Złote marzenia

Złote marzenia

Nielegalne kopalnie złota przyciągają dziesiątki tysięcy śmiałków, którzy wierzą, że uda im się odmienić swój los. Większość szybciej zginie, niż się wzbogaci.

Kto kradnie, zostanie spalony żywcem” – głosi napis na plakacie wieńczącym wjazd do prowizorycznego miasteczka w peruwiańskiej prowincji Madre de Dios. O tym, że nie jest to żart, przekonała się w zeszłym roku grupka złodziei, których zwęglone zwłoki znaleziono przy szosie. Pełno tu rozpadających się bud i dziurawych szmat udających firanki. Są bar, mechanik, apteka i dom publiczny, w którym skupia się życie kilkudziesięcioosobowej społeczności. Zjechali tu z całego kraju, licząc na łut szczęścia. Poszukiwacze przygód, dłużnicy, złodzieje – szeroki przekrój społeczeństwa. Łączy ich pragnienie odnalezienia złota. Za dnia prymitywnymi maszynami mielą ziemię i za pomocą trującej rtęci wypłukują kruszec. Wieczorami bawią się i piją. Za wszystko można tu płacić samorodkami złota. Kto ma szczęście, wykopuje nawet kilka gramów dziennie.


POWTÓRKA GORĄCZKI ZŁOTA

Podobnych miejsc jest w Peru kilkadziesiąt. To dzikie osiedla, najczęściej bez nazwy, funkcjonujące wzdłuż 180-kilometrowej trasy między Puerto Maldonado a Mazuco. Aż 90 proc. złota wydobywanego w kraju pochodzi z dzikich kopalń, a liczba pracujących tam „górników” szacowana jest na 20-30 tys. I choć wielu szokuje fakt, że na początku XXI stulecia ludzie nadal wypłukują złoto jak przed wiekami, Peru nie stanowi tu wyjątku. Świat ogarnęła nowa gorączka złota. Początki tego szaleństwa związane są z globalnym kryzysem finansowym 2008 r., który wywindował ceny złota na niebotyczny poziom. Wobec ogromnych wahań giełdowych kto mógł inwestował kapitał w kruszce, najczęściej złoto, dlatego jego cena zaczęła gwałtownie rosnąć. W rekordowym 2011 r. przekroczyła 1800 dolarów za uncję (31,1 g). I choć od tamtego czasu złoto tanieje (dziś to 1064 dolary za uncję), to i tak warte jest ponad pięć razy tyle co kilkanaście lat temu. Najwięcej kopalń zlokalizowanych jest w Ameryce Południowej. Dziesiątki tysięcy nielegalnych poszukiwaczy pracuje w amazońskiej dżungli. Tylko w Gujanie Francuskiej złota szuka ponad 15 tys. osób. Rocznie wydobywają 6-10 t tego kruszcu. Na granicy z Brazylią leży miasteczko Ilha Bela. Choć jego nazwa nic nikomu nie mówi, to latynoskie eldorado. Mieszczą się tu sklepy, w których można płacić złotem, salony fryzjerskie, knajpy i jak wszędzie lupanary. Prostytutki to nieodłączny element takich krajobrazów. Szczęśliwiec, który nieoczekiwanie się wzbogaci, zawsze chętnie się bawi. Jednak Ilha Bela to jedynie baza wypadowa. Prawdziwa praca wre w setkach kopalń rozsianych w promieniu kilkunastu kilometrów. Tu na plecach nosi się kanistry z benzyną do pracujących niemal na okrągło agregatów.

KTO MA KARABIN, TEN WYDAJE ROZKAZY

Wydobycie przywodzi na myśl XIX-wieczne metody. Najpierw wykopuje się skałę i ziemię, które są pakowane do worków. Te wędrują do miejsca służącego za sortownię. Surowiec przepuszczany jest przez wodę i wielkie sita, do których wlewa się rtęć, bo ta łączy się ze złotem, tworząc amalgamat, z którego później wytapia się czyste złoto. Nie ma szans, by kopać w pojedynkę. Zawsze trzeba być częścią jakiegoś zespołu, który nas ochroni. Zabójstwa w takich miejscach są na porządku dziennym. Bywa, że po broń sięgają współtowarzysze. Jak na ironię wraz ze znalezieniem złota pojawia się strach o życie. Zawsze znajdzie się ktoś zazdrosny.

W Kolumbii interes zwietrzyli komunistyczni partyzanci z FARC, dla których złoto z nielegalnych kopalń stanowi dziś 30 proc. dochodów. To efekt coraz skuteczniejszej walki z handlarzami narkotyków prowadzonej przez rząd z pomocą USA. Mafia i partyzanci biorą się więc do wydobywania złota. Nie robią tego własnymi rękami. W miejscach kontrolowanych przez gangsterów często pracują uprowadzone dzieci. Partyzanci uzbrojeni w kałasznikowy przejmują kontrolę nawet nad legalnymi kopalniami i terroryzują górników, narzucając im niebotyczny haracz (3,8 tys. dolarów od każdej koparki plus 141 tys. za pozwolenie na kopanie na danym obszarze). Jeden z pracowników z rozbrajającą szczerością powiedział reporterowi „New York Timesa”: „Kto ma karabin, ten wydaje rozkazy”. Podobne kopalnie funkcjonują na innych kontynentach. Najprawdopodobniej największe złoże złota na świecie kryje Mount Diwalwal na filipińskiej wyspie Mindanao. Ludzie przyjeżdżają tu szukać przygód od 1982 r., gdy przypadkowo wykopano pierwszy samorodek. Kopacze przy użyciu najprostszych narzędzi drążą kilkusetmetrowe tunele, w których nieustannie dochodzi do katastrof. Nie tylko z powodu braku zabezpieczeń: wypadek w tunelu to najprostszy sposób na pozbycie się konkurencji. Podobnie jak w Ameryce Południowej wraz z robotnikami do górniczych wiosek przybyli przestępcy, a nawet całe mafie. Każda grupa opłaca ochroniarzy, którzy z bronią pilnują, by nikt obcy nie kręcił się po terenie. Każdy ma swoje terytorium poszukiwań. Spróbujesz szukać na czyjejś ziemi – zginiesz. System pracy ten sam jak w Peru: łopaty, kilofy, latarki, sita i trująca rtęć.

Kopią też w Afryce. Im dalej na północ od RPA, tym bardziej dziko. Zagłębiem taniej siły roboczej stała się Demokratyczna Republika Konga. Do 1997 r. wydobycie złota w tamtejszych kopalniach było w pełni zmonopolizowane przez państwo. Sytuacja zmieniła się wraz z wybuchem wojny domowej, w którą zaangażowały się armie Ruandy, Ugandy, Zimbabwe, Angoli, Namibii, Czadu i Sudanu. Rebelianci dowodzeni przez Laurenta Kabilę obalili wówczas dyktatora Mobutu Sese Seko, który twardą ręką rządził nieprzerwanie przez 32 lata. Kopalnie złota zlokalizowane we wschodniej części kraju przechodziły z rąk do rąk, czego konsekwencją była kompletna ruina kongijskiego przemysłu wydobywczego. Obłowili się za to rebelianci. To oni wydobywają złoto i przemycają je za granicę. W kraju, gdzie 69 proc. mieszkańców cierpi głód i skrajną nędzę, nietrudno o tanią siłę roboczą.

DRYFUJĄCE PROBLEMY

Światowe wydobycie złotego kruszcu utrzymuje się dziś na poziomie 2400 t rocznie. Przynajmniej 100 t pochodzi z nielegalnych kopalń. Takie miejsca stwarzają wiele problemów społecznych. Wraz z poszukiwaczami złota pojawiają się zwiększona przestępczość, prostytucja (także dziecięca), handel narkotykami i wykorzystywanie dzieci do niewolniczej pracy. W kolumbijskim departamencie Antioquia, gdzie wydobywa się 80 proc. złota w kraju, wskaźnik morderstw wzrósł do 189 na 100 tys. mieszkańców. Średnia krajowa to 35 zabójstw na 100 tys.

Inny problem wiąże się ze zdrowiem i zatruwaniem środowiska naturalnego rtęcią wykorzystywaną przy pozyskiwaniu złota. Stosuje się ją wszędzie, bo ten sposób jest najtańszy. W Peru, kto nie wdycha jej bezpośrednio przy pracy, pije ją z wodą rzek, do których wylewa się ścieki kopalniane. Według szacunków nawet 78 proc. mieszkańców prowincji Madre de Dios, gdzie jest najwięcej dzikich kopalń, ma podwyższony poziom rtęci w organizmie, rekordziści nawet 27 razy ponad normę Światowej Organizacji Zdrowia (WHO). Podobnie jest w Kolumbii. Cierpią też miejscowe ekosystemy. Tylko w amazońskiej dżungli wykarczowano kilkadziesiąt tysięcy hektarów puszczy, by zrobić miejsce dla prymitywnych kopalń. Szkody doskonale widać na zdjęciach satelitarnych, o czym alarmują eksperci amerykańskiego Uniwersytetu Duke. Nie dziwi zatem, że gdy tylko pojawia się wiadomość o planie otwarcia nowej kopalni złota, okoliczni mieszkańcy niemal natychmiast protestują. Wiele rządów stara się rozwiązać problem siłą. Wysyła wojsko, które likwiduje dzikie osiedla górnicze. Jest to działanie doraźne i rzadko obywa się bez ofiar. Poza tym to walka z wiatrakami. Ludzie żyjący ze złota jednego dnia są w jednym miejscu, drugiego w innym.

Zalegalizować większości wykopów się nie da, istnieje też problem biedy. Nawet jeśli ktoś wzbogacił się w kopalni, rzadko myśli o przyszłości. – To społeczność zdegradowana przez alkohol i prostytucję. Dlaczego? Bo jednego dnia dostają tyle pieniędzy, ile wcześniej nie widzieli przez całe życie. Pochodzą z biednych środowisk. A co robi biedota, gdy dostaje wypłatę? Pije i stawia kolegom. W kulturze macho dobrze wygląda, jak możesz zapłacić za seks, to oznaka statusu – mówi Carlos Castañeda z organizacji pozarządowej ACCA działającej na rzecz środowiska naturalnego Peru.

Największym problemem jest wykorzystywanie do pracy w kopalniach zniewolonych ludzi, z czego gangi i mafie uczyniły intratny proceder. Złoto daje bezpieczniejszy zysk niż kokaina, bo można je legalnie przewozić i nim handlować. Szef kolumbijskiej policji gen. Óscar Naranjo stwierdził, że zaangażowanie karteli w nielegalne poszukiwanie złota będzie w przyszłości największym wyzwaniem dla służb. – Toksyczna mieszanka ubóstwa i złota jest jak nawóz dla przestępczości – mówił przed trzema laty Samuel Hinds, były już premier Gujany. Jego słowa nie straciły nic na aktualności. �

©� WSZELKIE PRAWA ZASTRZEŻONE

Okładka tygodnika WPROST: 2/2016
Więcej możesz przeczytać w 2/2016 wydaniu tygodnika „Wprost”
Zamów w prenumeracie lub w wersji elektronicznej:
 0

Spis treści tygodnika Wprost nr 2/2016 (1719)

  • Brukselska pokazówka 10 sty 2016, 20:00 W głośnym eseju „Dlaczego nie jestem konserwatystą” Friedrich Hayek pisał, że konserwatyzm z natury rzeczy konserwuje, a on chce zmian, i to szybkich zmian. „Nie wystarczy wrzucić hamulec, żeby powstrzymać świat przed... 3
  • SKANER 10 sty 2016, 20:00 WYDARZENIA Co nas czeka w 2016 r.! Kalendarium na 12 miesięcy STYCZEŃ Światowe Forum Ekonomiczne w Davos, czyli spotkanie najważniejszych politycznych przywódców oraz liderów globalnego biznesu Koniec sankcji ONZ wobec Iranu – o ile... 6
  • ZDARZYŁO SIĘ JUTRO 10 sty 2016, 20:00 Kurski na prawym styczniowym. Petru na chorobowym. I rozwód u Lisów. 10
  • Kulisy nadzoru nad Polską 10 sty 2016, 20:00 Tylko naiwni mogą sądzić, że berlińscy czy brukselscy politycy przejmują się kształtem polskiego Trybunału Konstytucyjnego czy mediów publicznych. Gra toczy się o miliardy euro, które pozostaną w Polsce lub nadal będą wypływać do Niemiec czy Francji. 16
  • Tęsknota za mitami 10 sty 2016, 20:00 Żyjemywśród mitów i inaczej być nie może. Nie lubimy zamiast nich dostawać „nagiej prawdy”. Dla dzieciaków to jednak trauma, gdy się dowiadują, że skrzat w czerwonej szlafmycy to tylko dozorca podający się raz na rok za... 18
  • Historia czystek w TVP 10 sty 2016, 20:00 Jacek Kurski, polityk o pieszczotliwym przydomku Bulterier, od piątku rządzi TVP. Już wiadomo, że jego nadejście zwiastuje wielkie zmiany kadrowe w telewizji. Podobny wstrząs będzie przechodziło publiczne radio. 19
  • Węgierski eksperyment medialny 10 sty 2016, 20:00 Wprowadzane przez rząd PiS zmiany funkcjonowania mediów publicznych przyrównywane są do reformy przeprowadzonej przez Fidesz w 2010 r. Jej efekty są jednak mało zachęcające. Najwięcej krytyki zbiera polityka informacyjna telewizji i radia publicznego, które całkowicie... 21
  • Pacjenci poczekają na rewolucję 10 sty 2016, 20:00 Gdzie będziemy się leczyć po likwidacji NFZ? Tego nie wiedzą nawet w samym ministerstwie. Wiadomo tylko, że nie nastąpi to wcześniej niż za dwa lata. Na razie zmiany czekają psychiatrię i medycynę rodzinną. 22
  • System do korekty 10 sty 2016, 20:00 – Pora na korekty obecnego systemu opieki zdrowotnej. To jednak struktura trudna, w której nie ma cudownych rozwiązań – mówi „Wprost” wiceminister zdrowia Piotr Gryza. 24
  • Kto się boi Grzegorza Schetyny 10 sty 2016, 20:00 Już niedługo zacznie się rozpad PO. Część posłów przejdzie do Nowoczesnej, inni zostaną zmarginalizowani przez Grześka i po cichu będą przeciwko niemu knuć. Zaczyna się nowy rozdział w historii Platformy – ironizuje polityk z otoczenia Donalda Tuska. 26
  • Gloria Victoribus 10 sty 2016, 20:00 Jest taki kraj w Europie, gdzie każdego roku z pompą świętuje się klęskę, która skończyła się zniszczeniem stolicy i śmiercią kwiatu młodzieży. W tym samym kraju nikt poza lokalną społecznością nie pamięta o wielkim... 29
  • Nie jestem święty 10 sty 2016, 20:00 Faktycznie toczy się wobec mnie postępowanie komornicze, ale też trwają negocjacje, rozmowy, postępowania sądowe – mówi „Wprost” Mateusz Kijowski, lider Komitetu Obrony Demokracji. 30
  • Dwie Polski 10 sty 2016, 20:00 W sporze o nowelizację ustawy o Trybunale Konstytucyjnym wyłoniły się dwa stanowiska. Jedno powołuje się na art. 195 konstytucji o niezawisłości sędziów TK; drugie – na art. 197, upoważniający Sejm do regulowania mocą ustawy... 32
  • Cuda na szpitalnym łóżku 10 sty 2016, 20:00 Zdrowieją wbrew prawom logiki i obecnemu stanowi wiedzy, a ich choroby cofają się w sposób nieopisany dotąd w podręcznikach. Doświadczeni lekarze przyznają, że wielu pacjentów uzdrawia wiara. 36
  • Życie po końcu świata 10 sty 2016, 20:00 Kiedy umiera dziecko, świat się kończy. Ale pełne życie po stracie dziecka jest możliwe – przekonuje w wywiadzie dla „Wprost” Daria Bielenin-Palęcka, która prowadzi grupę dla rodziców, którzy stracili dziecko. 39
  • Luksusowy przekręt 10 sty 2016, 20:00 PiS zapowiada, że uszczelni system podatkowy. Tymczasem wciąż kwitnie proceder wyłudzania akcyzy na ciężarowe BMW i pomoc drogową z logo Lamborghini. 42
  • Gdzie są chłopcy z Nangar Khel 10 sty 2016, 20:00 Ten proces, nazywany też „procesem o honor żołnierzy”, trwa osiem lat. Jest bezprecedensowy w historii polskiego wymiaru sprawiedliwości, który od II wojny światowej nie badał zbrodni wojennej. 44
  • Szpieg urojony 10 sty 2016, 20:00 Dopiero po 32 latach państwo polskie uniewinniło Henryka Bogulaka, kierowcę, który w stanie wojennym został skazany na śmierć za szpiegostwo. Jak się dziś okazało, bez żadnych dowodów. 47
  • Kisielewski i polityczne akwarium 10 sty 2016, 20:00 Obserwował polityczny plankton, płotki, piranie i rekiny. Oceniał, opisywał, ale nie pływał z nimi i dbał o to, by nawet nie dać się ochlapać. 50
  • Pięć tykających bomb 10 sty 2016, 20:00 Spowolnienie w Chinach, toksyczna polityka banków centralnych, zadłużeniowa pułapka rynków wschodzących czy lokalne wojny walutowe. Globalne finanse stoją dziś na krawędzi kryzysu. I nikt nie wie, jak go zatrzymać. 52
  • Pamiętajcie o ekonomii 10 sty 2016, 20:00 500 zł na dziecko, opodatkowanie banków i marketów to na razie jedyne gospodarcze rozwiązania PiS. Mają jednak niewiele wspólnego z przedsiębiorczością. Żeby rosła, potrzebuje ekonomicznych bodźców. Tych w nowych ustawach jest za mało. 55
  • Niedobre jak SKOK-i 10 sty 2016, 20:00 KNF umieściła na liście firm funkcjonujących w ramach systemu SKOK spółki nieistniejące oraz niemające żadnych powiązań właścicielskich i kapitałowych z systemem SKOK 57
  • Będziemy królami Bliskiego Wschodu 10 sty 2016, 20:00 Po serii giełdowych przejęć Wojciech Kruk stracił kontrolę nad firmą, którą jego rodzina tworzyła od prawie dwóch wieków. Teraz do gry wchodzi jego córka, która buduje na nowo rodzinne królestwo biżuterii. Ania Kruk oplotła Polskę siecią butików i rusza na podbój Kataru. 58
  • HOSSA BESSA 10 sty 2016, 20:00 Z bankructwem im do twarzy PONAD 2 TYS. POLAKÓW OGŁOSIŁO W ZESZŁYM ROKU BANKRUCTWO. Minął właśnie rok od wprowadzenia w życie nowych przepisów regulujących upadłość konsumencką. Zmiany w prawie były na tyle korzystne, że... 61
  • Zapasy orientalnych mocarzy 10 sty 2016, 20:00 W miarę jak Amerykanie tracą zainteresowanie regionem Zatoki Perskiej, o rolę lokalnego mocarstwa walczą Iran i Arabia Saudyjska. Nie wiadomo, czy naprawdę planują już wojnę, czy tylko podsycają napięcie dla osiągnięcia wewnętrznej mobilizacji. 64
  • Trzęsienie ziemi, a potem napięcie rośnie 10 sty 2016, 20:00 Słowa Alfreda Hitchcocka o dobrym filmie znajdują właśnie zastosowanie do rynków finansowych, które rozpoczęły rok 2016 krachem. Rzeczywistość polityczna i ekonomiczna na świecie nie napawa optymizmem. Ostatni rok prezydentury Obamy... 66
  • Strategia na długość ramienia 10 sty 2016, 20:00 Zajęci obroną zagrożonej demokracji w Polsce Niemcy omal nie przeoczyli bandy rozwydrzonych imigrantów, którzy w sylwestrową noc dokonali prawdziwego pogromu kobiet, próbujących świętować Nowy Rok. Ale czegóż nie robi się dla ratowania polityki otwartych drzwi Angeli Merkel? 68
  • Kolonizacja federacji 10 sty 2016, 20:00 Szukając przeciwwagi dla Zachodu, Władimir Putin postawił na Chiny i się przeliczył. Pekin nie został sojusznikiem Rosji, ale chętnie korzysta z jej słabości, eksploatując Syberię i rosyjską część Dalekiego Wschodu. 70
  • Złote marzenia 10 sty 2016, 20:00 Nielegalne kopalnie złota przyciągają dziesiątki tysięcy śmiałków, którzy wierzą, że uda im się odmienić swój los. Większość szybciej zginie, niż się wzbogaci. 72
  • Żadnych bohaterów pozytywnych 10 sty 2016, 20:00 W styczniu 2014 r. scenariusz „Nienawistnej ósemki” wyciekł do internetu. Quentin Tarantino powiedział wówczas, że rezygnuje z jego realizacji. Trzy miesiące później zmienił zdanie. Dziś mówi: „Pomyślałem, że ośmiu niejednoznacznych bohaterów granych przez... 76
  • Nakręceni na zysk 10 sty 2016, 20:00 Netflix obok Amazona i Tesli był od lat wymieniany w gronie marek, których nadal brakuje w Polsce. Wreszcie zadebiutował i u nas, ale czy tego debiutu nie będzie żałował? 79
  • Jedna Rzesza, jeden pisarz 10 sty 2016, 20:00 „Mein Kampf” miał być bestsellerem, który uczyniłby Adolfa Hitlera poczytnym pisarzem. Książka okazała się klapą. Żeby z niej zrobić lekturę obowiązkową dla milionów Niemców, autor musiał zostać dyktatorem. 82
  • Zabierz mnie, mamusiu 10 sty 2016, 20:00 – Wyrwałem chwasta – wyjaśnił oskarżony, gdy zadano mu pytanie, dlaczego zabił. Te słowa przeżyły ich autora. 85
  • Warto być Polakiem 10 sty 2016, 20:00 Jeśli świat jest na wyciągnięcie ręki, to planując urlop w 2016 r., wybierajmy kraje, gdzie Polaków lubią. To nie jest wcale krótka lista i jest na niej kilka zaskoczeń. 88
  • Życzenia pierwszego świata 10 sty 2016, 20:00 Życzę sobie i wszystkim, by polska gastronomia podniosła nieco głowę. 91
  • Ewangelia według klauna 10 sty 2016, 20:00 Chętnie spędziłbym czas z dziewczynami z Pussy Riot, ale niekoniecznie w moskiewskiej celi – mówi Jaco Van Dormael, reżyser nominowanej do Europejskiej Nagrody Filmowej głośnej komedii „Zupełnie nowy testament”. 92
  • KALEJDOSKOP KULTURALNY 10 sty 2016, 20:00 KSIĄŻKI Mariusz Cieślik 1. „Dziewczyna z pociągu” Paula Hawkins ŚWIAT KSIĄŻKI 2. „Masa o bossach polskiej mafii” Artur Górski, Jarosław Sokołowski PRÓSZYŃSKI 3. „Co może pójść nie tak” Jeremy... 93
  • Kto mocniej obrazi władzę 10 sty 2016, 20:00 Zdruzgotani ciągle porażką PO dziennikarze, publicyści, politolodzy i socjolodzy prześcigają się na bardziej dosadne obrażenie nowej władzy. Tomasz Lis pisze o bolszewikach z PiS, Sławomir Sierakowski opowiada o tym, że partia... 98

ZKDP - Nakład kontrolowany