Na początku była techniczną nowinką, dostępną tylko dla mieszkańców centrum Warszawy. Ale już po trzech latach, na fali gomułkowskiej odwilży, zainteresowali się nią wszyscy. „Dlaczego udział przywódców partii jest na ekranie ciągle zbyt nikły?" – pytał z trybuny sejmowej poseł Artur Starewicz. To akurat nie zmieniło się do dziś.

---

Laboratorium za szybą
Gdy w eter popłynął regularny program, telewizja była narodową legendą już od trzech lat. 15 grudnia 1951 r. telewizory zaprezentowano publiczności podczas wystawy „Radio w walce o pokój i postęp" w stołecznym domu ZNP. Tłum szturmował budynek, trzeba było zamknąć ulicę dla ruchu. Zwiedzający przesuwali się przed sześcioma ogromnymi skrzyniami z ekranami niewiele większymi od pocztówki. Wielu widzów trzeba było siłą odrywać od monitorów. Nadawanie programu polegało na przekazaniu obrazu po kablu z jednego pomieszczenia do drugiego. Studio pracowało w pokoju obok. Kamerzyści nosili laboratoryjne fartuchy. To cudo obejrzało w ciągu miesiąca 100 tys. widzów zwożonych „na telewizję" autobusami i specjalnymi pociągami z całego kraju. Magnesem były też gwiazdy, które występowały przed kamerą po 8-12 minut – tylko tyle można było wytrzymać w żarze lamp rtęciowych. Pierwszym artystą telewizyjnym okazał się ówczesny idol Jerzy Michotek, który w 1951 r. zaśpiewał „Balladę o kułaku". Po nim były gwiazdy z prawa i z lewa – od Aliny Janowskiej po Zespół Baletowy Operetki Warszawskiej, który na paru metrach kwadratowych zatańczył „Jezioro łabędzie”.
Nikomu nie przeszkadzało, że wykonawcy nie potrafili występować w telewizji. Ci zaproszeni z radia zachowywali się jak w radiu: stali jak słupy i koncentrowali się na wyraźnej wymowie. Ci z teatru nadmiernie gestykulowali i potykali się o sprzęty, ponieważ „scena" była dla nich zbyt mała. Twarze występujących wyglądały upiornie, gdyż kamery słabo przekładały kolory na odcienie czerni i bieli. W dodatku kamerzyści bali się poruszać, więc zbliżenia i najazdy kamery były rzadkością. Operatorzy musieli pokonać jeszcze jedną trudność: ówczesne obiektywy kamer pokazywały im obraz do góry nogami.
Stworzenie telewizji wymagało profesjonalnych studiów, stacji nadawczej i większej liczby telewizorów. Trzeba to było organizować od zera, choć Polska miała telewizję już przed wojną. Aparatura nadawcza została zainstalowana w 1938 r. w warszawskim gmachu Towarzystwa Ubezpieczeń Prudential przy placu Napoleona. 5 października 1938 r. wyemitowano pierwszy program, który można było oglądać w czterech telewizorach.
Całkiem realny plan zakładał, że Polska będzie miała telewizję w 1941 r. Trzeba jednak było czekać do jesieni 1952 r., wówczas była gotowa profesjonalna stacja nadawcza wizji przy ul. Ratuszowej. Fonię miało nadawać radio. Próba przeprowadzona 25 października 1952 r. wypadła pomyślnie: obrazowi towarzyszył dźwięk II programu radia. Efekty można było zobaczyć na 24 odbiornikach Leningrad zainstalowanych w świetlicach zakładów pracy stolicy. Obraz mogli podziwiać tylko widzowie z pierwszych rzędów, ponieważ ekran miał wymiary 12 cm na 18 cm. Ale i tak Nina Andrycz, która wystąpiła we fragmencie „Lalki", robiła wrażenie.

Eugeniusz Pach znacząco mruga
Po serii prób, 23 stycznia 1953 r. telewizja z własnymi nadajnikami wizji i fonii zaczęła emitować regularny program. Przeprowadziła się do nowej siedziby przy obecnym placu Powstańców, gdzie dysponowała studiem o powierzchni 240 m2. Konkursy na spikerów nie miały końca. W 1955 r. nareszcie udało się wyłowić dwóch prezenterów, którzy nie bali się kamery: Jana Suzina i Eugeniusza Pacha. Wygrali z ponad dwoma tysiącami konkurentów. A i tak – jak wspominał Pach – kiedy zapaliło się czerwone światełko, dopadł go paraliż. Trudno się dziwić, spikerzy byli pod ostrzałem, także politycznym. Kiedy Pach, czytając informację: „Towarzysz Chruszczow udał się na Daleki Wschód", niechcący mrugnął załzawionym okiem, został zdjęty z wizji na dwa tygodnie.
Spikerzy mieli już co zapowiadać. Program nadawano dwa razy w tygodniu po kilka godzin, filmy najpierw raz na dwa tygodnie, a potem co tydzień. Pod koniec 1956 r. telewizję można było oglądać sześć dni w tygodniu po cztery godziny dziennie. Pierwszy polski talk-show, „Tele-Echo", prowadziła Irena Dziedzic. Z dzisiejszymi wywiadami nie miał on jednak wiele wspólnego. Pani Irena spotykała się z gośćmi przed programem i ustalała przebieg rozmowy. Gość musiał się uczyć odpowiedzi na pamięć. W 1956 r. zaczął działać Teatr Telewizji. Premiera co poniedziałek – to był fenomen w skali świata.

Kluczowy problem much
Programy nadawano na żywo, więc trzeba było się uczyć zachowania przed kamerą. Do Warszawy zjeżdżali zachodni konsultanci. Uczyli, by nie zapraszać do studia gości w czarnych marynarkach, ponieważ na ekranie – z powodu kontrastu – zamiast ich twarzy widniała biała plama. Uczulano na czerwoną lampkę. Nagminnie zdarzało się, że zaproszony gość, zamiast mówić, czekał z nieprzytomnym wyrazem twarzy albo kończył opowiadać dowcip panom z obsługi. Poważnym problemem były muchy. Wysoka temperatura w studiu powodowała, że nie można się było od nich uwolnić. Były dwie szkoły walki z muchami: jedna polegała na tym, by pozwalać musze chodzić po twarzy i udawać, że się jej nie zauważa; druga zalecała odpędzanie muchy ręką, ale w taki sposób, by wyglądało to na gestykulację.
Osobną umiejętnością była telewizyjna suflerka. Przedstawienia teatralne grano na żywo i aktorów z zasady „brano" od pasa w górę. Na podłodze kucała bowiem suflerka, która podążała za aktorem i podpowiadała mu tekst, podawała rekwizyty. Musiała uważać, by w obiektywie nie znalazł się czubek jej głowy. Taką suflerkę obserwował kiedyś francuski reżyser René Clair. Mówił potem w wywiadach, że nie spotkał się wcześniej z takim poświęceniem dla sztuki.
Telewizja była jedną z wiodących nowinek odwilży roku 1956. Zaczęły się nią interesować najwyższe władze. Zdecydowały, że pora na rozwój. Warszawa dostała profesjonalną telewizję. Umocowane na szpicy Pałacu Kultury i Nauki nadajniki wysyłały sygnał na odległość 60 km. Telewizja postawiła pierwsze kroki poza studiem. Mogła już transmitować spektakle wystawiane w jednym z teatrów w PKiN, tamtejszej pływalni i sal gimnastycznych. A 1 maja 1956 r. nadała transmisję na żywo z uroczystej akademii w Sali Kongresowej. Gdy na Zachodzie dla telewizji zaczęły pracować śmigłowce, nasza telewizja kupiła dwa wozy transmisyjne – jeden ze Związku Radzieckiego, drugi z Anglii. Telewizja pozostawała budżetową sierotką. Produkcja jednego filmu fabularnego kosztowała wówczas 6-8 mln zł, a całoroczny budżet telewizji wynosił 4 mln zł. W rezultacie większość scenografii stanowiły rysunki wykonane na papierze.
Władze partyjne miały wiele zastrzeżeń. Komisja partyjna w 1959 r. podnosiła, że „Teatr Telewizji ma zbyt jednostronny repertuar" – wystawiano zbyt wiele sztuk zachodnich, a zbyt mało pochodzących z krajów socjalistycznych.
Pochodu telewizji przez Polskę nie można już było zatrzymać. Ruszyła produkcja polskich telewizorów: Wisły, Belwederu, Neptuna, Szmaragdu. W 1962 r. wyprodukowano ich trzy razy więcej, niż zakładał plan. A niebawem w Poznaniu można było wypożyczyć odbiornik na kilka dni, a nawet na kilka godzin.