Ciągle jeszcze można zaoszczędzić

Oszczędzanie na podatku dochodowym dzięki korzystaniu z ulg jest coraz trudniejsze. Kilka lat temu zniesiono tzw. dużą ulgę mieszkaniową i remontową. W tym roku zlikwidowano m.in. odliczenia z tytułu odpłatnego dokształcania, zakupu przyrządów i pomocy naukowych czy kształcenia w szkołach wyższych. Czy to oznacza, że pole manewru podatników zanika? Na szczęście nie całkiem! Sposoby zmniejszania obciążeń podatkowych, choć jest ich coraz mniej, nadal istnieją. Warto ich poszukać, zanim zabierzemy się do wypełniania zeznań podatkowych za rok 2004. Przede wszystkim jednak warto się zastanowić, czy w czasie, jaki pozostał do 31 grudnia, możemy jeszcze dokonać wydatków, które sprawią, że oddamy fiskusowi mniej pieniędzy. Może w domowych lub firmowych finansach tkwią jeszcze jakieś niewykorzystane rezerwy?

Ograniczone możliwości wyboru
Mniejszy podatek to korzystanie z ulg podatkowych. Równanie to ma sens tylko wtedy, gdy podatnik spełni liczne warunki określone przez ustawodawcę. Tylko wtedy będzie mógł dokonać odliczeń. Wśród ulg, z których podatnicy mogą jeszcze korzystać, znalazła się ulga odsetkowa, remontowa, rehabilitacyjna oraz związana z odliczaniem darowizn oraz 1 proc. kwoty przekazanej organizacjom pożytku publicznego.
Niektórzy podatnicy pomniejszą też podatek o odliczenia, do których nabyli prawo we wcześniejszych latach. Chodzi tu głównie o ulgi związane z inwestycjami mieszkaniowymi.
Niestety, żeby z ulg skorzystać, nie wystarczyło samo dokonanie wydatków. Konieczne było też poniesienie ich w ściśle określonym czasie.

Ulgi zlikwidowane, prawa nabyte pozostały
Radzimy spieszyć się z korzystaniem z preferencji na zasadzie praw nabytych. Możliwość taka niedługo się skończy. Bieżący rok jest ostatnim, w którym można dokonywać wydatków w ramach dużej ulgi mieszkaniowej, pod warunkiem że ponieśliśmy je na kontynuację inwestycji rozpoczętych przed 1 stycznia 2002 roku.
Czas na odliczenia mają również osoby, które podpisały umowę o kredyt kontraktowy z bankiem prowadzącym kasę mieszkaniową. Także w tym wypadku obowiązują pewne ograniczenia. Mianowicie wspomnianą umowę należało podpisać przed 1 stycznia 2002 r. O tym, jak długo jeszcze można odliczać, decyduje data wygaśnięcia umowy.
Także ulgi remontowej nie ma już w katalogu preferencji przewidzianych w ustawie o podatku dochodowym od osób fizycznych, ale nadal jeszcze można z niej korzystać. Warto pamiętać, że w tym roku uczynimy to po raz przedostatni.
Ulgę remontowo-modernizacyjną pozostawiono na lata 2003-2005. Korzystanie z niej wiąże się z kilkoma ograniczeniami, o których warto pamiętać. Ich niespełnienie może nieść za sobą negatywne następstwa
- PO PIERWSZE: trzeba ponieść wydatki przekraczające określony limit. Ta graniczna kwota to 567 zł. Czyli przynajmniej tyle trzeba wydać, żeby w zeznaniu podatkowym za rok 2004 skorzystać z ulgi na remont mieszkania lub domu.
Mówiąc prościej, podatnik musi wydać na remont lub modernizację 567 zł (0,3 proc. kwoty dużej ulgi budowlanej - 189 000 x 0,3 proc. = 567). Tyle trzeba wydać w 2004 r. lub łącznie w 2003 i 2004, aby w zeznaniu za 2004 r. skorzystać z ulgi na remont mieszkania lub domu.
Oznacza to, że odliczenie od podatku będzie możliwe w tym roku podatkowym, w którym suma wydatków liczona od początku okresu trzyletniego - a więc od 1 stycznia 2003 r. - wyniesie co najmniej 567 zł. Jeśli wydamy mniej niż określone minimum, nie możemy korzystać z ulgi.
Warto jednak pamiętać, że poza poniesieniem wydatku konieczne jest także posiadanie dokumentów potwierdzających ten fakt. Będą to faktury.

- PO DRUGIE: istnieje również górna granica wydatków, które można odliczyć. Otóż podatek można obniżyć o 19 proc. kwoty wydatków poniesionych na remont i modernizację, nie więcej jednak niż 5670 zł w wypadku domu i 4725 zł w wypadku mieszkania. Kwoty te można podwyższyć o 945 zł, jeżeli przeprowadza się remont instalacji gazowej.

- PO TRZECIE: brak możliwości rozliczenia w następnym roku podatkowym poniesionych wydatków, które nie znalazły pokrycia w należnym podatku.

- PO CZWARTE: podatnicy muszą też mieć świadomość, że nie odliczą poniesionych wydatków w całości nawet wtedy, gdy pozwoli im na to wysokość podatku koniecznego do zapłaty. To odliczenie jest limitowane. Podatnik nie może odliczyć więcej niż:
19 proc. kwoty wydatków poniesionych na remont i modernizację budynku mieszkalnego, nie więcej jednak niż 3 proc. limitu tzw. dużej ulgi mieszkaniowej; limit ten w latach 2003-2005 wynosi 5670 zł (189 000 zł x 3 proc.),
19 proc. kwoty wydatków poniesionych na remont i modernizację lokalu mieszkalnego, nie więcej jednak niż 2,5 proc. kwoty tzw. dużej ulgi mieszkaniowe, czyli w latach 2003-2005 nie więcej niż 4725 zł (189 000 x zł 2,5 proc.).
Limity te podlegają podwyższeniu, jeśli zdecydujemy się na remont instalacji gazowej. Wówczas limit może zostać zwiększony o 0,5 proc. kwoty tzw. dużej ulgi mieszkaniowej obowiązującej w pierwszym roku tego okresu, czyli o 945 zł (189 000 zł x 0,5 proc.).

- PO PIĄTE: warunkiem, od którego uzależniona jest możliwość skorzystania z ulgi, jest konieczność posiadania tytułu prawnego do remontowanego lokalu lub domu. Niestety podatnicy często o tym zapominają. Tymczasem do skorzystania z ulgi nie jest konieczne posiadanie aktu notarialnego.
Tytułem prawnym może być również umowa najmu, umowa dzierżawy czy użyczenia, umowy podnajmu lub poddzierżawy, decyzja administracyjna (np. przydział mieszkania), a także dokumenty potwierdzające jego nabycie drogą kupna, darowizny albo spadku.
Odliczeniu w ramach ulgi remontowej podlegają także wydatki na fundusz remontowy po spełnieniu wszystkich warunków dla ulgi remontowej.

Ulgi na dach nad głową
Ulgi mieszkaniowe to już przeszłość. Jednak na mocy przepisów przejściowych podatnicy, którzy w odpowiednim czasie zdecydowali się na wydatek, nadal mogą z odliczeń korzystać. Do wydatków, których podatnicy nie odnajdą już w ustawie, a które uprawniały do odliczenia, należą wydatki na:
- zakup gruntu lub odpłatne przeniesienie prawa wieczystego użytkowania gruntu pod budowę budynku mieszkalnego,
- budowę budynku mieszkalnego,
- wkład budowlany lub mieszkaniowy wniesiony do spółdzielni mieszkaniowej,
- zakup nowo wybudowanego budynku mieszkalnego lub lokalu mieszkalnego w takim budynku od gminy albo od osoby, która wybudowała ten budynek w ramach wykonywania działalności gospodarczej,
- nadbudowę lub rozbudowę budynku na cele mieszkalne,
- przebudowę strychu, suszarni albo przystosowanie innego pomieszczenia na cele mieszkalne,
- wykończenie lokalu mieszkalnego w nowo wybudowanym budynku mieszkalnym do dnia zasiedlenia tego lokalu,
- systematyczne gromadzenie oszczędności wyłącznie na jednym rachunku oszczędnościowo-kredytowym i w jednym banku prowadzącym kasę mieszkaniową.
Bieżący rok jest ostatnim, w którym można dokonywać wydatków w ramach dużej ulgi budowlanej. Warto o tym pamiętać i odpowiednio zaplanować wydatki, zwłaszcza że do końca roku czasu zostało niewiele. Potem nie odliczymy wydanych pieniędzy. Odliczenie będzie możliwe tylko wtedy, gdy poniesione wcześniej wydatki nie znalazły pokrycia w podatku. Z tej ulgi mogą korzystać tylko ci podatnicy, którzy ponieśli wydatki na kontynuację inwestycji rozpoczętych przed 1 stycznia 2002 r.
Likwidacja dużej ulgi mieszkaniowej oraz ulgi remontowej wcale nie oznacza, że nie można zaoszczędzić na podatku, wydając pieniądze na zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Otóż spełniający określone warunki podatnicy mogą korzystać z tzw. ulgi odsetkowej. Muszą w tym celu zaciągnąć pożyczkę lub kredyt na sfinansowanie inwestycji mieszkaniowej. Kredytu powinien udzielić bank lub SKOK. Odliczeniu podlegają odsetki faktycznie zapłacone. Ich wysokość i termin zapłaty muszą być odpowiednio udokumentowane - dowód wystawia podmiot udzielający pożyczki czy kredytu. Ustawa stawiała wcześniej wymóg dotyczący czasu trwania inwestycji. Obecnie został on złagodzony i nie dotyczy już wszystkich inwestycji.

Hojność popłaca
Obecnie nie tak dużo jak poprzednio, ale zawsze, można odliczać określone kwoty. Od 1 stycznia br. odliczeniu od podstawy obliczenia podatku podlegają darowizny przekazane na cele kultu religijnego oraz na cele określone w art. 4 ustawy o działalności pożytku publicznego, przekazane organizacjom prowadzącym działalność pożytku publicznego w sferze zadań publicznych określonych w ustawie, realizującym te cele.
Niestety, kwota odliczenia nie może przekroczyć 350 zł. A to oznacza, że nawet wtedy, gdy dokonamy jednocześnie darowizny na rzecz kościoła i organizacji pożytku publicznego, i tak nie odliczymy więcej. Warto jednak pamiętać, że odliczeniu podlegają nie tylko darowizny pieniężne, ale również rzeczowe. Istotne jest tylko to, by zostały należycie udokumentowane. Przy darowiźnie pieniężnej będzie to wpłata na rachunek bankowy obdarowanego, przy innej - dokument, z którego wynika wartość tej darowizny oraz oświadczenie obdarowanego o jej przyjęciu.
Podatnik może skorzystać jeszcze z jednej możliwości. Może po zakończeniu roku podatkowego, ale przed złożeniem zeznania rocznego, czyli najpóźniej do 30 kwietnia roku następnego, zmniejszyć podatek wynikający ze składanego zeznania o kwotę dokonanej wpłaty na rzecz organizacji pożytku publicznego. Jest tylko jeden warunek: odliczenie nie może być wyższe niż 1 proc. podatku należnego wykazanego w zeznaniu.
Przepisy o darowiznach są przykładem niestabilności prawa podatkowego. Zgodnie z obowiązującymi do końca 2003 r. przepisami ustawy o PIT, od dochodu podlegającego opodatkowaniu można było odliczyć darowizny przekazane m.in. na cele naukowe, oświatowe, kulturalne czy ochrony zdrowia i po-mocy społecznej, a także na wspieranie inicjatyw społecznych związanych z budową dróg i sieci telekomunikacyjnej na wsi. Obowiązywał jednak limit. Łącznie można było odliczyć maksymalnie 15 proc. dochodu. Tylko 10 proc. dochodu można było odliczyć w wypadku darowizn m.in. na cele kultu religijnego, dobroczynne, bezpieczeństwa publicznego, obrony narodowej.
Sytuacja zmieniła się w 2004 r., gdy weszły w życie nowe przepisy, zezwalające na pomniejszanie dochodu z tytułu darowizn przekazanych na określone cele organizacjom pożytku publicznego oraz kultu religijnego, ale nie więcej niż 350 złotych. Regulacje te krytykowano. Na skutek ich krytyki rząd postanowił zaproponować zmianę. Znowelizowana na rok 2005 ustawa o PIT przewiduje, że z tytułu darowizn przekazanych na określone cele organizacjom pożytku publicznego oraz kultu religijnego będzie można maksymalnie odliczyć do 6 proc. dochodu uzyskanego przez podatnika. Propozycje te zostały zaakceptowane przez parlament.
W trakcie prac parlamentarnych nad zmianami podatkowymi na 2005 r. zgłaszano propozycję zwiększenia tego limitu do 10 proc. Nie zyskała ona jednak poparcia i w przyszłym roku będzie można zaoszczędzić na podatku, odliczając z tytułu przekazanej darowizny do 6 proc. uzyskanego dochodu.
Skoro już mowa o pracach parlamentarnych nad zmianami podatkowymi, to przypomnijmy, że nowelizując przepisy podatkowe na przyszły rok, zaproponowano przywrócenie ulgi remontowej oraz odliczeń z tytułu odpłatnego dokształcania, zakupu przyrządów i pomocy naukowych oraz kształcenia w szkołach wyższych. Propozycje te nie zyskały jednak akceptacji.

Pomyślmy o raju i świętach
Na podatku można również zaoszczędzić, realizując określone inwestycje w tzw. rajach podatkowych, czyli krajach, w których obowiązują preferencyjne warunki opodatkowania (piszemy o tym na str. 46). Warto zastanowić się nad tym rozwiązaniem, i to nawet jeszcze teraz, choć do końca roku pozostało niewiele czasu. Formalności związane z założeniem firmy w raju podatkowym trwają niekiedy dość krótko.
Zbliżający się koniec roku skłania pracodawców do myślenia o sposobach zmniejszenia zobowiązań podatkowych. Świetnym sposobem były świadczenia udzielane na cele socjalne, np. bony towarowe, niepodlegające naliczaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz traktowane jako koszty uzyskania przychodów. Sam wydatek kosztem wprawdzie nie jest, ale odpisy i zwiększenia przeprowadzone zgodnie z ustawą o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych - tak. W tym roku w zasadzie odpis ten może mieć dowolną wysokość. Jeżeli koszty bonów, a także innych świadczeń w formie pieniężnej lub towarowej nie są finansowane z zakładowego funduszu świadczeń socjalnych, korzyści są już mniejsze. Warto jednak zauważyć, że choć wydatki na bony i talony nie dają prawa do zwolnień podatkowych, to są kosztem uzyskania przychodu, a poza tym, zwłaszcza w okresie świątecznym grają znaczącą rolę w emocjonalnym zbliżaniu pracowników z firmą.

Co nas czeka
Oczywiście wszyscy podatnicy myślą dziś jeszcze o tym, jak rozliczyć podatki od dochodów uzyskanych w 2004 roku. Ale warto też wiedzieć, co ustawodawcy szykują na rok przyszły.
Przede wszystkim będzie można odliczyć do 760 zł z tytułu wydatków na dostęp do internetu. Ma to zrekompensować przewidywane podniesienie stawki VAT na internet do 22 proc.
Co prawda, od 1 maja tego roku nowe przepisy o VAT zwolniły usługi dostępu do internetu z tego podatku. Komisja Europejska zakwestionowała jednak to rozwiązanie, dlatego Polska ma obowiązek stosować 22-proc. stawkę VAT.
Zmianie ulegną też przepisy dotyczące darowizn przekazanych na określone cele. Organizacje pożytku publicznego oraz kultu religijnego będzie oczywiście można nadal wspomagać, ale przeznaczając na ten cel nie więcej niż 6 procent uzyskanego dochodu.

Czy i jakie kary grożą za opóźnienie w złożeniu zeznania?
- Niestety, składając zeznanie podatkowe po terminie, narażamy się na odpowiedzialność karną skarbową. Karze grzywny za wykroczenie skarbowe podlega bowiem ten podatnik, który mimo ujawnienia przedmiotu lub podstawy opodatkowania nie składa w terminie organowi podatkowemu lub płatnikowi deklaracji lub oświadczenia. Lepiej więc, gdy nie mamy wszystkich dokumentów potrzebnych do rozliczenia, złożyć nawet niepoprawne zeznanie, a potem szybko je skorygować, żeby nie dostać kary za niezachowanie terminu.

Jakie kary grożą za opóźnienie w zapłacie podatku?
- Także w tym przypadku musimy się liczyć z pociągnięciem nas przez organy podatkowe do odpowiedzialności karnej skarbowej. Podatnik, który uporczywie nie wpłaca w terminie podatku, podlega karze grzywny za wykroczenie skarbowe. Jednak wobec takiego sprawcy, który przed wszczęciem postępowania w sprawie o wykroczenie skarbowe wpłacił w całości należny podatek na rachunek właściwego organu, sąd może odstąpić od wymierzenia kary.

Słownik
CIT - podatek dochodowy od osób prawnych.

Dochód - nadwyżka sumy przychodów z określonego źródła (np. stosunek pracy, działalność gospodarcza) nad kosztami ich uzyskania osiągnięta w roku podatkowym.

Miejsce zamieszkania osoby fizycznej - miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu.

Nieograniczony obowiązek podatkowy - osoby fizyczne, jeżeli mają miejsce zamieszkania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podlegają obowiązkowi podatkowemu od całości swoich dochodów bez względu na miejsce położenia źródeł przychodów.

Offshore - dosłownie "poza lądem", "poza brzegiem", angielski termin określający z reguły raj podatkowy lub spółkę założoną na jego terytorium.

Ograniczony obowiązek podatkowy - osoby fizyczne, jeżeli nie mają na terytorium Polski miejsca zamieszkania, podlegają obowiązkowi podatkowemu tylko od dochodów z pracy wykonywanej na terytorium RP na podstawie stosunku służbowego lub stosunku pracy, bez względu na miejsce wypłaty wynagrodzenia, oraz od innych dochodów osiąganych w naszym kraju.

Optymalizacja podatkowa - próby zmniejszenia obciążeń podatkowych w sposób planowany; dotyczy to unikania płacenia podatków, a nie uchylania się od tego obowiązku poprzez omijanie prawa czy dokonywanie przestępstw. Aby obniżyć płacone przez siebie podatki, można szczegółowo przeanalizować przepisy podatkowe, próbując znaleźć najlepsze rozwiązanie, albo skorzystać z pomocy doradcy podatkowego.

PIT - podatek dochodowy od osób fizycznych.

Podatek liniowy - jest to podatek płacony według jednolitej stawki podatkowej niezależnie od wysokości uzyskanego dochodu.

Pozarolnicza działalność gospodarcza - działalność zarobkowa wykonywana w sposób zorganizowany i ciągły, prowadzona we własnym imieniu i na własny lub cudzy rachunek, z której uzyskane przychody nie są zaliczone do przychodów z innych źródeł.

Przychody z działalności wykonywanej osobiście - przychody uzyskane na podstawie umów
o zarządzanie przedsiębiorstwem, kontraktów menedżerskich lub umów o podobnym charakterze, w tym przychody z tego rodzaju umów zawieranych w ramach prowadzonej przez podatnika pozarolniczej działalności gospodarczej.

Tax heaven - angielski termin określający raj, azyl bądź oazę podatkową, czyli kraj o wyjątkowo preferencyjnych przepisach podatkowych. Według OECD, wyróżnikiem rajów podatkowych jest stosowanie szkodliwej konkurencji podatkowej. W tym rozumieniu ich listę zawiera rozporządzenie ministra finansów (Dz.U. z 2000 r. nr 115, poz. 1203).