Faktoring - ale jaki?

Oczywiście wszystkie firmy faktoringowe, tak jak inne instytucje finansowe, muszą przestrzegać przepisów i regulacji dotyczących tego typu przedsiębiorstw. Są na nie nakładane zarówno prawa, jak i obowiązki. Ponieważ umowy faktoringowe, podobnie jak forfaiting oraz franchising, należą do umów nienazwanych, w związku  z tym do takich umów mają zastosowanie przepisy z ustawy z 23 kwietnia 1964 roku – Kodeksu Cywilnego (Dz.U. nr 16, poz. 93 z późn. zm.; ost. zm. Dz.U. z 2007 r. nr 82, poz. 557) lub od 2005 roku, art. 1: 102 (1) PECL (Europejskie Prawo Kontraktów). Umowy zawierane są zwyczajowo na dłuższy okres czasu - wraz z podpisaniem umowy, nawiązuje się współpracę obejmującą raczej co najmniej kilka transakcji niż jednorazową sytuację.

Umowy faktoringowe w odróżnieniu od umów przekazu wierzytelności,  zawierają w sobie dodatkowe elementy. Firmy faktoringowe są zobowiązane, oprócz podstawowej funkcji przejmowania wierzytelności, do oferowania dalszych usług jak np. monitoring wierzytelności, kontrola wypłacalności dłużników itp. Umowy takie zawierane są - w przeciwieństwie do podstawowego przejmowania wierzytelności) tylko pomiędzy faktorem a przedsiębiorcą prowadzącym działalność polegającą na obrocie towarami i usługami. Kwestie prawne umów faktoringowych najlepiej obrazuje podział faktoringu według kryteriów zawierania umowy.

Ryzyko wypłacalności

Pod względem ryzyka wypłacalności wyróżniamy faktoring pełny, niepełny i mieszany. W faktoringu pełnym (właściwym), faktor przejmując wierzytelności dłużników, przejmuje na siebie również ryzyko niewypłacalności. Jest to najrzadszy rodzaj umów jakie są zawiązywane w Polsce. Wiąże się to z dużym ryzykiem niewypłacalności, którego zazwyczaj faktorzy chcą uniknąć. Oczywiście są pewne sposoby zapobiegania sytuacjom niewypłacalności - faktor może na przykład zakupić prawo do towarów dostarczanych odbiorcy. Oprócz środków finansowych w faktoringu pełnym, faktor zapewnia faktorantowi również bezpieczeństwo działalności oraz zmniejszenie poziomu należności w bilansie rachunkowym. W związku z ryzykiem niewypłacalności dłużników, faktoring pełny jest najdroższą formą faktoringu.

Inaczej jest w faktoringu niepełnym (niewłaściwym). W tym przypadku, faktor przejmuje wierzytelności, jednak bez ryzyka niewypłacalności kontrahenta. Oznacza to, że w razie gdyby dłużnik nie spłacił należności w terminie, faktor będzie miał prawo rościć o wypłacenie brakującej kwoty do faktoranta. W skrócie wygląda to tak: faktorant w szybkim tempie poprawia swoją sytuację finansową, jednak nie zabezpiecza się przed ryzykiem. Ta forma współpracy jest tańsza niż faktoring pełny i jest to najczęstszy rodzaj umów faktoringowych podpisywanych w Polsce.

Ostatnim typem faktoringu wyróżnianym ze względu na kryterium opłacalności jest faktoring mieszany. Ten typ faktoringu łączy w sobie pewne elementy faktoringu pełnego i niepełnego. Polega on na przejęciu przez faktora ryzyka niewypłacalności wierzyciela, jednak do wysokości pewnej kwoty ujętej w umowie. Praktycznie wygląda to w ten sposób, że do wysokości pewnej wcześniej ustalonej kwoty, stosuje się faktoring pełny, a powyżej - faktoring niepełny.

Kryterium otrzymania środków pieniężnych

Tutaj również rozróżniamy trzy rodzaje. Pierwszy to faktoring przyspieszony. Polega on na tym, że faktor wypłaca całą kwotę wierzytelności zaraz po otrzymaniu wszystkich faktur. Często faktorant jest w stanie wypłacić kwotę nawet w 48 godzin  po otrzymaniu faktur. Kolejnym rodzajem jest faktoring zaliczkowy. Polega on na tym, że faktor wypłaca faktorantowi zaliczkę ( w Polsce jest to zwyczajowo kwota obejmująca 80%-90% wierzytelności), natomiast brakująca kwotę (pomniejszoną o prowizję) wypłaca po otrzymaniu należności od dłużnika.  Jest to najczęściej spotykany rodzaj umów na krajowym rynku. Trzecim rodzajem jest faktoring wymagalnościowy - jest on dobrym rozwiązaniem dla przedsiębiorstw, którym nie zależy na szybkim, ale na terminowym finansowaniu oraz na przejęciu ryzyka niewypłacalności przez faktora. W tym przypadku, faktor wypłaca należność w terminie płatności faktury lub już po terminie. Jest to odpowiednia forma faktoringu dla firm, które chcą zlecić wszystkie sprawy związane ze ściąganiem należności wyspecjalizowanej firmie finansowej.

Kryterium informowania dłużnika

Ze względu na zakres informacji przekazanych dłużnikowi wyróżniamy faktoring otwarty, tajny i półotwarty. W faktoringu otwartym, wierzyciel jest automatycznie powiadamiany o nawiązaniu umowy faktoringowej i ma świadomość, że jego należnościami zajmuje się odrębna instytucja finansowa, która automatycznie może przejść do modelu windykacji należności. 

W przypadku faktoringu tajnego kontrahent nie jest powiadamiany o takiej współpracy – może zostać jedynie poinformowany o zmianie konta na które ma wpłacać należności.

Z kolei faktoring półotwarty, występuje w momencie, gdy dłużnik dowiaduje się o podpisaniu takiej umowy w momencie wezwania do uregulowania płatności u faktora.

Kryterium umowy

Umowy faktoringowe możemy też podzielić ze względu na model podpisanej umowy. W przypadku modelu jednej umowy faktorzy zawiązują umowę z ubezpieczycielem, w związku z czym sami mogą zabezpieczać wykupione należności. Faktor zazwyczaj ubezpiecza należności wielu swoich klientów i dzięki temu może negocjować stawki ubezpieczeniowe. Z kolei faktorant nie ma na ubezpieczenia żadnego wpływu. Nie posiada również wiedzy z zakresy wysokości stawek ubezpieczeniowych swojego faktora.

W przypadku modelu dwóch umów przedsiębiorca podpisuje przy rozpoczęciu współpracy umowę z faktorem, na mocy której przekazuje mu wierzytelności oraz oddzielną umowę ubezpieczenia wierzytelności. W umowach jest zawarty zapis głoszący o przekazaniu cesji z przyszłych odszkodowań z ubezpieczenia na faktora. Ten model stosuje się w momencie, kiedy przedsiębiorca był już wcześniej ubezpieczony.

Istnieje również możliwość połączenia tych dwóch modeli w sytuacji, kiedy faktor i ubezpieczyciel jest jedną i tą samą instytucją (grupa kapitałowa). W tej sytuacji automatycznie znika problem ewentualnych niedomówień pomiędzy ubezpieczycielem oraz firmą finansową, przedsiębiorca osobno negocjuje warunki ubezpieczenia oraz pertraktuje warunki umowy faktoringowej.


Finansować i rozliczać

Faktoring zgodnie z konwencją ottawską z 1988 r. realizuje cztery podstawowe cele: finansowanie, rozliczanie nabytych wierzytelności, inkaso nabytych wierzytelności oraz przejmowanie ryzyka niewypłacalności. W momencie, kiedy warunki dyktowane na rynku zmuszają przedsiębiorców do wydłużania terminów płatności, faktoring jako forma krótkoterminowego finansowania, wydaje się być jedną z najlepszych opcji na rynku. Faktor w ramach umowy nabywa nieprzeterminowane wierzytelności, a w zamian przekazuje potrzebne środki pieniężne, które przedsiębiorca może przeznaczyć na bieżące potrzeby. Ten typ współpracy charakteryzuje się dużą elastycznością i w kilku przypadkach może okazać się opcją tańszą niż kredyt - zwłaszcza, że niektóre firmy nie mogą sobie pozwolić na zaciągnięcie kredytu lub mają problem z jego uzyskaniem.

Patrząc obiektywnie na działalność faktoringową, należy dostrzec że jest to nie tylko opcja dla przedsiębiorców, którzy nie chcą utracić płynności finansowej - może to być również rozwiązanie dla tych przedsiębiorców, którzy planują strategicznie swoje finansowe posunięcia i realizacje założonych celów. Firmy które chcą skorzystać z faktoringu, mogą potraktować tę współpracę jako narzędzie kontroli finansów i należności - zwłaszcza w sytuacji, kiedy faktoring jest coraz popularniejszy w Polsce i z roku na rok korzysta z jego usług coraz więcej firm.

Dagmara Kałdunek, IPO.pl