Mr Ukrywany

Mr Ukrywany

W czasach kultury masowej artyści, którzy nie udzielają wywiadów i nie uczestniczą w sesjach, to rzadkość. Jeszcze większą są tacy jak Thomas Pynchon, Banksy czy Daft Punk, którzy właśnie na ukrywaniu się przed mediami zbudowali swój image.

Mistrzów świata w ukrywaniu się jest dwóch: pisarz Thomas Pynchon i twórca graffiti Banksy. Podziw budzi zwłaszcza ten pierwszy, który konsekwentnie przez prawie pół wieku unika dziennikarzy, bo chce, żeby to książki mówiły za niego. Nakręcono o tym nawet film dokumentalny, a plotek było co niemiara. Bohatera wzorowanego na Banksym opisał z kolei w swojej ostatniej powieści „Cierpliwy snajper” popularny hiszpański pisarz Arturo Pérez-Reverte. W jego przypadku anonimowość ma jednak nieco inne znaczenie. To element uprawianej przez grafficiarzy sztuki, jako że nie do końca wiadomo, czy są artystami, czy wandalami zasługującymi na karę. Banksy zdobył już uznanie jako artysta. Jego prace trafiły na salony, ale ukrywając swoją tożsamość, daje do zrozumienia, że nadal bliżej mu do kolegów z ulicy niż do bywalców galerii ze współczesną sztuką. Ale też gra ze swoim wizerunkiem – całkiem niedawno zrealizował film na swój temat.

POSTAĆ W TORBIE NA GŁOWIE

Natomiast Pynchon – którego najnowsza powieść „W sieci” właśnie pojawia się w naszych księgarniach – mimo wielkich sukcesów i uznania nie odpuszcza. Właściwie to na pewno wiemy o nim tylko jedno: jest wybitnym pisarzem amerykańskim o światowym rozgłosie. Prawie każdej jesieni jest wymieniany jako jeden z kandydatów do literackiej Nagrody Nobla. Czy jednak – gdyby ją dostał – zachowałby się jak w 1974 r., gdy na gali National Book Award nagrodę zamiast niego odebrał znany aktor komediowy Irwin Corey? Część publiczności uwierzyła wtedy na chwilę, że oto stoi przed nią pisarz. Nic z tego. Pynchon jest najbardziej tajemniczą postacią współczesnej literatury: nie pokazuje się publicznie i nie ma w obiegu prasowym jego fotografii (poza dwoma portretami z młodości i jednym z czasów służby wojskowej). Jego najpopularniejszym wizerunkiem jest postać w papierowej torbie na głowie, która pojawiła się w 2004 r. w jednym z odcinków animowanego serialu „Simpsonowie”. Marge Simpson zostaje w nim pisarką, a Pynchon pisze notkę reklamową na okładkę jej książki, którą rysowana postać odczytuje – podobno prawdziwym – głosem pisarza: „Thomas Pynchon lubi tę książkę prawie tak samo, jak lubi kamery!”.

Po raz drugi nagranie głosu jednego z ojców założycieli literackiego postmodernizmu pojawiło się w 2009 r. w umieszczonym na YouTube klipie reklamowym jego powieści „Wada ukryta”. To był literacki żart z konwencji czarnego kryminału. Przez to, że bohater był uzależniony od narkotyków trudno było w tej książce oddzielić jego wizje od rzeczywistości. Podobny zabieg stosuje pisarz w najnowszej powieści, która również jest kryminałem, a jej najważniejsze zdanie brzmi: „Paranoja to czosnek w kuchni życia”. Ta paranoja to teorie spiskowe rodzące się w Ameryce po 11 września i wiara w istnienie głęboko ukrytej tajemniczej sieci internetowej, do której przeniosły się duchy osób zabitych w czasie terrorystycznego pandemonium. A jej tajemniczy założyciele próbują manipulować światem za pomocą informacji.

Koncept jest żartobliwy, ale akurat Pynchon wie, w czym rzecz, bo informacje na jego temat nieraz były przedmiotem manipulacji. Dożył podeszłego wieku, czytając o swoich domniemanych romansach, miejscach zamieszania, tożsamościach, a już zdecydowanie najciekawsza była bardzo popularna teoria spiskowa, że on i Jerome Salinger to ta sama osoba.

ZBRZYDZENI TARGOWISKIEM PRÓŻNOŚCI

Nazwisko zmarłego niedawno autora kultowej powieści „Buszujący w zbożu” nie pojawia się w tym kontekście przypadkiem. To również pisarz, który po wydaniu czterech książek i odniesieniu spektakularnego sukcesu zniknął z życia publicznego. Przestał się kontaktować z mediami i publikować nowe utwory, groził sądem wszystkim, którzy próbowali naruszyć jego prywatność. Nie był ukryty za tak szczelną gardą jak Pynchon, bo początek jego kariery przebiegał w sposób konwencjonalny i dopiero po jakimś czasie „zszedł do podziemia”, co – paradoksalnie – zwiększyło zainteresowanie nim. Gus Van Sant nakręcił nawet inspirowany jego historią film fabularny zatytułowany „Szukając siebie” z Seanem Connerym w roli głównej. Bohater, rzecz jasna, nie nazywa się Salinger, bo taki ruch oznaczałby pewny proces.

To jest akurat przypadek dość prosty: pisarz zbrzydzony literackim targowiskiem próżności postanowił walczyć o spokój. W pewnym sensie przypomina to zachowanie muzyków francuskiego zespołu Daft Punk tworzącego muzykę elektroniczną: ich nazwiska są znane, płyty i występy cieszą się powodzeniem, ale artyści odmawiają uczestnictwa w systemie popkulturowego gwiazdorstwa. Dlatego ukrywają twarze i w czasie scenicznych występów na głowach mają szczelnie ich maskujące kaski. Zachowują się tak, mimo że nagrali jeden z największych przebojów ostatnich lat „Get Lucky” (z Pharrellem Williamsem). Owszem, ich współczesne zdjęcia istnieją, ale robione są z ukrycia. W maskach występują też członkowie awangardowego zespołu The Residents – ikony popkulturowej anonimowości. Grają trudną muzykę, ale to, że nawet nie wiadomo, kim są członkowie zespołu, zwróciło na nich uwagę i otoczyło aurą tajemniczości i wyjątkowości.

SWOISTA STRATEGIA

Ukrywanie się i unikanie osobistej popularności na ogół artyści tłumaczą potrzebą spokoju. To łatwo zrozumieć, zwłaszcza w przypadku pisarzy, którzy potrzebują skupienia, by tworzyć. Taka decyzja nie jest dziś łatwa, tym bardziej że wydawcy chcą mieć autora do dyspozycji w trakcie promowania książki. Powinien udzielać wywiadów, pojawiać się w telewizji, rozdawać autografy. Ci, którym udało się postawić na swoim, jak Pynchon, zaczynają być jednak podejrzewani o to, że unikanie popularności jest formą walki o popularność. Najnowszym przykładem tego jest sprawczyni (sprawca?) wielkiej światowej sensacji literackiej, Włoszka Elena Ferrante. O jej książkach (takich jak „Genialna przyjaciółka”) z zachwytem piszą prestiżowe tytuły, a powieści ze znanego także i u nas epickiego cyklu o Neapolu stały się bestsellerami. O samej autorce nie wiadomo jednak nic, choć są podejrzenia, że to pseudonim mężczyzny, pojawiają się też plotki, że przez lata mieszkała w Grecji. Cóż, nie można wykluczyć, że idzie tu o przemyślaną strategię marketingową i zwrócenie na siebie uwagi, zwłaszcza, że nawet ci, którzy nie przeczytali żadnej powieści Pynchona albo nie wysłuchali do końca choć jednego utworu The Residents, wiedzą, że tacy artyści istnieją.

Dlatego anonimowość ma tak długą historię jak media masowe. Wiedzą coś o tym miłośnicy wrestlingu. Pod koniec XIX w. na arenach pojawiali się zawodnicy w maskach (podobno The Masked Wrestler był pierwszy, już w 1873 r.), którzy budzili zainteresowanie widzów i niepokój przeciwników. I o to chodzi. Także we współczesnej kulturze. �

©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

Okładka tygodnika WPROST: 21/2015
Więcej możesz przeczytać w 21/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 21/2015 (1680)

  • Kiedy niemożliwe jest możliwe, wszystko jest możliwe 17 maj 2015, 20:00 Politycy nie są od rozwiązywania naszych problemów. Ktoś, kto tego nie rozumie, nie zrozumie cyrku politycznego ostatnich dni. Politycy mają tylko dwa problemy: pierwszy to zostać wybranym w najbliższych wyborach. Drugi: zostać wybranym w... 3
  • SKANER 17 maj 2015, 20:00 WYBORY Wirtualne wybory PRZED DRUGĄ TURĄ WYBORÓW PREZYDENCKICH kampania w świecie wirtualnym jest nie mniej zażarta niż w realu. Zwłaszcza kandydat PiS radzi sobie szczególnie dobrze w mediach społecznościowych. W ciągu pięciu dni od... 6
  • Polityczne wrzenie 17 maj 2015, 20:00 To ten tydzień rozstrzygnie, czy w Polsce rozpocznie się polityczna rewolucja. Zmiana lokatora Pałacu Prezydenckiego byłaby początkiem przejmowania władzy przez opozycję. 12
  • Wirtualna chmura 17 maj 2015, 20:00 Kilka dni przed drugą turą wyborów prezydenckich możliwe jest wszystko. O wyniku może przesądzić najmniejszy błąd. 16
  • Platforma w wersji opozycyjnej 17 maj 2015, 20:00 Dzień po wyborczej porażce Komorowskiego w pierwszej turze Ewa Kopacz zmieniła swoją strategię. Wybrała wariant na przetrwanie. 18
  • Kto się boi Macierewicza 17 maj 2015, 20:00 Władza ma swoje koszmary, a prosty lud swoje. W Pałacu Prezydenckim między żyrandolami krąży duch Antoniego Macierewicza. Krąży i straszy. Jak pan Antoni dojdzie do władzy, wsadzi za kratki Donalda Tuska, Ewę Kopacz i samego prezydenta,... 20
  • Armia Kukiza 17 maj 2015, 20:00 Już w czerwcu powoła stowarzyszenie, które ma mu zapewnić sukces w jesiennych wyborach. Wszystko wskazuje na to, że kukizowcy, postrzegani jako formacja prawicowa, wybiorą teraz kurs bliższy politycznemu centrum. 22
  • Paweł Kukiz – ruch rozsądnego elektoratu 17 maj 2015, 20:00 Wynik pierwszej tury wyborów prezydenckich zbulwersował wielu komentatorów i polityków. Skoro kampania Bronisława Komorowskiego przebiegała pod hasłem „racjonalności” i umiarkowania, to – niejako z definicji –... 25
  • Recepta na polityczne trzęsienie ziemi 17 maj 2015, 20:00 Po wprowadzeniu w Polsce jednomandatowych okręgów wyborcy mogliby swobodnie wymieniać skompromitowanych posłów. O zasiadaniu w Sejmie decydowałaby wola obywateli, a nie partyjnych liderów. 26
  • Polski rząd też odpowiada za kłamstwa Putina 17 maj 2015, 20:00 Donald Tusk nie będzie wspominał, jak w latach 2009 i 2010 wchodził Putinowi w tyłek – mówi „Wprost” Jürgen Roth, niemiecki dziennikarz, autor książki „Tajne akta S.” o kulisach katastrofy smoleńskiej. 30
  • Panie Michnik, nie pouczaj młodych 17 maj 2015, 20:00 Wyniki I tury wyborów prezydenckich były szokiem dla większości komentatorów, politologów, być może samych wyborców. Ale przede wszystkim dla polskich elit. Dlatego od poniedziałku ruszyły one do ataku. Ustami prof. Janusza... 32
  • 10 MITÓW O WIEKU EMERYTALNYM 17 maj 2015, 20:00 Motywem przewodnim – tak bieżącej kampanii, jak i potyczki do parlamentu – jest i będzie wiek emerytalny. Narosło wokół niego tyle nieporozumień, graniczących z idiotyzmami, że trzeba je prostować. Mierzymy się z dziesięcioma najczęstszymi mitami na ten temat. 34
  • Pięć przykazań emigranta 17 maj 2015, 20:00 Aż 1,3 mln Polaków deklaruje, że na pewno wyjedzie za granicę. Sugerują się sukcesem tych, którzy już to zrobili. Ale wyjazd nie jest jednoznaczny z podróżą do raju, a na przyszłego emigranta czyha wiele pułapek. Radzimy, jak ich uniknąć. 38
  • Pyli, swędzi, piecze 17 maj 2015, 20:00 Na alergię cierpi co trzeci Polak. A że leczenie jest uciążliwe, to znachorstwo kwitnie jak drzewa na wiosnę. Uczulamy na najbardziej podejrzane metody. 40
  • Gorzka wygrana feministek 17 maj 2015, 20:00 Mężczyźni nie chcą się na randkach całować, dotykać, od razu żądają wyuzdanego seksu – mówi prof. Philip Zimbardo, psycholog, autor książki „Gdzie ci mężczyźni?”. 44
  • Druga młodość LOT-u 17 maj 2015, 20:00 Po zdjęciu kagańca Brukseli LOT zamierza nie tylko gonić uciekających mu konkurentów, lecz także rozpocząć prawdziwą zagraniczną ekspansję. To plany ambitne, by nie rzec ryzykowne. Ale jeśli się powiodą, nasz przewoźnik mocno zyska na wartości. 46
  • Polska na sprzedaż 17 maj 2015, 20:00 Państwo zdążyło sprzedać już obcokrajowcom ziemię o powierzchni Warszawy. To tylko oficjalne statystyki, bo według rolników grunty w niektórych polskich województwach w połowie należą do inwestorów z zagranicy. 50
  • Polska daje radę, państwo nie 17 maj 2015, 20:00 Jeśli ktoś nie jest zaślepiony, musi przyznać – Polska w ostatnim ćwierćwieczu odniosła bezprecedensowy sukces. Nigdy nie żyło nam się lepiej. Radzimy sobie też dobrze na tle innych krajów Europy. Potwierdzają to dane. Ciężko... 53
  • Vox populi, vox Dei 17 maj 2015, 20:00 Jako przykład funkcjonowania ordynacji większościowej i JOW-ów przytacza się Wielką Brytanię. Warto przyjrzeć się funkcjonowaniu najstarszej w Europie demokracji parlamentarnej, która nie boi się referendów. A jej politycy zmuszani są... 53
  • Papierowa energia 17 maj 2015, 20:00 Farmy wiatrowe stają się elementem naszego krajobrazu. Przydomowe elektrownie to nie są już fantazje pism popularnonaukowych. Ale absurdalne przepisy odstraszają nowych inwestorów. 54
  • Bransoletki z charakterem 17 maj 2015, 20:00 Firma Lilou sprzedaje biżuterię, z którą utożsamiają się klienci z całego świata. To oni decydują, z czego zostanie zrobiona i jak będzie wyglądała. 56
  • HOSSA BESSA 17 maj 2015, 20:00 Pyry z Solarisa Na co dzień poważna bizneswoman, a od święta rolniczka. – Mało kto wie, że prowadzę zagrodę szczęśliwych zwierząt. To ekologiczne gospodarstwo rolne pod Poznaniem, gdzie uprawiam warzywa – chwali się Solange... 58
  • Kolejny szczyt rozczarowania 17 maj 2015, 20:00 Ukraina, Gruzja i Mołdawia nie usłyszą podczas szczytu Partnerstwa Wschodniego w Rydze nic nowego. UE wciąż żąda głębszych reform, niewiele dając w zamian. Jeśli nie powstanie ekstra pakiet dla tych państw z pieniędzmi i pomocą przy wprowadzeniu reform - wówczas rozczarowane... 60
  • Bałkańska choroba Skopje 17 maj 2015, 20:00 Oskarżany o autorytaryzm i korupcję premier Macedonii Nikoła Grujewski straszy albańskim nacjonalizmem. Ale na jego rodaków to już nie działa. 64
  • Nowe mity greckie 17 maj 2015, 20:00 Europa musi przygotować się na wyjście Grecji ze strefy euro. Ani Grecja nie chce zaciskać pasa, ani jej wierzyciele nie chcą brać odpowiedzialności za beztroskie wpychanie Atenom miliardowych kredytów. 66
  • Okna FPP-V preSelect: przestrzeń bez ograniczeń 17 maj 2015, 20:00 Poddasze to wyjątkowe miejsce w domu. Zwykle to strefa, w której rodzina relaksuje się po ciężkim dniu. Dlatego tak ważny jest wybór odpowiedniego okna dachowego. Stosując nowatorskie uchylno-obrotowe okna dachowe preSelect firmy FAKRO, można zwiększyć funkcjonalność poddasza.... 71
  • Remont bez wpadek 17 maj 2015, 20:00 Każdy, kto choć raz robił remont domu, wie, jakie to wyzwanie. Koszty, nerwy, a efekt nie zawsze jest taki, jak oczekiwaliśmy. Co zrobić, by uniknąć błędów? 72
  • Gwiazdy bez poprawek 17 maj 2015, 20:00 W Europie Catherine Deneuve, Claudia Cardinale, Helen Mirren. W Ameryce: Meryl Streep, Frances McDormand. Współczesne kino odmładza się dzięki dojrzałym aktorkom, które nie korzystają z usług chirurgów. 76
  • Ofiary mody 17 maj 2015, 20:00 Jak stracić klienta? Obniżyć ceny, otworzyć dużo sklepów i zdobyć popularność. 80
  • Chciałbyś jeździć na wodę 17 maj 2015, 20:00 Zapomnij o stacjach benzynowych. Samochody na wodór i prąd to przyszłość motoryzacji. Która technologia wygra ten wyścig? 82
  • Mata Hari Stalina 17 maj 2015, 20:00 Owijała sobie wokół palca agentów i artystów. Była zamieszana w zamach na Lenina. W jej domu spotykali się najważniejsi sowieccy szpiedzy w Wielkiej Brytanii. Moura Budberg zasłużyła na miano następczyni Maty Hari. 84
  • Grammy Ameryce po polsku 17 maj 2015, 20:00 Polska kultura, literatura czy muzyka są dla mnie najistotniejszymi źródłami inspiracji. Z czegoś się czerpie te soki. A kwestią talentu jest, jak się to zamienia w dzieło – mówi Włodek Pawlik, pianista i kompozytor. 88
  • Mr Ukrywany 17 maj 2015, 20:00 W czasach kultury masowej artyści, którzy nie udzielają wywiadów i nie uczestniczą w sesjach, to rzadkość. Jeszcze większą są tacy jak Thomas Pynchon, Banksy czy Daft Punk, którzy właśnie na ukrywaniu się przed mediami zbudowali swój image. 90
  • KALEJDOSKOP KULTURALNY 17 maj 2015, 20:00 KSIĄŻKI Mariusz Cieślik Chirurgiczna precyzja Krajewski to w świecie polskiego kryminału mocna marka. Specjalista od mrocznych opowieści, dziejących się w scenerii miast, dzięki książkom z serii o Eberhardzie Mocku i Edwardzie... 92
  • Po ile grochówka i budyń, czyli absurdy ciszy wyborczej 17 maj 2015, 20:00 W tym tygodniu czeka nas dalsza część cyrku zwanego ciszą wyborczą. Znów na portalach społecznościowych królować będą budyń, grochówka czy flinta. Po co konserwować ten absurd? Czy nie czas, zwłaszcza w kontekście... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany