Przeciętny film hollywoodzki to schematyczna bajeczka. Prawdziwe kino zaczyna się od zabawy schematami. Na tym przekonaniu bracia Joel i Ethan Coenowie budują karierę od ćwierćwiecza. W tym roku idą za ciosem. Ich film „To nie jest kraj dla starych ludzi" (premiera polska w połowie lutego) otrzymał właśnie nagrodę Stowarzyszenia Amerykańskich Reżyserów.

---

Szkoła Coenów
Jury zainwestowało nagrodę najlepiej jak mogło. Tak inteligentnej kpiny z hollywoodzkiej masówki dawno nie oglądaliśmy. Jak to u Coenów, start jest najzwyklejszy. Na meksykańskim pograniczu myśliwy odnajduje narkotyki i pieniądze porzucone przez bossów z półświatka. I w tym miejscu aż się prosi malownicza ucieczka przed przestępcami. Ale nie w tym filmie. Tu myśliwemu znalezisko mają za złe wszyscy: zarówno bandyci, jak i policja. I nic już nie jest takie jak w rasowym kryminale.
I tak powinno być, bo u braci Cohen nic się nie zgadzało od początku. Na warsztat brali – wydawałoby się – historyjki przenicowane przez kino klasy C. Rzecz zaczynała się banalnie, ale potem już jakby wymykała się scenarzyście spod kontroli. Przypomnijmy choćby debiutancką „Prostą sprawę" z 1984 r. Pracownik nocnego klubu romansuje z żoną szefa, a ten wynajmuje speca od mokrej roboty, by sprzątnął niewierną i jej gacha. I tu się historyjka rozpada, bo wszyscy robią nie to, co powinni. Detektyw zabija nie żonę, ale zleceniodawcę, bo zainteresował go jego sejf. Kochanek, który znajduje ciało szefa, uprząta je w panice, przekonany, że egzekucji dokonała żona. W dodatku spartaczyła robotę. „Zabity" szef staje na nogi, więc musi zostać zakopany żywcem. Dobijanie „trupa” ciągnie się bez końca. Widownia – najpierw zmrożona okrucieństwem, którego nie oczekiwała – szybko zaczyna się śmiać. Grozą nie można się napawać bez końca. W tej jeździe bracia specjalizowali się z filmu na film.

Film w filmie
W kultowym filmie „Barton Fink" (1991) bracia naszkicowali gehennę hollywoodzkiego scenarzysty. Ten, pod presją terminów i niebotycznego honorarium, musi wykrzesać z siebie fabułę, jakiej oczekują od niego producenci. Tytułowy Barton Fink spędza całe dnie w obskurnym pokoju hotelowym nad pustą kartką papieru. W nowojorskich teatrach cenili go, bo pisał krwiste sztuki z życia prostych ludzi, tymczasem w Hollywood prości ludzie nikogo nie interesują. W cenie byłby za to tandetny scenariusz do historyjki o bokserach. Jeżeli będzie przypominał dziesięć innych scenariuszy na ten sam temat, to nawet lepiej. Barton jednak nie jest w stanie wykrzesać z siebie nawet połowy takiej historii. Na ekranie nie dzieje się nic. Fabuła się posypała? Ależ skąd! To bracia Coen nakręcili film o czymś, o czym pozornie nie da się kręcić. O braku scenariusza. Ogląda się z zapartym tchem. „To nie jest kraj dla starych ludzi" ogląda się na bezdechu!