Kosztowna (nie)dostępność

Kosztowna (nie)dostępność

W kwestii polityki lekowej rząd zachowuje się, jakby miał jednego pacjenta – chory budżet, który trzeba leczyć kosztem pacjentów. Tyle, że ani oszczędności nie są wielkie, ani budżet nie zdrowieje.

Sytuację najlepiej pokazuje obrazek sprzed kilku miesięcy. Podczas debaty dotyczącej diabetologii i realnego dostępu do innowacyjnych leków uczestnicy usłyszeli od przedstawiciela Ministerstwa Zdrowia, że leki stare (w tym przypadku z połowy minionego wieku) są wystarczająco skuteczne. Obecny na sali pacjent zapytał: – To dlaczego urzędnicy państwowi jeżdżą samochodami znacznie nowszymi niż te z lat 50. XX w.? – Jako farmakolog kliniczny jednego z warszawskich szpitali niejednokrotnie zadaję sobie pytanie o celowość uporczywej refundacji leków, których jedyną zaletą jest poważny wiek i niska cena – zauważa dr Leszek Borkowski, ekspert z zakresu leków i ich działań niepożądanych, pracujący przez wiele lat dla sejmowej Komisji Zdrowia i Europejskiej Agencji Leków (EMA), farmakolog z 40-letnią praktyką.

POLSKI DYLEMAT: LECZYĆ CZY LICZYĆ

Medycyna robi gigantyczne postępy. Pojawiają się nowoczesne leki, które albo powodują całkowite wyleczenie, ratują życie, albo też znacząco poprawiają jego jakość. To nie do przecenienia nie tylko w wymiarze ludzkim, lecz także ekonomicznym. Pacjent dobrze leczony może normalnie funkcjonować, sam zadbać o siebie, a tym samym nie obciążać państwa kosztami pomocy społecznej. Przeciwnie – będzie pracować i płacić podatki. Brzmi jak oczywistość, ale rządzący mają swoją logikę – oszczędności tu i teraz. Najpierw budżet, później pacjent.

W rezultacie na rynku brakuje nowoczesnych, skutecznych leków, refundowanych nie tylko w bogatych krajach Zachodu, lecz także w Czechach, na Słowacji, Litwie czy w Rumunii. Rzecz w tym, że oszczędności są pozorne. Pieniądze są nieracjonalnie wydawane – ratuje się życie pacjenta, stosując na początku kosztowne procedury, a potem pozostawia się go bez podstawowych dla tego etapu choroby leków i opieki medycznej. Bilans jest korzystny dla budżetu, ale nie dla pacjenta. Resort zdrowia przekonuje, że leki o ugruntowanej pozycji stanowią podstawę w terapii wielu schorzeń. „I ich obecność jest w nich niezbędna. Z kolei część leków uważanych za innowacyjne nie stanowi wartościowej opcji terapeutycznej w stosunku do leków objętych finansowaniem. Często jedynym wyróżnikiem tych uważanych za «innowacyjne» jest ich cena, która często również nie koresponduje z faktyczną wartością kliniczną leku” – czytamy w przesłanym nam oświadczeniu ministerstwa. Czy rzeczywiście mamy czym się martwić i o co walczyć, domagając się dostępności terapii na miarę XXI wieku? Zdecydowanie tak. Przeanalizujmy przykłady z kilku obszarów medycyny – diabetologii (cukrzyca), uroonkologii (rak prostaty), hematoonkologii (szpiczak) oraz neurologii (SM, czyli stwardnienie rozsiane). Choroby nowotworowe dobrze leczone przestały być wyrokiem i pozwalają kontrolować raka. Politycy chętnie nam mówią o podnoszeniu wieku emerytalnego, o aktywizacji zawodowej, ale zapominają, że do tego konieczna jest też mądra gospodarka lekami. Seniorzy, u których najczęściej diagnozowane są szpiczak i rak prostaty, to reprezentanci grupy wiekowej, która musi być jak najdłużej aktywna. Problem w tym, że najnowocześniejsze terapie nie są w Polsce refundowane. A te nieliczne, które są, stosuje się u pacjentów zbyt późno.

Umiemy już inteligentnie zapobiegać powikłaniom cukrzycy, choć jeszcze 8- 10 lat temu prowadziły one nieuchronnie do kalectwa, a nawet śmierci pacjentów w bardzo różnym wieku. W SM postęp medycyny pomaga uchronić młodych pacjentów przed wózkiem inwalidzkim i pozwala im być zupełnie samodzielnymi. Jest tylko jeden problem – musi być realny dostęp do efektów tego postępu. Ministerstwo ma problem zgoła odmienny – znaleźć na to środki. Spróbujmy pomóc w tych poszukiwaniach i przyjrzeć się, gdzie pieniądze wydawane na służbę zdrowia są marnotrawione. – Najwyższy czas przejrzeć i ocenić całą listę leków refundowanych, wyłapując pozycje też kosztowne, a zbędne. Może się po takim przeglądzie okazać, że dobrze licząc, można też dobrze leczyć – apeluje dr Borkowski. A zanim ktoś rzetelnie policzy wszystkie koszty nieleczenia nowoczesnymi terapiami, pozostaje pacjencka siła nacisku.

CUKRZYCA, CZYLI CHOROBA PODSTĘPNA

To jedna z najczęściej diagnozowanych chorób przewlekłych. Tymczasem jej leczenie nie zmieniło się w Polsce od połowy ubiegłego wieku. Owszem, pojawiają się nowe, przełomowe leki, ale u nas nie są refundowane, choć o ich skuteczności świadczy już dekada doświadczeń krajów, które na taki krok się zdecydowały. – Naukowcy po to wymyślają leki, żeby ludzie mogli z nich korzystać – mówi prof. Leszek Czupryniak z Uniwersytetu Medycznego w Łodzi, wieloletni Prezes Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD).

Nie da się zapewnić refundacji wszystkich leków dla wszystkich pacjentów. Ale, jak podkreśla, można dokładnie określić, które grupy chorych odniosłyby dzięki nim największe korzyści. Prof. Czupryniak zwraca uwagę, że nierefundowane są u nas np. leki inkretynowe, czyli te, które obniżają poziom cukru we krwi i dodatkowo pozwalają zredukować masę ciała oraz nie dopuszczają do niedocukrzenia organizmu. Powinni je przyjmować pacjenci bardzo otyli albo nietolerujący jednego z podstawowych leków doustnych na cukrzycę – metforminy, co jest niestety częste. Takich chorych nie ma u nas czym leczyć doustnie i trzeba im dosyć szybko podać insulinę. Tymczasem zamiast niej należałoby im zapisać tabletki, które są lepiej tolerowane i w ostatecznym rozrachunku tańsze. – Weźmy przykład zarejestrowanej w UE dapagliflozyny, specyfiku, który obniża nie tylko poziom cukru we krwi, lecz także ciśnienie tętnicze oraz pozwala zredukować masę ciała. Jednak nasi rodacy nie mają do niego dostępu – konstatuje profesor.

Przykładów korzyści, jakie wynikają ze stosowania leków inkretynowych, nie trzeba szukać daleko. W Finlandii w ciągu minionych 4 lat zaobserwowano znaczący spadek hospitalizacji z powodu ciężkich niedocukrzeń mogących stanowić bezpośrednie zagrożenie życia. W krajach, gdzie są realnie dostępne, spada liczba takich powikłań jak grożąca amputacją tzw. stopa cukrzycowa czy utratą wzroku – retinopatia cukrzycowa. Jest więc o czym myśleć, wkalkulowując w cenę terapii oszczędności choćby na hospitalizacji. O kosztach niezdolności do pracy nie wspominając.

RAK PROSTATY, CZYLI PROBLEM MĘŻCZYZN

W nowoczesnej onkologii konieczne jest personalizowanie terapii, czyli bardzo precyzyjny dobór leku dla konkretnego pacjenta. Taki proces leczenia jest możliwy, o ile lekarz ma z czego wybierać. Gorsze wyniki leczenia w Polsce nie wynikają z faktu, że mamy bardziej złośliwe nowotwory czy gorszych lekarzy. Sytuacja poprawi się, gdy będziemy wcześniej diagnozować raka i mieć realny dostęp do wachlarza skutecznych leków, co pozwoli mądrze kwalifikować pacjenta do konkretnej terapii. Wszystkie nowe leki onkologiczne są dzięki unijnej procedurze rejestracji centralnej dopuszczone do obrotu w Polsce. Jednak brak ich refundacji znacząco utrudnia chorym dostęp do nich. Na mapie UE plasuje to Polskę na jednym z ostatnich miejsc w ocenie skuteczności leczenia raka. Farmakologiczne leczenie nowotworów polega na ordynowaniu leków w rzutach I, II, III i paliatywnym (uśmierzającym objawy, ale nieleczącym choroby podstawowej). Do tego dochodzą programy lekowe, utworzone z myślą o chorych, u których standardowe leczenie nie przyniosło spodziewanych efektów. Niestety, prowadzone są w wybranych jednostkach chorobowych, nie we wszystkich nowotworach (a jest ich 200), i obejmują ściśle zdefiniowaną grupę pacjentów. Określenie to nie oznacza „najlepiej” zdefiniowaną, a raczej „niezwykle surowo”. W Polsce np. tylko 1 proc. pacjentów zmagających się z opornym nowotworem prostaty korzysta z programu lekowego.

– My – chorzy na tego wrednego raka, świadomi faktu, jak walczy z nim nie tylko bogaty Zachód, ale i kraje o porównywalnym PKB – czekamy na enzalutamid, który wydłuża czas do progresji choroby i hamuje przerzuty do kości, przy których bez silnego oręża terapeutycznego w ogóle trudno mówić o jakości życia – apeluje dr Borkowski. Lek jest refundowany w większości krajów UE. Wprowadzenie go – podobnie jak i wielu innych ważnych leków onkologicznych – do bardziej powszechnego stosowania pozwoli pacjentom na to, o co walczy każdy człowiek: lepsze, godne, aktywne i dłuższe życie.

SZPICZAK, CZYLI SENIORZY

W Polsce liczba seniorów stale rośnie, a wraz z nią liczba diagnozowanych przypadków szpiczaka mnogiego. Jego objawy nie są specyficzne i zazwyczaj od leczenia nękającego wiele starszych osób zwykłego bólu w plecach do diagnozy potwierdzającej ten nowotwór droga jest długa. Dostępny w Polsce lenalidomid jest jak na razie stosowany dopiero w trzeciej linii leczenia. Tymczasem Europejska Agencja Leków w lutym 2015 r. dopuściła go do leczenia już w pierwszym rzucie choroby.

– Problemem w Polsce jest to, że wiele dobrych, skutecznych leków podawanych jest zbyt późno, kiedy n ie mogą już pomóc – zauważa dr Borkowski. Oznacza to, że dobry (drogi) lek stosujemy dopiero w trzeciej fazie leczenia, kiedy jego skuteczność terapeutyczna jest już zdecydowanie mniejsza. Znacząco mniejsza jest też liczba chorych, którzy tej fazy doczekają. Owszem – taniej dla resortu zdrowia, ale czy lepiej i etycznie? A jeśli już o kosztach mowa, to przecież mniej skuteczne leczenie pierwszych etapów to także wydatek.

SM, CZYLI MŁODZI I PRODUKTYWNI

Na stwardnienie rozsiane choruje ok. 45 tys. Polaków. To jedna z najpoważniejszych chorób ośrodkowego układu nerwowego, rozpoznawana najczęściej między 20. a 40. rokiem życia. Doprowadzająca do niepełnosprawności fizycznej, nawet inwalidztwa. To choroba, która jest nie tylko trudna w diagnozie, lecz także nieprzewidywalna w swoim przebiegu. Nie możemy więc mówić o jednym, uniwersalnym rozwiązaniu terapeutycznym dla wszystkich pacjentów. Dlatego tak istotny jest dostęp do kolejnych, nowych terapii. Tymczasem z danych Barometr SM 2014 wynika, że Polska w zakresie jakości opieki nad takimi pacjentami wciąż jest daleko za innymi krajami UE. Lekami pierwszego wyboru są znane na całym świecie, stosowane także i u nas po rozpoznaniu choroby, interferony beta oraz octan glatirameru, które podaje się w zastrzykach. Są one skuteczne, ale do pewnego momentu – i nikt nie może przewidzieć do kiedy. Wraz z postępem nauki wydłuża się lista nowych leków drugiego rzutu w SM. Leki na SM w Polsce objęte są programami lekowymi I i II linii. Te z II linii są co najmniej dwukrotnie skuteczniejsze od leków I linii, i przeznaczone dla pacjentów z wyjątkowo agresywną formą choroby. Niestety i w tym przypadku zarejestrowanie leku w UE nie oznacza jego refundacji w Polsce. Pozostaje program lekowy. Chory musi jednak spełnić wiele warunków, by został do niego włączony. Są to często wytyczne dalekie od wskazań medycznych.

– Szczególnie kryteria włączania pacjentów do leczenia lekami II rzutu są na tyle restrykcyjne, że chorym, którzy z powodzeniem mogliby przyjmować wspomniane leki, lekarze nie mogą przepisać żadnego z nich – mówi prof. Krzysztof Selmaj, kierownik Katedry i Kliniki Neurologii Uniwersytetu Medycznego w Łodzi. – Obecnie w Polsce leczy się jedynie 15 proc. chorych (7 tys. pacjentów w programie I linii i jedynie 500 chorych w II linii), a zgodnie ze wskazaniami medycznymi powinna być to liczba czterokrotnie wyższa! W innych krajach europejskich dostęp do terapii ma przeciętnie 30-40 proc. pacjentów, czyli wszyscy ci, którym terapia pomaga – dodaje. Ostatnio refundacji odmówiono trzem lekom dla osób z SM, podczas gdy w krajach UE są one już szeroko stosowane, nawet w państwach o zbliżonym do Polski PKB. Opisane tu sytuacje to tylko wąski wycinek przykładów zaniechań decyzyjnych uderzających nie tylko w pacjenta, lecz w dłuższej perspektywie szkodliwych także dla samego systemu ochrony zdrowia. ■

©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

DŁUGA PROCEDURA

2 lata

tyle trwa w Polsce średnio czas od wprowadzenia leku na rynek do podjęcia decyzji przez ministra zdrowia o tym, czy ma być on refundowany, czy nie. Dla porównania – w innych krajach Europy to średnio

3 miesiące.

Podczas postępowania administracyjnego lek bierze pod lupę Agencja Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji. Nawet jeśli wyda pozytywną opinię, to nie koniec procedury.

Przy ministrze zdrowia działa Komisja Ekonomiczna, która prowadzi negocjacje z producentem leku – chodzi o to, aby cena medykamentu była jak najniższa. Ostateczna decyzja o tym, czy lek będzie wpisany na listę leków refundowanych, należy do szefa resortu zdrowia. Jeśli jest negatywna – można się od niej odwołać.

Okładka tygodnika WPROST: 26/2015
Więcej możesz przeczytać w 26/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 26/2015 (1685)

  • Dwa sny 21 cze 2015, 21:45 Niech przyśni Ci się świat, gdzie bogatym nie warto się bogacić, a biednym warto tkwić w biedzie. Żadnych własności, zawiści i żadnych list stu najbogatszych (piszemy na str. 81). Wyśnijcie sobie kraj, gdzie równość społeczna jest... 6
  • SKANER 21 cze 2015, 21:45 POLITYKA Z rządu PO do gabinetu Dudy na czatach Michał Królikowski, będąc wiceministrem sprawiedliwości, bronił akcji prokuratury i ABW w redakcji „Wprost”. Teraz ma pracować w kancelarii Andrzeja Dudy. Co do zasady podzielam... 11
  • Sojusz Kukiza 21 cze 2015, 21:45 Konserwatywno-liberalne środowiska: biznes i think tanki wesprą projekt Pawła Kukiza. Rockmen ruszy więc do wyborów uzbrojony w program i mocnych kandydatów, do tego wolny od skrajności narodowców i roszczeniowców. 14
  • Program dla Kukiza i Polski 21 cze 2015, 21:45 Wieść gminna niesie, że piszę program gospodarczy dla Pawła Kukiza. Nie piszę, bo już mam. Jak pan Paweł zechce z niego skorzystać – proszę bardzo. Pani Ewa, panowie Jarosław, Janusz, Leszek czy Ryszard – także. Oto on w obszarze finansów publicznych. 16
  • Antysystem w modzie 21 cze 2015, 21:45 Na polskiej scenie politycznej zapanowała wielka moda na polityków antysystemowych. My z kolei postanowiliśmy się przyjrzeć czemuś innemu: modzie, której hołdują samiantysystemowcy. 18
  • PO pompuje wodę z tonącej łodzi 21 cze 2015, 21:45 Jedyna nadzieja dla Platformy to ukraść referendum Pawłowi Kukizowi. Liderzy tej partii wiedzą, że jeśli nie zdołają tego zrobić, będą musieli oddać władzę. 20
  • Nie rzucim ziemi, skąd nasz Zych 21 cze 2015, 21:45 Ustawa o ochronie polskiej ziemi za poparcie kandydatury Małgorzaty Kidawy-Błońskiej na marszałka Sejmu – takie warunki PSL postawiło Platformie. Ponieważ PO nie chce się zgodzić na projekt ludowców, w koalicji będzie zgrzytać. 22
  • Strach Zachodu to sojusznik Putina 21 cze 2015, 21:45 Polskie czołgi Leopard stawiają czoła zielonym ludzikom pod osłoną belgijskich artylerzystów. Jens Stoltenberg, sekretarz generalny NATO w Warszawie, i ćwiczenia w Świętoszowie to początek akcji reanimacyjnej Paktu. Ustalenia z... 23
  • Czy tanie państwo jest „byle jakie”? 21 cze 2015, 21:45 Autorytety medialne” to ludzie, którzy z pewnością siebie mówią byle co o byle czym, a ich wypowiedzi jako prawda absolutna trafiają na czołówki gazet i wiadomości telewizyjnych. Ostatnio dwa „autorytety medialne”:... 23
  • Niemoc prezydenta Europy 21 cze 2015, 21:45 W Brukseli pryska mit Donalda Tuska jako polityka dużego formatu. Nie dba tam ani o interesy Polski, ani nie wytycza ambitnych planów całej Unii 24
  • Szukają pracy dla ludzi prezydenta 21 cze 2015, 21:45 W PO nerwowo szukają pracy dla ludzi zatrudnionych w Kancelarii Prezydenta Bronisława Komorowskiego. Lista osób, którym trzeba pilnie szukać zatrudnienia, trafiła do stołecznego ratusza. 25
  • Żyjemy w kulturze tajności 21 cze 2015, 21:45 W polskim ustroju zasadą jest dostęp do informacji. Tyle teoria. Bo niezliczona, wręcz nieokiełznana jest liczba przepisów, które wprowadzają tajemnice. Nikt nie sprawdza zależności między nimi, nikt ich systemowo nie analizuje. A... 26
  • Papież mówi, każdy słyszy co chce 21 cze 2015, 21:45 Zanim jeszcze encyklika „Laudato si” została ogłoszona, dziennikarze nazwali ją „antypolską”. Z uwagi na niewielki fragment o zastąpieniu paliw kopalnych, zwłaszcza węgla, ale też ropy naftowej, energią... 26
  • Patologia refundacji 21 cze 2015, 21:45 Ustawa refundacyjna miała dać Polakom dostęp do tanich i nowoczesnych leków. Ale jak to bywa z podobnymi obietnicami, skończyło się farmaceutyczną katastrofą. Do Polski trafiają starsze generacje leków, Polacy wydają na nie najwięcej w historii, a tych, na które ich stać, nie... 28
  • Kosztowna (nie)dostępność 21 cze 2015, 21:45 W kwestii polityki lekowej rząd zachowuje się, jakby miał jednego pacjenta – chory budżet, który trzeba leczyć kosztem pacjentów. Tyle, że ani oszczędności nie są wielkie, ani budżet nie zdrowieje. 30
  • Cena życia 21 cze 2015, 21:45 30 tys. zł miesięcznie. Tyle warte jest zdrowie Moniki Czaplickiej. Lek refundowany w innych krajach Europy w Polsce jest dostępny tylko za pełną odpłatnością. Monika ma 36 lat, jest mamą czwórki dzieci. Zmaga się z rakiem. 34
  • Jednoręki Arłukowicz 21 cze 2015, 21:45 Szumnie ogłaszane pakiety kolejkowe czy onkologiczne to odciąganie uwagi od realnych problemów ochrony zdrowia, ostatniego bastionu socjalizmu. Brak konkurencji, pieniędzy, monopol NFZ rząd próbuje przykryć PR-owymi sztuczkami. 36
  • Strzelec wolny z wyboru 21 cze 2015, 21:45 Nie chcą mieć szefa, biura i sztywnego czasu pracy. W Polsce przybywa freelancerów z wyboru. Mogłoby być ich jeszcze więcej, gdyby prawo było bardziej przyjazne. 38
  • Zdrowie i polityka 21 cze 2015, 21:45 Tylko niewolnicy i szaleńcy nie interesują się polityką, im wszystko jedno, jak żyją” – napisał Jacek Dukaj w „Innych pieśniach”. Nie bardzo polityką interesuje się też człowiek na wakacjach. To przecież kawał... 41
  • Jadę na Rodos, czyli na działkę 21 cze 2015, 21:45 Podróżuję sporo po Polsce prawdziwej, czyli po prowincji. Po takich miejscach, o których Stanisław Jerzy Lec pisał „Polska A mówi Polsce B, pocałujcie nas w d…”. Ostatnio gdzieś w Lubuskiem, w małym 10-tys. mieście,... 41
  • Sześciolatki znów psują krew politykom 21 cze 2015, 21:45 Niekończąca się historia o maluchach zaczynających naukę znów nabiera tempa. Za zaniedbania, upór, niefrasobliwość państwa zapłacą – niestety – małe dzieci. 42
  • Bezgotówkowy Orwell 21 cze 2015, 21:45 Urzędnicy fiskusa daliby wiele za całkowity wgląd w nasze portfele. Nowa propozycja resortu finansów o ograniczeniu transakcji gotówkowych pomoże im zrealizować te marzenia. 44
  • HOSSA BESSA 21 cze 2015, 21:45 Jazda po norwesku 18 euro pensja minimalna dla za godzinę – tyle już wkrótce może wynieść wszystkich kierowców przejeżdżających przez Norwegię. Zmiany podobnie jak w Niemczech obejmą też nasze firmy transportowe, które będą... 48
  • NATO maszeruje na Wschód 21 cze 2015, 21:45 Po miesiącach rozważań, przymiarek i obietnic Sojusz Północnoatlantycki wreszcie mówi o stałym stacjonowaniu broni i żołnierzy w Polsce. Zanim ich jednak powitamy u siebie, wcześniej zobaczymy mobilizację za naszą wschodnią granicą. 50
  • Walka o rozbicie NATO 21 cze 2015, 21:45 Nie bagatelizujmy znaczenia pomocy militarnej dla wschodniej flanki Sojuszu – przekonuje w rozmowie z „Wprost” amerykański politolog Mark Galeotti. 52
  • Zwarci, niegotowi 21 cze 2015, 21:45 Świetnie, że słyszymy deklaracje wsparcia ze strony sojuszników z NATO. Nie możemy jednak zapominać, że w razie agresji najpierw musimy bronić się sami. 53
  • Drugie życie Miszy 21 cze 2015, 21:45 Jeszcze pół roku temu Micheil Saakaszwili był politycznym trupem, brooklińskim hipsterem na zesłaniu. Teraz były prezydent Gruzji wrócił do polityki z ambicjami zostania… premierem Ukrainy. 54
  • Kraj Zachodzącego Słońca 21 cze 2015, 21:45 W Japonii rozwiązywanie problemów demografii zbyt długo odkładano na później. Kłopoty nawarstwiły się tak bardzo, że wizja przyszłości kraju zaczyna się ocierać o wizję z „Mad Maksa”: opuszczone gospodarstwa, puste domy i miasta staruszków. 56
  • Polska na lato 21 cze 2015, 21:45 Po modzie na lokalne jedzenie czy rodzime gry komputerowe przyszedł czas na wakacje w Polsce. Oto pomysły na krajowy urlop dla rodzin, seniorów, szukających wyciszenia, przygód i zamożnych. 58
  • Ostatni władca Ukrainy 21 cze 2015, 21:45 Ze wszystkich ukraińskich utopii ta ma chyba największy potencjał. Zwolennicy odrodzenia hetmanatu kilka razy postawili na współpracę z Niem - cami i za każdym razem srodze się na tym zawiedli. 62
  • Pałac kultury jest romantyczny 21 cze 2015, 21:45 Ten gatunek to filmowa pocztówka. Na pewno będziemy kręcić na moście Świętokrzyskim, skąd widać kapitalną panoramę Warszawy – mówi Michael Coulter, operator, który pracuje przy nowej komedii Krzysztofa Langa. 66
  • Polityka w wykonaniu muzyka 21 cze 2015, 21:45 Paweł Kukiz rozbił bank, kończąc z niezniszczalnym, zdawałoby się, układem PiS-PO. Osiągnął w polityce tyle, co żaden inny muzyk na świecie, a wielu próbowało. Niektórzy mieli nawet sukcesy. 68
  • Kalejdoskop kulturalny 21 cze 2015, 21:45 KSIĄŻKI Mariusz Cieślik Myśliwy zwierzyną Każdy, kto twierdzi, że klasyczna powieść jest w kryzysie, powinien czytać Brytyjczyków. Nawet jeśli noszą obco brzmiące nazwiska jak Hanif Kureishi, to nie ma wątpliwości, z jakiej... 72
  • Jak rząd USA ma mnie w… nosie 21 cze 2015, 21:45 Poczułem się jak śmieć. Podobnie jak setki, a może tysiące innych Polaków jestem ofiarą awarii systemu przyznawania wiz do USA. Trwa ona sobie w najlepsze już od 8 czerwca. To jeszcze można zrozumieć, każdemu może zdarzyć się awaria... 78
  • Lista 100 najbogatszych Polaków 2015 21 cze 2015, 21:45 1. JAN KULCZYK 16 mld zł Biznesowo dla najbogatszego Polaka to był kolejny udany rok. Majątek miliardera urósł głównie dzięki wzrostowi wartości jego pakietu akcji chemicznego Ciechu i notowanego w Londynie międzynarodowego producenta... 79
  • Facet tkwi w szczegółach 21 cze 2015, 21:45 Są jak biżuteria u kobiet – z pozoru zbędne, w rzeczywistości nadają każdemu dobrze ubranemu mężczyźnie odpowiedni rys. Niestety, ciągle wielu panów nie zwraca na nie uwagi. Przedstawiamy pięć dodatków, które świadczą o męskiej elegancji. 122
  • Cena niepowtarzalności 21 cze 2015, 21:45 Luksus w tym przypadku oznacza unikatowość. Rzeczy robione na zamówienie, w pojedynczych egzemplarzach. Miarą nie są najdroższe materiały, ale oryginalność. I często nazwisko projektanta i artysty, który zaprojektował i wykonał przedmiot. 126
  • Dlaczego warto mieć inteligentny dom 21 cze 2015, 21:45 Na inteligentne rozwiązania do domów Polacy wydają już ponad 100 mln zł rocznie. Rynek ten rośnie w tempie 20-30 proc. rok do roku i taki trend ma się utrzymać przez kolejne lata. Nowoczesna automatyka jest stosowana praktycznie w każdym nowym apartamencie czy domu. 130
  • Ptak Fashion City 21 cze 2015, 21:45 Ptak Fashion City to miasto, dzięki któremu branża odzieżowa odrodziła się jako tysiące małych producentów. 132
  • Między sztuką a nauką 21 cze 2015, 21:45 Hendrik Kelner wygląda trochę jak Winston Churchill. Nie chodzi tylko o cygaro i szklaneczkę whisky, ale też posturę. Spotykamy się w restauracji Amber Room, gdzie Kelner prezentuje nową linię luksusowych ręcznie zwijanych cygar Winston Churchill. Kelner jest najpoważniejszym... 134
  • Spać w spa 21 cze 2015, 21:45 Luksusowy hotel, by zasłużyć na to miano, musi mieć coś, co sprawi, że goście poczują się tam naprawdę wyjątkowo – niezależnie, czy przyjadą odpocząć, czy popracować. 136
  • Zdrowie i relaks w nadmorskim klimacie 21 cze 2015, 21:45 Nieskalane piaszczyste plaże, zdrowy umiarkowany klimat i orzeźwiające wody Bałtyku mają wielu zagorzałych wielbicieli. 140
  • Nowe grillowanie – gorący temat na lato 21 cze 2015, 21:45 Do grillowania Polaków namawiać nie trzeba. Może nie jest jeszcze tak jak w Kanadzie, gdzie ponad 70 proc. obywateli ma swojego grilla – więcej niż osób posiadających samochód, ale w tyle też nie zostajemy. 142
  • Rynek jeszcze mały 21 cze 2015, 21:45 Popyt na luksusowe nieruchomości jest większy niż podaż. Pojawiła się jednak możliwość inwestowania w ekskluzywne condohotele i nieruchomości. 144
  • Witamy w okolicy 21 cze 2015, 21:45 Nasza wizja miejskiego życia dla aktywnych i wymagających. 153
  • Luksus pnie się w chmury 21 cze 2015, 21:45 Drapacze chmur oferujące luksusowe apartamenty stają się stałym elementem krajobrazu największych polskich miast. Twórcy tych budowli robią wszystko, by żyło się w nich rzeczywiście jak w niebie. 154
  • Jesteś tym, co jesz 21 cze 2015, 21:45 Masz kłopoty z trądzikiem, suchą skórą, częsty katar, bóle brzucha, migreny, czujesz się zmęczona i ociężała? Borykasz się z którymś z tych objawów od lat i myślisz, że po prostu masz takie skłonności? Twoje złe samopoczucie może mieć związek z tym, co jesz – tłumaczy dr... 162
  • Holistyczne podejście i coraz bardziej naturalne metody leczenia 21 cze 2015, 21:45 Te dwie tendencje coraz bardziej dominują na świecie w medycynie anti-aging i funkcjonującej w jej zakresie dermatologii estetycznej. W Derma Puls stosujemy je od wielu lat – mówi dr Ewa Kaniowska. 163
  • Skuteczność to podstawa 21 cze 2015, 21:45 Interesują mnie tylko skuteczne metody leczenia. Dlatego moja klinika Triclinium jest wyposażona w kilkadziesiąt urządzeń, w tym prawie 20 laserów – mówi dr Marek Wasiluk. – Opracowałem kilka autorskich metod, m.in. leczenia rozstępów, blizn i przebarwień oraz... 164
  • Idzie lato – czas zadbać o jędrne i gładkie ciało 21 cze 2015, 21:45 Lato to czas, kiedy chcemy zademonstrować piękno naszego ciała. Zabiegi, dzięki którym stanie się ono jędrne i gładkie, poleca dr Magdalena Łopuszyńska, dermatolog, lekarz medycyny estetycznej. 167
  • Przechytrzyć czas 21 cze 2015, 21:45 Starzenia nie da się uniknąć. Można jednak opóźnić jego skutki. Jak – mówią dr Bożena Jendrysik i dr Wojciech Kiełek z Centrum Medycznego Veno-Med. 168
  • Idealne zabiegi 21 cze 2015, 21:45 Upływający czas odznacza się na twarzy, szyi, dłoniach i dekolcie. Wygląd często ma znaczący wpływ na dobre samopoczucie, dodaje pewności siebie, pozwala się poczuć atrakcyjnie, dlatego zabiegi medycyny estetycznej stały się niezwykle popularne. Przedstawiamy opinie lekarzy... 169
  • Wyrzeźbić twarz i ciało 21 cze 2015, 21:45 Medycyna estetyczna oferuje zabiegi umożliwiające nie tylko odmłodzenie twarzy, ale również modelowanie sylwetki – wyszczuplenie ciała i powiększanie piersi oraz pośladków – mówi dr Maciej Rogala z Gold Clinic. 171
  • Lifting? Tak! Ale tylko bez skalpela! 21 cze 2015, 21:45 Medycyna estetyczna proponuje innowacyjne zabiegi liftingujące bez użycia noża chirurgicznego. 173
  • Pacjent jest najważniejszy 21 cze 2015, 21:45 Coramed to placówka, w której innowacyjność spotyka się z doświadczeniem i osiągnięciami naukowymi lekarzy, a wszystko w trosce o dobro pacjenta. W centrum dba się nie tylko o zdrowie, ale również dobre samopoczucie pacjenta. 175
  • Jak odmłodzić twarz 21 cze 2015, 21:45 Przychodzi taki czas, kiedy skóra twarzy i szyi staje się zbyt wiotka i kwalifikuje się do operacji i podniesienia chirurgicznego – mówi dr Andrzej Dmytrzak z kliniki Aesthetic Med w Szczecinie, specjalista z dziedziny chirurgii plastycznej. 177
  • Nici liftingujące 21 cze 2015, 21:45 Nici liftingujące to ostatni hit medycyny estetycznej. Na czym dokładnie polega ich działanie? Czy rzeczywiście można o nich mówić: lifting bez skalpela? 182
  • Dbamy o twoje zdrowie każdego dnia 21 cze 2015, 21:45 Innowacyjne suplementy diety wspomagające funkcjonowanie organizmu, a także nowoczesne produkty lecznicze i kosmetyczne – to źródło sukcesu rynkowego spółki LEK-AM 186
  • 50 lat implantologii 21 cze 2015, 21:45 Tylko co piąty bezzębny pacjent korzysta z implantów zębowych. Ich jakość życia jest jednak znacznie wyższa niż osób korzystających z protez dentystycznych – podkreśla prof. Andrzej Wojtowicz, prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Implantologii Stomatologicznej. 187
  • Implantoprotetyka na miarę naszych czasów 21 cze 2015, 21:45 W klinice Platinum czas potrzebny do wykonania idealnej odbudowy protetycznej to tylko dwie godziny. 189
  • Piękny uśmiech to pierwszy krok do sukcesu 21 cze 2015, 21:45 Badania pokazują, że aktywny zawodowo Polak odwiedza dentystę tylko raz w roku, a główną przyczyną pojawienia się w gabinecie dentystycznym jest najczęściej nagły ból zęba. Nie można jednak zapominać o tym, że zdrowe zęby i piękny uśmiech to nasza wizytówka w codziennych... 190
  • Trzy nowe sposoby gwiazd na równy uśmiech 21 cze 2015, 21:45 Ultracienkie licówki, niewidoczne aparaty ortodontyczne i lingwalne są już dostępne dla polskich pacjentów – mówi lek. stom. Wojciech Fąferko z Dentim Clinic w Katowicach. 191

ZKDP - Nakład kontrolowany