157 lat temu wybuchło powstanie styczniowe. Co doprowadziło do największego polskiego zrywu w XIX wieku?

157 lat temu wybuchło powstanie styczniowe. Co doprowadziło do największego polskiego zrywu w XIX wieku?

Branka Polaków do armii rosyjskiej w 1863 roku
Branka Polaków do armii rosyjskiej w 1863 roku / Źródło: Wikimedia Commons / domena publiczna
22 stycznia 1863 roku w Królestwie Polskim wybuchło powstanie styczniowe ogłoszone Manifestem Tymczasowego Rządu Narodowego. Stało się największym narodowym zrywem Polaków w XIX wieku, mającym charakter wojny partyzanckiej, w której stoczono ponad tysiąc bitew i potyczek. Co doprowadziło do tego, że powstańcy chwycili za broń?

Odwilż posewastopolska przyniosła odprężenie również w Królestwie Polskim. Nowy car Aleksander II chciał zreformować Cesarstwo, za cenę spokoju gotowy był do ustępstw. W Królestwie ożywiły się procesy polityczne i gospodarcze. Działania podjęli także konspiratorzy. W czerwcu 1860 roku, po śmierci wdowy po gen. Józefie Sowińskim, odbyły się pierwsze manifestacje patriotyczne. Kolejne towarzyszyły ważnym rocznicom, m.in. wybuchu powstania listopadowego oraz bitwy o Olszynkę Grochowską.

27 lutego 1861 roku padły pierwsze strzały w kierunku manifestantów. Mimo tego Rosjanie nie porzucili idei reform. Wykonawcą ich polityki stał się margrabia Aleksander Wielopolski. Z jego inicjatywy przeprowadzono m.in. repolonizację administracji. Nie uspokoiło to jednak sytuacji.

8 kwietnia 1861 roku na warszawskim placu Zamkowym wojsko zastrzeliło około stu manifestantów. Z kolei 15 października, w rocznicę śmierci Tadeusza Kościuszki, żołnierze wtargnęli do kościołów podczas mszy i aresztowali wielu ich uczestników. W odpowiedzi księża zamknęli warszawskie świątynie. Wielopolski podał się do dymisji.

Ruch konspiracyjny podzielił się na dwa ugrupowania – „białych” i „czerwonych”. Oba dążyły do niepodległości, ale różniły się w doborze środków. „Biali” preferowali działania ewolucyjne, „czerwoni” - powstanie. Wobec rosnącego napięcia w czerwcu 1862 roku car mianował Wielopolskiego naczelnikiem rządu cywilnego.

Margrabia kontynuował rozpoczęte reformy. Nie zadowoliły one jednak konspiratorów, a zwłaszcza „czerwonych”, którzy we współpracy z rosyjskimi spiskowcami przygotowywali powstanie. Wielopolski, zdając sobie sprawę z sytuacji, zarządził brankę do wojska, która miała uderzyć w członków sprzysiężenia.

Wobec takiego obrotu spraw spiskowcy przyśpieszyli termin wybuchu powstania. W nocy z 14 na 15 stycznia 1863 roku rosyjscy oficerowie nie zastali w domach większości rekrutów. 22 stycznia wybuchło powstanie.

Autorem tekstu Wybuch powstania styczniowegojest AU. Materiał został opublikowany na licencji CC BY-SA 3.0.

Czytaj także:
Koniec rozbicia dzielnicowego. 700 lat temu Władysław Łokietek został koronowany na króla Polski

Czytaj także

 0

Czytaj także