiem, o który toczą się ciężkie walki z islamistami, jak w soczewce skupia się całe okrucieństwo wojny domowej. 58
  • Moskiewski szpagat Zemana 12 kwi 2015, 20:00 Czeski prezydent konsekwentnie sprzyja Rosji, nawet jeśli większości rodaków zaczyna się to nie podobać. 61
  • Ile tolerancji dla nietolerancji 12 kwi 2015, 20:00 Kłopoty z kwestią klauzuli sumienia mamy nie tylko w Polsce. Przez Stany Zjednoczone przetacza się właśnie ostry spór o to, jak dalece można uwzględniać w codziennym życiu i pracy przekonania i religię. 64
  • Bohater mimo woli 12 kwi 2015, 20:00 W panteonie narodowych bohaterów Niemiec zasiądzie teraz stolarz ze Szwabii, który prawie zabił Hitlera. Akurat w tej historii „prawie” robi wielką różnicę. 66
  • Uratowała tysiące chorych na ołowicę dzieci. Polska Ludowa zablokowała jej karierę naukową 12 kwi 2015, 20:00 Czterdzieści lat temu lekarka z Szopienic uratowała przed śmiercią tysiące chorych na ołowicę dzieci. Polska Ludowa ukarała ją za to zablokowaniem kariery naukowej. 70
  • Kres supermarketów 12 kwi 2015, 20:00 Amazon zrobi ci zakupy. Po co wychodzić po chleb i mleko, gdy wszystko załatwia jeden przycisk? 74
  • Napęd do życia 12 kwi 2015, 20:00 Fascynuje mnie droga od „niemożliwe” do „możliwe” – mówi Jan Mela, najmłodszy i pierwszy niepełnosprawny zdobywca obydwu biegunów, który właśnie się przygotowuje do triatlonu Ironman. 77
  • Upragniona apokalipsa 12 kwi 2015, 20:00 Współczesna literatura dla 12-19-latków - „młodych dorosłych” – osiąga milionowe nakłady, projektując coraz to nowe scenariusze zagłady naszego świata. Widać nie tylko dorośli potrzebują gruntownych zmian. 78
  • Kręte drogi legendy 12 kwi 2015, 20:00 We Wrocławiu będzie można oglądać zdjęcia Marilyn Monroe z kolekcji FOZZ. Składają się one na wielowymiarowy portret legendy kina, ale i świadectwo jednej z największych polskich afer. 80
  • KALEJDOSKOP KULTURALNY 12 kwi 2015, 20:00 SZTUKA UWAGA, MĘCZĄCE! Męczący „Męczennicy” Głośny dramat „Męczennicy” Mariusa von Mayenburga był groteskowym, prześmiewczym, ale i dotkliwym oskarżeniem rodzących się fanatyzmów religijnych. Grzegorz Jarzyna,... 82
  • Filmy, koncerty, wystawy 12 kwi 2015, 20:00 Wbrew pozorom festiwale nie są domeną czasu wakacyjnego. Już teraz, na wiosnę, w całej Polsce zaczynają się nie tylko liczne biegi masowe, triatlony i pikniki, ale i imprezy kulturalne. Wybór jest duży: od teatralnych spektakli więźniów przez imprezy filmowe i koncerty... 90
  • Światowa stolica gitary 12 kwi 2015, 20:00 Dwie kultowe imprezy, jedno wyjątkowe miejsce i kilkudziesięciu wybitnych artystów z Polski i z zagranicy – trudno znaleźć na długi majowy weekend atrakcyjniejsze miasto niż Wrocław. 94
  • Smoleńskie rany. Paweł Wypych 12 kwi 2015, 20:00 Trwa zamieszanie wokół prezesa ZUS. Najpierw zrezygnował szef tej instytucji Zbigniew Derdziuk. Później okazało się, że z 14 kandydatów, którzy zgłosili się do konkursu, zaledwie pięciu przygotowało wystarczająco dobre dokumenty, by... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany