Aleksandra Postoła: Czy ADHD to zaburzenie typowo chłopięce?
Michael Reiff: Niektóre badania sugerują, że może być wręcz odwrotnie – u dziewczynek ADHD występuje nawet częściej niż u chłopców. Nieporozumienie wynika z tego, że u dziewczynek jest ono wykrywane zbyt późno albo wcale. Jest to na ogół typ zaburzenia z deficytem uwagi, a nie nadpobudliwość. Znacznie trudniej je rozpoznać, bo w pierwszych klasach szkoły podstawowej takie dziewczynki nie sprawiają kłopotów. Chłopcy zachowują się w sposób nadpobudliwy, impulsywny i te zachowania łatwo zauważyć już w przedszkolu. Braki w skupieniu uwagi zaczynają się ujawniać dopiero w czwartej klasie, kiedy dziecko musi poświęcać więcej czasu na naukę, czytać ze zrozumieniem i zapamiętać materiał.

---

– Ile jest typów ADHD?
– Trzy. Pierwszy jest związany tylko z trudnościami w skupieniu uwagi. Drugi objawia się nadpobudliwością i impulsywnością. Dziecko jest wtedy szalenie aktywne, często stwarza problemy wychowawcze, ale całkiem nieźle się uczy. Trzeci to połączenie symptomów obu typów i wtedy mówimy o pełnym ADHD z nadpobudliwością i deficytem uwagi. Mówi się też o zaburzeniach, których nie można sklasyfikować jako żaden z powyższych typów, ale wiele objawów sugeruje, że są one związane z ADHD. Jeśli dziecko spełnia kryteria, ale radzi sobie z nauką, ma przyjaciół, umie się zachować w domu, w środowisku rówieśniczym, nie ma powodu, żeby uważać, że cierpi na ADHD. O zaburzeniu mówimy wtedy, gdy dziecko spełnia kryteria i ma poważne problemy utrudniające mu codzienne funkcjonowanie. U starszych dzieci z ADHD często występują tzw. zaburzenia zachowania, takie jak kłamstwa, kradzieże, podkładanie ognia. Z kolei dzieci z samymi zaburzeniami uwagi często cierpią na depresję i lęki. Jeśli rodzice są bardzo cierpliwi i wiedzą, w jaki sposób traktować dziecko, będzie miało ono mniej tych dodatkowych objawów. Pomocą są tu terapie behawioralne, podczas których rodzice uczą się, jak odpowiednio traktować dziecko.
– Czy rodzice są najlepszymi terapeutami dla swego dziecka?
– Rodzice powinni się nauczyć odpowiednich reakcji. Pomagają im w tym terapeuci, potem w domu sami muszą przejąć tę rolę wobec dziecka. Taka terapia jest bardzo skuteczna, ale najlepsze efekty daje w połączeniu z lekami. Leki pomagają w skupieniu uwagi, zredukowaniu nadpobudliwości i impulsywności dziecka. Jednymi z najlepszych badań sprawdzających efektywność różnych terapii były tzw. badania MTA. Wzięto w nich pod uwagę cztery grupy dzieci. W pierwszej znalazły się te leczone tylko farmakologicznie, w drugiej – tylko na terapii behawioralnej, w trzeciej – dzieci przechodzące obie terapie równocześnie, i w ostatniej – te, które były leczone w inny sposób przez pediatrę.
– Większość dzieci prędzej czy później wyrasta z ADHD, może więc lepiej poczekać kilka lat, zanim zaczną być „faszerowane" lekami?
– Większość dzieci wyrasta z nadpobudliwości, ale utrzymują się problemy z koncentracją oraz zachowania impulsywne. Wielu dorosłych właśnie ze względu na problemy z kontrolą tych zachowań zwraca się do specjalistów, poszukując leków, które pozwoliłyby im sprawniej funkcjonować w społeczeństwie i nawiązywać kontakty.
– Czy zamiast leków warto stosować tzw. terapie alternatywne, takie jak biofeedback czy odpowiednia dieta?
– Nie ma żadnych dowodów potwierdzających skuteczność takich terapii. Kiedyś uważano, że cukier powoduje ADHD, dziś wiemy, że to nieprawda. Pozytywny wpływ mogą mieć kwasy tłuszczowe omega-3. Niektóre z diet, na przykład dietę pozbawioną glukozy, trudno stosować, bo stawiają na głowie odżywianie całej rodziny, wymagają wielu wyrzeczeń, a nie ma dowodów, że faktycznie pomagają dziecku. Polecam jedynie terapie sprawdzone i uznane za skuteczne. Ostrzegam przed eksperymentowaniem z terapiami, które mogą być niebezpieczne dla zdrowia.
– Czy można wyleczyć ADHD?
– Leki pomagają poskromić objawy, podobnie jak tabletki od bólu głowy uśmierzają ból. Dzięki lekom dzieci potrafią się zachowywać jak ich rówieśnicy i uczą się, jakie zachowania są odpowiednie. Dorosłym z kolei łatwiej się dostosować do obowiązujących w społeczeństwie norm, wybrać zawód odpowiedni dla ich specyficznej osobowości, wykorzystać swoje mocne strony.
– Co się dzieje, jeśli ADHD nie jest leczone?
– Dziecko słabiej się uczy i ma kłopoty z nawiązywaniem kontaktów z rówieśnikami. Może mieć obniżoną samoocenę i skłonność do depresji albo ryzykownych zachowań, na przykład szybkiej jazdy motocyklem lub samochodem. Wszystko zależy od tego, jak dana osoba radzi sobie w życiu, jak się czuje sama z sobą. Jeśli jest błyskotliwa, inteligentna i mimo swojej nadpobudliwości, impulsywności czy deficytu uwagi nie ma większych problemów, to nie ma wskazań do leczenia. Niektórzy rodzice dzieci, które mają problemy z przestrzeganiem zasad panujących w szkole i stwarzają kłopoty wychowawcze, organizują szkołę domową. Podejmuje się różne próby dostosowania otoczenia do dziecka, żeby zminimalizować jego problemy, żeby stworzyć jak najlepsze możliwości rozwoju. Dopiero jeśli to nie daje rezultatów i dziecko z tego powodu cierpi, wprowadza się leki, żeby ułatwić mu życie. 

Test ADHD Wiele osób żyje z ADHD, nigdy jednak nie zdecydowało się szukać pomocy, ponieważ objawy bierze za niemożność opanowania codziennego stresu, przeciążenie lub przepracowanie. Inni odwrotnie – uważają się za chorych, podczas gdy są tylko przemęczeni. Właściwą diagnozę może postawić jedynie specjalista. Jeśli w poniższym teście uzyskasz więcej niż 11 punktów, rozważ wizytę u lekarza. 1. Jak często masz kłopoty z organizacją, jeśli masz do wykonania skomplikowane zadanie wymagające zorganizowania? A) nigdy b) rzadko c) czasem d) często e) bardzo często 2. Jeżeli masz przed sobą zadanie wymagające starannego przemyślenia i zastanowienia, jak często zwlekasz lub odkładasz je na później? A) nigdy b) rzadko c) czasem d) często e) bardzo często 3. Jak często jesteś rozkojarzony przez hałas lub ruch wokół ciebie? A) nigdy b) rzadko c) czasem d) często e) bardzo często 4. Jak często wstajesz lub zrywasz się z krzesła nawet podczas spotkań, w trakcie których należy siedzieć? A) nigdy b) rzadko c) czasem d) często e) bardzo często 5. Jak często czujesz się napięty, pobudzony, niezdolny do odprężenia się? A) nigdy b) rzadko c) czasem d) często e) bardzo często 6. Jak często masz kłopot z cierpliwym oczekiwaniem – w kolejce, w poczekalni lub nawet na zabranie głosu? A) nigdy b) rzadko c) czasem d) często e) bardzo często Punktacja: A) nigdy – 0 b) rzadko – 1 c) czasem – 2 d) często – 3 e) bardzo często – 4 Źródło: Amerykańskie Towarzystwa ADHD