Przez dekady Holandia była awangardą we wdrażaniu wszelakich swobód. Dziś zaczyna gwałtownie zmieniać kurs. Kraj, co podkreślają i politycy, i obywatele, ocknął się w pułapce rozhuśtanej tolerancji. Czerwonym światłem były głośne morderstwa Pima Fortuyna i Theo van Gogha, dokonane przez islamskich fanatyków. Okazało się też, że wolna sprzedaż miękkich narkotyków oraz pełna legalizacja prostytucji przyniosły skutek odwrotny od zamierzonego: wzrost patologii w tych dziedzinach.

---

Holandia stała się symbolem postępu jeszcze w latach 60., kiedy jako jeden z pierwszych krajów zalegalizowała aborcję. W kolejnych latach poszerzała listę „cywilizacyjnych zdobyczy": zalegalizowano miękkie narkotyki, związki homoseksualne, a następnie adopcję dzieci przez takie pary. O ile jednak legalizacja prostytucji, czyli uznanie jej za jedną z wielu opodatkowanych branż gospodarki, została zaakceptowana bez sprzeciwów, o tyle zalegalizowanie eutanazji w 2002 r. wywołało protesty konserwatywnych środowisk.
Dzisiaj, wedle różnych statystyk, co najmniej 20 proc. zgonów ciężko chorych starszych osób następuje wskutek „dobrej śmierci". Eutanazja nie jest jednak tylko problemem ludzi starszych – w myśl holenderskiego prawa osoby między 16. a 17. rokiem życia same mogą poprosić o skrócenie życia (rodzice muszą być tylko o tym poinformowani). W wypadku dzieci w wieku 12-16 lat można zakończyć życie nieuleczalnie chorego pacjenta tylko na podstawie zgody rodziców. Ponad dwa lata temu wybuchła afera, gdy lekarze z Groningen w północnej Holandii przyznali w opublikowanym raporcie, że wbrew prawu dokonali eutanazji kilkunastu niemowląt, które urodziły się z poważnymi chorobami, głównie rozszczepieniem kręgosłupa. Lekarze na tej podstawie domagali się legalizacji eutanazji dzieci. „To wielki krok naprzód i jesteśmy bardzo z tego zadowoleni" – mówił z dumą Eduard Verhagen, dyrektor Oddziału Pediatrii University Medical Centre w Groningen. Sprawa trafiła do parlamentu i podzieliła społeczeństwo. Wiele osób uznało ją za kontynuację nazistowskich praktyk. – Jeśli dopuścimy eutanazję wobec tych, za których my podejmujemy decyzję, wchodzimy na niebezpieczne terytorium – uważa Henk Jochemsen ze zrzeszającego lekarzy i etyków medycyny Lindeboom Instituut. Jego zdaniem, „z rozwiązywania ciężkich przypadków nie ma co robić prawa". – Jeśli zostanie uchwalone prawo dotyczące decydowania o uśmiercaniu dzieci chorujących w sposób nierokujący wyzdrowienia, natychmiast okaże się, że takich wypadków jest więcej, niż się spodziewamy – podkreśla Jochemsen.
Półtora roku temu podczas kampanii wyborczej pojawiła się partia, której głównym postulatem była legalizacja pedofilii i zoofilii. W tym wypadku oburzyli się nawet zazwyczaj ślepo naśladujący Holendrów Belgowie. Mając w pamięci zbrodnie mordercy pedofila Marca Dutroux, zaprotestowali przeciw próbom uznania pedofilii za normę. Pomysł krytykowano też w samej Holandii. „Idea tolerancji została ośmieszona i zbliżyła się do niebezpiecznych granic" – stwierdził chadecki premier Jan Peter Balkenende. Tenże Balkenende po reelekcji zweryfikował slogany, którymi posługiwali się postępowcy. Wbrew optymistycznym hasłom, okazało się, że legalizacja miękkich narkotyków nie wytępiła patologii, lecz przyczyniła się do wzrostu popularności „trawki" wśród młodzieży. Burmistrz Rotterdamu wprowadził więc poprawki, w myśl których coffee shopy nie mogą się znajdować bliżej niż 200 m od szkół. Kolejnym krokiem było zakazanie sprzedaży grzybków halucynogennych – impulsem do tej decyzji była fala śmierci młodych ludzi spowodowana ich spożyciem.
Władze Amsterdamu wydały wojnę domom publicznym i słynnej dzielnicy czerwonych latarni. Kilkuletnie obserwacje udowodniły bowiem, że legalizacja prostytucji nie zmniejszyła skali handlu żywym towarem i wykorzystywania kobiet. W związku z tym we wrześniu 2007 r. miasto wraz z firmą deweloperską wykupiło 51 „okienek" wynajmowanych przez prostytutki. Na obszarze zajmującym sporą część dzielnicy powstaną apartamentowce i lokale użytkowe. Władze Amsterdamu zapowiedziały też, że wprowadzą licencje dla właścicieli domów publicznych, a burmistrz Job Cohen proponuje, by podwyższyć granicę wieku, od którego można się trudnić prostytucją – z 18 lat do 21 lat. Te akcje spotykają się z dużym poparciem społecznym, bo wbrew stereotypom większość Holendrów jest konserwatywna. Wszak to tu istnieją całe miejscowości zamieszkane przez ortodoksyjnie konserwatywnych kwakrów.
Holenderska postępowość to także liberalna polityka imigracyjna. Przybysze, zwłaszcza z byłych kolonii holenderskich, znajdowali tu doskonałe warunki do życia wedle własnych zasad, ale za to na koszt państwa. Otrzeźwienie przyszło po morderstwach populistycznego polityka Pima Fortuyna i równie kontrowersyjnego reżysera Theo van Gogha, któremu islamski fanatyk rytualnie poderżnął gardło. To Fortuyn przełamał mur milczenia i zaczął ostrzegać przed nadmierną tolerancją wobec cudzoziemców. Do Holendrów dopiero wtedy dotarło, że oficjalnie co najmniej 10 proc. obywateli to imigranci, głównie muzułmańscy, a w dużych miastach, takich jak Amsterdam czy Rotterdam, przybysze stanowią nawet połowę mieszkańców. Najgorsze jest to, że imigranci nie zamierzają się dostosowywać do reguł, lecz wolą narzucać swe zwyczaje. Po śmierci Fortuyna holenderska polityka imigracyjna przybrała twarz Rity Verdonk, byłej minister odpowiedzialnej za sprawy społeczne, która uznała obcokrajowców za zagrożenie dla kultury i ładu społecznego. I choć nie znalazła się w obecnym rządzie, to ministrowie realizują jej postulaty, m.in. przymusowe kursy językowe i integracyjne dla imigrantów. Na Fortuyna i skrajnie prawicowe partie nie głosują łysi młodzieńcy w brunatnych koszulach, lecz zwykli obywatele, którzy czują się coraz bardziej zastraszeni.
Jan Peter Balkenende przez dziennikarzy został nazwany – ze względu na fizyczne podobieństwo – Harrym Potterem. W polityce nie ma miejsca na magiczne sztuczki, ale na zdecydowane ruchy. Premier doskonale to rozumie i konsekwentnie stara się przywracać w kraju normalność.