Suplementy, kasa, ściema

Suplementy, kasa, ściema

Narzekamy, że nie stać nas na leki, że są drogie. A lekką ręką wydajemy co roku miliardowe kwoty na iluzję, tj. suplementy diety. Jesteśmy pod tym względem mistrzami Europy. „Wprost” radzi, jak nie dać się nabić w butelkę i wybierać farmaceutyki z głową.

Rynek suplementów rozwija się nawet więcej niż gwałtownie. Liczba tego typu produktów trafiająca do sprzedaży zwiększa się co roku o 2-3 tys., a w tym roku o ponad 4 tys. Ich sprzedaż wzrasta wielokrotnie pod wpływem reklam kuszących szybkim efektem po zażyciu danego specyfiku. Rzecz w tym, że przeciętny Polak nie odróżnia suplementu diety od leku, dobrego suplementu od gorszego. Przygotowaliśmy dla Państwa raport na ten temat.

PRODUKT SPOŻYWCZY, A NIE LEK

Suplementy diety to środki spożywcze, przeznaczone dla ludzi zdrowych, które w założeniu mają uzupełniać normalną dietę, stanowiąc skoncentrowane źródło witamin, składników mineralnych, wyciągów roślinnych lub innych substancji (pojedynczych lub złożonych), które wykazują efekt odżywczy lub inny fizjologiczny. Najczęściej występują w postaci tabletek, kapsułek, proszków w saszetkach, kropli lub syropów, co nasuwa proste skojarzenie z medykamentem czy lekiem. I to właśnie jest wykorzystywane w reklamach. Biały fartuch (lekarza, pielęgniarki, farmaceuty, badacza) budzi w konsumencie zaufanie. Ale czy słusznie?

Co naprawdę pomaga, gdy mowa o suplementach diety? – A któż to wie? – odpowiada pytaniem prof. Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska, kierownik Zakładu Farmacji Klinicznej i Opieki Farmaceutycznej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, lekarz gastrolog. Rynek suplementów stale się zmienia. Obecnie dostępnych jest kilkanaście tysięcy tych produktów. Co roku wchodzi do sprzedaży ok. 3 tys. nowych, część opuszcza rynek. Sprzedaż zwiększa się o kilkaset procent. – Firmom opłaca się wydać pieniądze na marketing, bo dzięki niemu zysk zawsze będzie większy. Po jakimś czasie, gdy preparat „opatrzy się” konsumentowi, wystarczy usunąć ów produkt z rynku, zmienić mu opakowanie, nazwę i ponownie wprowadzić na rynek, oczywiście z nową reklamą. I nie jest to żaden problem – mówi prof. Kozłowska-Wojciechowska.

Firmom o wiele łatwiej wprowadzić na rynek suplement niż lek OTC (bez recepty), nie wspominając o leku na receptę – dwa ostatnie muszą przejść bardzo dokładne badania i kontrole. Suplement to środek spożywczy, więc nie podlega takim restrykcjom. Ten, kto chce taki produkt po raz pierwszy wprowadzić na rynek, ma jedynie obowiązek powiadomić o tym Główny Inspektorat Sanitarny (GIS), wypełniając przez internet odpowiedni druk znajdujący się na stronie GIS i wysyłając go drogą elektroniczną. W przypadku preparatów budzących wątpliwość (suplement czy może lek, bo spełnia oba kryteria), zgodnie z ustawą o bezpieczeństwie żywności i żywienia, GIS może zobowiązać przedsiębiorcę wprowadzającego po raz pierwszy do Polski dany produkt do przedłożenia opinii Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych, który ostatecznie rozstrzygnie, czy preparat może być sprzedawany jako suplement diety, czy jako lekarstwo.

Niestety, wiele środków sprzedawanych jako suplementy diety to tzw. produkty z pogranicza, budzące wątpliwości. – Takie jest prawo Unii Europejskiej. Zgodnie z nim odpowiedzialność za jakość suplementu diety, treść informacji podanych na opakowaniu oraz w reklamie spoczywa tylko na producencie, nawet nie na sprzedawcy – zaznacza rzecznik prasowy GIS Jan Bondar. Musimy więc sami uważać na to, co kupujemy.

GRUNT TO PRAWIDŁOWA DIETA

Z żywności organizm czerpie więcej korzyści niż z jej chemicznych odpowiedników. Ten, kto się odżywia prawidłowo, a jego dieta jest urozmaicona i bogata w białka, węglowodany, wartościowe tłuszcze oraz warzywa i owoce, czyli naturalne źródło witamin i składników mineralnych, nie potrzebuje suplementów, bo wszystko, co ważne dla organizmu, przyjmuje wraz pożywieniem. W Polsce, ze względu na klimat z małą liczbą dni słonecznych w roku, mamy niedobory witaminy D, ale z kolei A miewamy w nadmiarze, bo na poziomie 150-200 proc. dziennego zapotrzebowania. Witaminę

A zjadamy wraz z mięsem i produktami pochodzenia zwierzęcego, masłem oraz pomarańczowymi warzywami, bo obecny w nich beta-karoten przekształca się w nią w ustroju. Preparaty z tą witaminą są dostępne wśród suplementów. Na pewno nie szkodzą, ale przy normalnej diecie nie są konieczne. Leków recepturowych reklamować nie wolno, a suplementy tak, nic więc dziwnego, że firmy chętnie wchodzą na ten rynek. – Suplementy diety są żywnością i nie powinno się im przypisywać działań leczniczych – mówi prof. Kozłowska- -Wojciechowska. Wystarczy uważnie obejrzeć reklamy. Często występuje w nich postać w białym kitlu – w domyśle lekarz, farmaceuta, pielęgniarka – który radzi cierpiącemu, po czym pojawia się zbawienna tabletka, kapsułka, drażetka, ampułka . – Konia z rzędem przeciętnemu przechodniowi, który powie, czego mu w diecie brakuje? Nie wie tego także kupujący suplement, który robi to pod wpływem reklamy – dodaje ekspertka.

Inny szkodliwy nurt reklamowy to taki, który śle przekaz o następującej treści: „dzięki naszej pigułce możesz grzeszyć do woli, bo i tak będziesz zdrowy. Nie musisz rezygnować z przyjemności życia – możesz do woli zajadać się golonką, pić alkohol, nie ruszać się. Wystarczy, że weźmiesz naszą kapsułkę, a będziesz zdrowy, piękny i jeszcze bogaty”. – Ani bogaty nie będziesz, ani zdrowszy – podkreśla dr Daniel Śliż z III Kliniki Chorób Wewnętrznych i Kardiologii WUM. I dodaje: – Nie ma takiego leku, który zastąpiłby zdrowy tryb życia. I nie ma takiego suplementu, który „pozwoliłby” bez umiaru i bezkarnie pić alkohol, jeść tłusto i niezdrowo. Jeśli się mylę, to niech producenci pokażą mi wyniki badań klinicznych, które potwierdziłyby prawdziwość tej reklamy. Bo ja znam tysiące prac naukowych, które jej zaprzeczają.

ILE MAGNEZU W MAGNEZIE?

Wśród tak dużej grupy produktów na pewno znalazłyby się godne polecenia. Tylko jak je wyłonić? Lekarze i farmaceuci korzystają z medycznej bazy danych Medline, gdzie są rejestrowane wyniki badań klinicznych dotyczących leków, zalecenia co do ich stosowania, opis efektów niepożądanych, ale też wyniki badań naukowych dotyczących skuteczności różnych substancji czynnych obecnych w ziołach czy innych produktach leczniczych. Na tej podstawie mogą się zorientować, który preparat ma szansę naprawdę działać. I niektóre suplementy polecają pacjentom, w szczególnych sytuacjach. – Zalecam suplementację magnezem w przypadku arytmii nadkomorowych serca. Magnez stabilizuje kardiomiocyty (komórki budujące mięsień sercowy) i jest bardzo pożyteczny dla układu mięśniowo-nerwowego. Akurat magnezu mamy w diecie mało, a przy leczeniu lekami diuretycznymi, które nasilają wydalanie zarówno magnezu, jak i potasu, suplementacja tymi pierwiastkami bardzo się przydaje. Jednak w niektórych okolicznościach ten sam magnez może być szkodliwy, np. przy przedawkowaniu – wyjaśnia dr Śliż.

Preparatów z magnezem jest na rynku przynajmniej kilkadziesiąt. Nie każdy zawiera taką samą ilość „magnezu w magnezie”. Pewnym wyznacznikiem jakości, który akurat w przypadku suplementów diety, witamin czy innych preparatów OTC się sprawdza, może być cena. – Są firmy „pewniaki”, które wytwarzają wartościowe preparaty z tej grupy. Ich produkty są droższe, ale klient płaci za wysoką jakość, za to, że obecny w nich magnez występuje w postaci, którą organizm całkowicie przyswoi – tłumaczy Agata Pokorowska-Allen, farmaceutka. Bądźmy realistami: ile może być wart preparat za dwa złote? A takie też są w sprzedaży, pacjenci o nie pytają i wielu takie kupuje najchętniej. Jeśli chodzi o jakość, to taka różnica, jakby ugotować rosół na fermowym kurczaku zamiast na wiejskiej kurze skubiącej trawkę i robaki.

DRUGIE ŻYCIE SUPLEMENTU

Zdarza się, i to wcale nierzadko, że preparat, który przez lata funkcjonował na rynku jako lek OTC, nagle zostaje przemianowany na suplement. Jest to o tyle niebezpieczne, że ludzie chcąc szybkiego efektu działania suplementu, wielokrotnie zwiększają jego dawki. Bez wskazań lekarza. Skutki tego mogą być naprawdę szkodliwe. Dla przykładu osoba po udarze mózgu musi brać leki przeciwzakrzepowe, a ich dawkę – większą bądź mniejszą – wymierza samodzielnie na podstawie wskaźnika INR (to wskaźnik oceny skuteczności działania leków przeciwzakrzepowych; jego wartość określa się w regularnym badaniu krwi). I teraz, jeśli taki pacjent łyka jednocześnie preparaty z czosnkiem albo żeń-szeniem, to tym samym fałszuje wartość INR, a to może grozić krwotokami. Albo preparaty wapnia – te z kolei mogą obniżać działanie leków na nadciśnienie tętnicze.

To, co jemy, też nie jest obojętne dla działania leków: lukrecja (obecna w żelowychcukierkach) osłabia działanie tabletek antykoncepcyjnych, a grejpfrut – metabolizm wielu leków kardiologicznych. Podobnie suplementy, które mogą zawierać te same substancje co niektóre owoce czy warzywa.

EREKCJA ZAKOŃCZONA… ZGONEM

Statystyczny Kowalski, sięgając po suplementy, myśli, że są to łagodne i naturalne środki, po co ma więc „truć się lekami”, skoro są na rynku tabletki ziołowe, które nie powodują żadnych skutków ubocznych, a dają to samo? Takie przekonanie jest niebezpieczne. Bo jak skontrolować taki ogrom preparatów, żeby potwierdzić ich bezpieczeństwo? Badania analityczne są kosztowne, producenci suplementów diety zaś nie wydają się bezpośrednio zainteresowani ich wykonaniem. Aktualnie prowadzony jest przez GIS program badania suplementów diety z grup ryzyka. Chodzi przede wszystkim o te produkty, które są narażone na największe fałszowanie: na problemy z erekcją i odchudzające – łakomy kąsek dla fałszerzy. Tu trzeba bardzo uważnie przyglądać się, czy producentem jest znana sprawdzona firma, czy firma krzak. W Narodowym Instytucie Leków wykonano badania na sześciu suplementach losowo kupionych w aptece. Wybrano grupę preparatów deklarowanych jako całkowicie ziołowe, w przedziale cenowym 40-60 zł za jedną-dwie kapsułki. Okazało się, że na sześć wytypowanych i kupionych w aptece, sześć było sfałszowanych. Deklarowany na opakowaniu skład był niezgodny ze składem faktycznym.

– Znaleźliśmy jeden albo równocześnie kilka aktywnych farmakologicznie analogów strukturalnych Sildenafilu (głównego składnika Viagry), o nieznanej toksyczności i działaniach niepożądanych. Kilka pochodnych Sildenafilu w małych, trudnych do wykrycia dawkach – mówi prof. Zbigniew Fijałek z Wydziału Farmaceutycznego WUM, były wieloletni dyrektor Narodowego Instytutu Leków. Firma, która wprowadziła lek na rynek, tłumaczyła, że do zanieczyszczenia substancji mogło dojść na linii produkcyjnej. Jednak analizy laboratoryjne wykazały, że dawka substancji leczniczej znalezionej w suplementach nie wskazywała na przypadkowe zanieczyszczenie. Była porównywalna z tymi, które są stosowane w popularnych lekach. Przypomnijmy, że Sildenafil może wchodzić w interakcje z innymi lekami. U osoby chorej na serce może spowodować gwałtowny spadek ciśnienia kończący się nawet zgonem.

PACJENT NIEPOKORNY

Lekarze mają problem w dyskusji z pacjentem, by przekonać go, że „to nie działa; nie jest panu/ pani potrzebne; te same pieniądze lepiej przeznaczyć na to, co ma trafić na talerz, zwrócić uwagę na jakość żywności”. Bo sekret oszałamiającej kariery suplementów bierze się także stąd, że jesteśmy społeczeństwem raptusów. Chcemy mieć wszystko już, licząc na to, że wystarczy wziąć tabletkę, tę czy inną, jedną albo dziesięć, a efekt będzie natychmiastowy. Prof. Małgorzata Kozłowska-Wojciechowska jest zdania, że dbanie o siebie polega na odpowiednim odżywianiu: doborze produktów, sposobie ich przygotowania, rozłożeniu w ciągu dnia na porcje, skonsumowaniu tego w odpowiedni sposób, a nie na łyknięciu hot doga w biegu na ulicy. Gdybyśmy postawili na edukację i od dziecka uczyli się prawidłowego odżywiania oraz tego, że zdrowie to także regularny wysiłek fizyczny, to dzisiaj nie byłoby takiego rynku zbytu dla suplementów.

KASA, KASA I JESZCZE RAZ KASA

Dlaczego dyskusja na temat rynku suplementów jest bardzo trudna? Bo to jest kasa. Komu zależy na tym, żeby wytłumaczyć ludziom, co kupują i po co? Lekarze mają problem. – Przychodzi pacjent i mówi, że nie je tego czy tamtego, bo to jest chemia. Po czym wyciąga listę pięciu-dziesięciu suplementów, które regularnie zażywa. Ja pytam go wtedy: „a to co jest? Fizyka?”. Przecież suplementy to nic innego jak związki chemiczne – opowiada prof. Kozłowska-Wojciechowska.

Ostatnio w telewizji i w radiu pojawiła się reklama suplementu odnoszącego się do prognozy pogody , że skoro pogoda się zmienia, to bez owego suplementu ani rusz. Zmienność pogody jest jej naturalną właściwością. Suplement diety, nawet jeżeli jest pomocny, to cudów nie czyni. Rynek suplementów dla ludzi okazuje się już zbyt ciasny. Przyszła kolej na zwierzęta. W drogeriach można kupić specyfik, który łysiejącemu psu ma przywrócić bujną sierść, i to ponoć już po dwóch dniach stosowania. Ach, te suplementy! Istny cud. Ale raczej nie natury. ■

©� ©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

ROŚNIE SPRZEDAŻ

tym roku padł rekord: Polacy kupili najwięcej suplementów diety W od lat. Wydali na nie tylko w pierwszej połowie tego roku 1,55 mld zł, kupując 94,5 mln opakowań. To o 10 mln więcej niż w porównywalnym okresie zeszłego roku i o 22 mln więcej w porównaniu z pierwszym półroczem 2012 r. Rośnie też spożycie leków, które można kupić bez recepty. Wśród nich największą popularnością cieszą się leki na przeziębienie, na trawienie i przeciwbólowe. Polacy kupują też coraz więcej dermokosmetyków. Równolegle wzrastają wydatki na reklamę suplementów i leków: z 1,4 mld zł w 2012 r. do 3,1 mld zł w 2014 r. Jeśli chodzi o suplementy diety, eksperci PMR szacują, że rynek ten w latach 2017-2020 będzie rozwijać się w tempie ok. 8 proc. rocznie (sprzedaż apteczna i pozaapteczna). W 2015 r. – według ostatnich szacunków PharmaExpert – Polacy kupią w aptekach leki o wartości 30 mld zł.


SUPLEMENTACYJNE BHP

Omijaj szerokim łukiem preparaty, gdy przekaz mówi o ich leczniczych właściwościach. Nie kupuj na ulicy. Bezpieczniej będzie u zaufanego aptekarza. Zanim zdecydujesz się na zakup, dokładnie przeczytaj informację zamieszczoną na opakowaniu albo na ulotce. W widocznym miejscu powinien znajdować się napis: „suplement diety” oraz informacje o składzie preparatu, dziennej dawce oraz możliwości i skutkach przedawkowania. Etykieta musi wyraźnie informować o odpowiednim przechowywaniu produktu w miejscu niedostępnym dla dzieci oraz o tym, że nie zastępuje on zróżnicowanej diety. Etykieta ani ulotka nie powinny zawierać informacji mówiących o tym, że preparat zapobiega lub leczy określone choroby. Jeżeli zobaczysz w opisie nieznaną substancję, poproś farmaceutę, żeby wyjaśnił ci, co to jest. Wybieraj preparaty znanych firm, opatrzone certyfikatem Instytutu Żywności i Żywienia, Instytutu Roślin i Przetworów Zielarskich albo innego instytutu naukowego. Jeśli kupujesz suplement bezpośrednio u przedstawiciela firmy, poproś o pokazanie dokumentu świadczącego o tym, że produkt został dopuszczony do sprzedaży jako suplement diety. Rejestr produktów dostępnych na naszym rynku znajduje się na stronach GIS: http://rejestrzp.gis.gov.pl/

WYTWÓRNIE I HURTOWNIE POD NADZOREM

Nadzór sanitarny w zakresie bezpieczeństwa suplementów diety sprawowany jest przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Rejestr przedsiębiorców podlegających ich urzędowej kontroli wskazuje, że w Polsce funkcjonuje co najmniej 157 wytwórni oraz 536 hurtowni suplementów diety. Wdrożone zasady dobrej praktyki higienicznej (GHP) i/lub dobrej praktyki produkcyjnej (GMP) miały 134 wytwórnie suplementów diety oraz 348 hurtowni.

SKŁAD Z NIESPODZIANKĄ

Wlatach 2013-2014 przebadanych zostało na terenie UE 570 próbek pobranych ze środków na potencję sprzedawanych w 20 krajach. Aż 49 proc. z nich zawierało niedeklarowane w składzie substancje aktywne. Dwa lata temu kontroli poddano produkty na odchudzanie dostępne w sklepach i w internecie w 23 europejskich krajach. Z 370 próbek blisko 48 proc. również zawierało niedeklarowane substancje.

DYLEMAT APTEKARZA

Czym powinien się kierować właściciel apteki przy zamawianiu suplementów? Z pewnością stoi przed trudnym zadaniem. Jeżeli produkt został zgłoszony do GIS i ma odpowiednie poświadczenie zgłoszenia, to jest legalny na polskim rynku. Stwierdzane różnice w składzie suplementów mogą być wynikiem np. sfałszowania dokumentacji przysyłanej przez wytwórcę. Najmniej obaw związanych z jakością suplementów dotyczy produktów wytwarzanych w Unii Europejskiej, szczególnie przez firmy farmaceutyczne. Najbardziej problematyczne natomiast są suplementy wytwarzane poza Unią, np. w Chinach czy w Indiach. Prawdę mówiąc, farmaceuta nie ma możliwości jednoznacznej weryfikacji jakości oferowanych produktów z zakresu suplementów diety.

Okładka tygodnika WPROST: 42/2015
Więcej możesz przeczytać w 42/2015 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 42/2015 (1701)

  • Barany i szarlatani 11 paź 2015, 20:00 Fascynujące, jak w 36,5-milionowym państwie media mogą być opętane jednym Antonim Macierewiczem. Najwyraźniej wierzą, że po ośmiu latach zwodzenia, niedotrzymywania obietnic i rządów podporządkowanych jednemu egomaniakowi wszyscy... 3
  • Skaner 11 paź 2015, 20:00 Polityka 150 tys. żołnierzy w armii Armia i wydatki na nią powinny być większe. Pieniądze na modernizację powinny trafiać do polskich firm – mówi Jarosław Gowin ze Zjednoczonej Prawicy. Rozmawiał Bartosz Marczuk Kiedy rozmawiał... 6
  • Zdarzyło się jutro 11 paź 2015, 20:00 „Doda i dinozaury” kontra „Mizianie w Watykanie”, czyli nasze zapowiedzi hitów nadchodzących tygodni. 12
  • Będzie na nas presja 11 paź 2015, 20:00 Ustawę o pomocy frankowiczom, utworzenie Ministerstwa Energetyki, niższe podatki dla małych firm, prywatyzację LOT po debiucie spółki na giełdzie i budowę elektrowni atomowej – zapowiada poseł PiS Paweł Szałamacha. 16
  • Ława przysięgłych dla sędziów 11 paź 2015, 20:00 Społeczeństwo musi mieć możliwość decydowania, kto w jego imieniu wymierza sprawiedliwość – mówi Zbigniew Ziobro, lider Solidarnej Polski, kandydat na posła z listy PiS. 20
  • PO bez uzgodnionej płci 11 paź 2015, 20:00 Platforma przegrała pierwsze starcie z prezydentem Andrzejem Dudą. Poddała się zresztą, nie wychodząc na pole bitwy – nie próbowała nawet odrzucić weta do ustawy o uzgodnieniu płci. Porażka jest tym dotkliwsza, że po stronie PiS opowiedział się PSL. Politycy PO odbierają... 22
  • Rozpaczliwy plan szefa NIK 11 paź 2015, 20:00 Miał opinię państwowca, człowieka, który nadaje się na najwyższe stanowiska. Teraz walczy już tylko o przetrwanie. Krzysztof Kwiatkowski, prezes Najwyższej Izby Kontroli, na przełomie października i listopada zamierza przystąpić do ataku na służby, które grzebią jego... 24
  • Polityka w Polsce bez PSL? 11 paź 2015, 20:00 Swoimi ludźmi obsadzili rolnicze agencje, KRUS, spółki Skarbu Państwa. Zdominowali samorządy gminne, współrządzą w 15 na 16 sejmików. Ale po raz pierwszy od ćwierćwiecza grunt usuwa im się spod nóg. 26
  • Wódz jest tylko jeden 11 paź 2015, 20:00 Mdli mnie już od tych damskich walk w kisielu. Beata Szydło nudzi tak potwornie, że jej wystąpienia puszczam sobie zamiast tabletek nasennych. W przeciwieństwie do hasła jej kampanii ja zupełnie nie daję rady słuchać po raz... 27
  • Mistrzowie absurdalnych opinii 11 paź 2015, 20:00 Zakończona właśnie kadencja Sejmu nie wyłoniła nowych politycznych gwiazd. Potwierdziła raczej, że pokolenie polityków obecnie rządzących Polskąpowoli odchodzi do historii. 28
  • Sztuka wyborcza 11 paź 2015, 20:00 Gdyby to sami artyści mieli zdecydować o wyniku wyborów, to Platforma Obywatelska miałaby gorszy wynik niż w sondażach. Pierwszy raz po 1989 r. twórcy sztuk wizualnych biorą się za politykę. 30
  • To tylko bursztyn 11 paź 2015, 20:00 Pędzel, plakat, wiadro, ciepła woda. Tak się zaczyna wyborcza przygoda. Kiedyś pojedynek na plakaty trwał do samej ciszy. Szczyt sprytu polegał na tym, by w ostatnim momencie zakleić konkurencję, najchętniej z własnej listy. Kto ostatni... 31
  • Rewolucja rozwodowa 11 paź 2015, 20:00 Franciszek wprowadza właśnie największą od 300 lat reformę małżeństw kościelnych. Trwające wiele lat procesy, zwane potocznie „rozwodami kościelnymi”, mają zostać skrócone nawet do 45 dni. Zmiany wchodzą w życie już w grudniu. 32
  • Synod nie zerwie z doktryną 11 paź 2015, 20:00 Kościół nie zmieni nauczania o nierozerwalności małżeństwa, poszuka za to nowych form duszpasterstwa rodzin – taki jest ton wypowiedzi większości uczestników synodu na temat rodziny. 34
  • Suplementy, kasa, ściema 11 paź 2015, 20:00 Narzekamy, że nie stać nas na leki, że są drogie. A lekką ręką wydajemy co roku miliardowe kwoty na iluzję, tj. suplementy diety. Jesteśmy pod tym względem mistrzami Europy. „Wprost” radzi, jak nie dać się nabić w butelkę i wybierać farmaceutyki z głową. 39
  • Etyka znika z aptek 11 paź 2015, 20:00 Winą za wielką sprzedaż suplementów należy obarczyć sieci aptek. Kierują się komercją, jakość nie ma znaczenia – uważa mgr farmacji Marcin Wiśniewski, właściciel dwóch aptek, inicjator Ruchu Aptekarzy Polskich. 44
  • Praktyczny prawnik 11 paź 2015, 20:00 Prawo to wciąż jeden z najbardziej obleganych kierunków studiów. Eksperci alarmują, że kształcenie prawników wymaga jednak dużych zmian. Rynek potrzebuje praktyków i specjalistów, a otrzymuje kiepsko wykształconych teoretyków. 46
  • Samotność dręczonego ucznia 11 paź 2015, 20:00 Rząd wciąż opowiada, jak walczy z przemocą w szkole. Ale prawda jest inna. Nie tylko, że agresji nie ubywa, to szkoła nie umie reagować na przemoc psychiczną. A ta kwitnie, zwłaszcza w podstawówkach. Dyrektorzy nie mają narzędzi do walki z nią, nauczyciele kompetencji. 48
  • Reklamuj urlop 11 paź 2015, 20:00 Koniec sezonu urlopowego to początek fali roszczeń przeciwko organizatorom wypoczynku. „Wprost” podpowiada, jakie mamy szanse na odzyskanie pieniędzy za nieudane wakacje. 50
  • Wysypisko śmieci: Polska 11 paź 2015, 20:00 Fatalnie wdrożona ustawa śmieciowa zmieniła obrzeża naszych miast w wysypiska. Dziś nikt nie ma odwagi, żeby powiedzieć prawdę i skontrolować firmy odpowiedzialne za utylizację. 52
  • O zgorszeniu maluczkich 11 paź 2015, 20:00 Dłuższa pogawędka z pracownikiem jednej z dużych państwowych spółek, z której usług muszę niestety korzystać, pokazała mi, że zdroworozsądkowe podejście do finansów publicznych cierpi, kiedy ci sami politycy, którzy słusznie... 55
  • Mój pan, pracownik 11 paź 2015, 20:00 Jednocyfrowe bezrobocie oznacza, że właśnie zaczyna się rynek pracownika i era żądań płacowych. Po latach posuchy idą dla nich lepsze czasy. Podpowiadamy, jak skorzystać na tej zmianie. 56
  • Lepsze perspektywy dla pracowników 11 paź 2015, 20:00 Od początku roku systematycznie umacnia się pozycja pracowników na rynku pracy. W wybranych branżach, specjalizacjach i regionach kraju to oni, a nie pracodawcy zaczynają dyktować warunki zatrudnienia. 59
  • Wilczek – Kieżun 10:0. Do przerwy 11 paź 2015, 20:00 Wybrałem się w te wakacje na Bałkany – między innymi do Serbii. Dotąd byłem przekonany, że istniały trzy drogi wychodzenia z komunizmu: (1) nasza, środkowoeuropejska, polegająca z grubsza na tym, żeby sektory skoncentrowane... 60
  • HOSSA BESSA 11 paź 2015, 20:00 Toyoty pod banderą ISIS Amerykański rząd spytał Japończyków z Toyoty, jakim cudem Państwo Islamskie dysponuje tyloma samochodami ich marki. Na zdjęciach ISIS, które trafiają do prasy, często widać całe kawalkady toyot z uzbrojonymi... 62
  • Putin i jegokontrola zwrotna 11 paź 2015, 20:00 W Syrii, na Ukrainie i w obozach dla uchodźców w Europie Putin przygotowuje się do rozmontowania NATO. Fundament naszego bezpieczeństwa, czyli artykuł 5 Traktatu północnoatlantyckiego, nigdy nie był tak zagrożony jak dziś. 64
  • Pułapka na niedźwiedzia 11 paź 2015, 20:00 Ryzykowna ekspedycja na Bliski Wschód może zakończyć się dla Rosji nawet drugim Afganistanem. 68
  • Ankara na zakręcie 11 paź 2015, 20:00 Turcja, która miała być sojusznikiem w gaszeniu bliskowschodniego pożaru, sama znalazła się na progu wojny domowej. Nie tylko komplikując relacje z NATO, ale przede wszystkim podnosząc zagrożenie nowej fali uchodźców do Europy. 70
  • Noblowska gra pozorów 11 paź 2015, 20:00 O przyznawaniu Pokojowego Nobla wszystko można powiedzieć, z wyjątkiem tego, że proces wyłaniania kandydatów odbywa się pokojowo. Plotki o kulisach okazały się w tym roku ważniejsze niż sam werdykt, który jak zwykle okazał się zaskoczeniem. 72
  • Bunt amantów 11 paź 2015, 20:00 Johnny Depp, Brad Pitt, Colin Farrell, Christian Bale, Matthew McConaughey. Hollywoodzkim gwiazdom ciąży etykieta symbolu seksu. W dzisiejszym kinie w cenie są ciekawi faceci z przeszłością. 76
  • Niezbadane wyroki szwedzkiej akademii 11 paź 2015, 20:00 Rozwój nauki nie zależy od tego, kto i za co dostaje Noble. Na historię tych nagród składa się bowiem mieszanka zarówno trafionych, jak i kiepskich wyborów. Wielcy uczeni bywali przez akademię pomijani, choć zdarzały się też nagrody za badania naprawdę przełomowe. 80
  • Psychopop 11 paź 2015, 20:00 Określenie „ambitna muzyka pop” zamykało drogę do kariery, dziś gwiazdami stają się młodzi oryginalni artyści. Ścieżki przecierał im Dawid Podsiadło, ale Kortez, Leski czy Julia Marcell śmiało idą jego śladem. 82
  • Patriota traktowany jak nazista 11 paź 2015, 20:00 Starosta legionowski ma apetyt na nieruchomości po zmarłym na wygnaniu bohaterze walk o Polskę. Podważa przed sądem wpisy do ksiąg wieczystych, powołując się na stalinowski dekret. 84
  • Kalejdoskop kulturalny 11 paź 2015, 20:00 Książki Mariusz Cieślik Autobiografia Monty Pythona Python z innej beczki A teraz coś z zupełnie innej beczki. Ci, którzy nie wiedzą, dlaczego użyłem tego sformułowania w tekście na temat Monty Pythona, mogą przerwać czytanie.... 86
  • Zgubny tłuszczyk 11 paź 2015, 20:00 Tłuszcz jest najbardziej kalorycznym składnikiem w naszej diecie, ale jest również nośnikiem smaku. Nie możemy się bez niego obejść, często jednak nie zdajemy sobie sprawy, jak wiele znajduje się go w produktach, z których przygotowujemy potrawy. 93
  • To pazerne państwo funduje nam niskie pensje 11 paź 2015, 20:00 Silna gospodarka, wyższe płace” – krzyczy z billboardów premier Ewa Kopacz. „2500 zł płacy minimalnej” – dodaje formacja Leszka Millera. „12 zł za godzinę pracy” – wistuje Prawo i... 94
  • Najlepsi innowatorzy nagrodzeni za sukcesy 11 paź 2015, 20:00 Polska niezbyt często bywa kojarzona z innowacjami. Jak bardzo taka opinia jest niezasłużona, udowodnili uczestnicy i laureaci konkursu Innowatory „Wprost” 2015. 98
  • Liczą się mikrosekundy 11 paź 2015, 20:00 Warszawska giełda musi inwestować, by w dobie handlu wysokich częstotliwości i likwidacji międzynarodowych barier utrzymać pozycję regionalnej potęgi. 100
  • Bank w kieszeni 11 paź 2015, 20:00 Aby zawładnąć portfelem i umysłem klienta, polskie banki przenoszą się do smartfonów. Pytanie, jak daleko można się posunąć w bankowych innowacjach, żeby przy okazji nie stracić zaufania klientów. 104
  • Zamiast telefonu do szwagra 11 paź 2015, 20:00 W razie niezawinionej stłuczki samochodu to nasz ubezpieczyciel zajmie się formalnościami i sam wypłaci pieniądze, nawet jeśli mamy zwykłą polisę OC. 106
  • Kopalnia robotów 11 paź 2015, 20:00 KGHM chce stworzyć pierwszą w świecie inteligentną kopalnię opartą na sieciach neuronowych. Umożliwiłaby wydobycie zalegających głębiej pokładów miedzi. 108
  • Gazowe rewolucje 11 paź 2015, 20:00 Ogniwa paliwowe, czysty diesel i mikroturbiny gazowe. Czy tańszy gaz ma szansę stać się przyszłością energii? 110
  • Hermes wykorzystał gazową szansę 11 paź 2015, 20:00 Tam, gdzie do tej pory nie było szans na konkurencję i walkę cenową, pojawiła się polska firma Hermes Energy Group. „Tam”, czyli na rynku gazu ziemnego. 112
  • Tradycja i nowoczesność 11 paź 2015, 20:00 Jedna z najbardziej znanych polskich marek z powodzeniem podbija odległe rynki zagraniczne. Bez innowacji nie byłoby to możliwe. 113
  • Z duchem czasu, z biegiem rzeki 11 paź 2015, 20:00 Warszawski budynek The Tides wpisuje się w trend, który można opisać jako obracanie się miast na powrót twarzą do rzeki. Wymagało to zastosowania innowacyjnych rozwiązań konstrukcyjnych. 114
  • Nowoczesny hotel ma wiele twarzy 11 paź 2015, 20:00 Biuro architektoniczne Kahl & Gaczorek, laureata Innowatora w kategorii Budownictwo, i spółkę Invest Nosalowy Dwór łączą koneksje rodzinne i pasja, której efektem są nowatorskie rozwiązania architektoniczne. 115
  • Pieniądze nie nudzą 11 paź 2015, 20:00 Wiele domów maklerskich zarabia w Polsce na międzynarodowym handlu walutą, surowcami, akcjami czy opcjami, ale jeden z nich nadaje ton tej branży i robi to również w skali globalnej. Tak działa na wskroś polska firma X-Trade Brokers. 116
  • Sukces badawczy w parze z rynkowym 11 paź 2015, 20:00 Producenci mebli stali się wizytówką polskiej gospodarki. Odnoszą sukcesy daleko poza granicami kraju. W tym gronie znalazła się Asadena Furniture, właściciel mebli outdoorowych Modalto, uhonorowana za kolekcję o wyjątkowych... 117
  • Kardiologia XXI wieku 11 paź 2015, 20:00 Użycie stentu było krokiem milowym w kardiologii. Dziś medycyna robi kolejny krok. To bioresorbowalne stenty naczyniowe. Mówi się o nich – tabletki donaczyniowe. 117
  • Wydatki na energię to nie haracz 11 paź 2015, 20:00 Warto przeprowadzić audyt energetyczny i szukać oszczędności – przekonuje Iwona Golonko, prezes spółki Energia dla Firm, laureata konkursu Innowatory „Wprost” 2015. 118
  • Szybkie tempo zmian 11 paź 2015, 20:00 Usługi IT dla branży logistycznej to dynamicznie rosnąca, perspektywiczna oraz pełna wyzwań część biznesu. 118
  • Ruszają Międzynarodowe Targi Innowacji i Nowych Technologii 11 paź 2015, 20:00 Już po raz trzeci specjaliści, producenci, przedstawiciele firm branży nowych technologii przyjadą do Kielc na Inno-Tech Expo, które odbędą się w dniach 15-16 października. Program Międzynarodowych Targów Innowacji i Nowych Technologii... 120
  • Port Lotniczy Wrocław. Inteligentne lotnisko 11 paź 2015, 20:00 Bez kolejek, minutowy czas oczekiwania na bagaż, wszystkie formalności on-line, innowacyjne technologie. Lotnisko przyszłości? Port Lotniczy Wrocław udowadnia, że tak może być już dzisiaj. 121
  • Silikonowa rewolucja 11 paź 2015, 20:00 Nowa technologia wielokomponentowego wtrysku ciekłego silikonu, oferowana przez NTQ s.c., otwiera wielkie możliwości wytwarzania wysokiej jakości produktów. A przede wszystkim jest relatywnie tania. 122
  • Buty na zdrowie 11 paź 2015, 20:00 But zimowy musi się dziecku podobać. Chroniąc przed chłodem, przemoczeniem, utratą stabilności, nie może przeszkadzać w rozwoju małych stóp. 123
  • Polska Miss World 11 paź 2015, 20:00 Zwyciężczyni Miss World Poland 2015, która pojedzie na światowy finał konkursu do Chin, będzie najpiękniejszą promocją naszego kraju. 124

ZKDP - Nakład kontrolowany