Amerykański aktor filmowy Errol Flynn dla wywołania erekcji wstrzykiwał sobie kokainę. Chwalił się, że dzięki temu miał aż 13 tys. kochanek. Pod koniec XX stulecia mężczyźni mający kłopoty z erekcją zamiast kokainy do ciał jamistych prącia mogli wstrzykiwać sobie leki – papawerynę i alprostadil. Mało kto je jednak stosował. Dopiero wprowadzenie przed dziesięciu laty viagry, pierwszego leku na impotencję w pigułce, odmieniło życie seksualne mężczyzn. Do lamusa trafiło powiedzenie Leonarda da Vinci, że penis ma to do siebie, że nigdy nie słucha rozkazów swego pana.

---

Niebieskie pigułki po dopuszczeniu 14 września 1998 r. do użycia w Unii Europejskiej w ciągu kilku lat rozwiązały więcej problemów seksualnych niż psychoterapia przez dziesięciolecia. Lek, którego nazwa wywodzi się z sanskryckiego słowa wjaghra (dewanagari), oznaczającego tygrysa, okazał się tygrysem rynku farmaceutycznego. Tygrysami w łóżku poczuło się też wielu mężczyzn. Po dziesięciu latach od wprowadzenia do aptek zażywa go ponad 30 mln panów w 120 krajach. Choć mężczyźni odzyskali władzę nad własną seksualnością, a życie seksualne trwa dziś dłużej, coraz więcej osób narzeka na skutki odbierające radość z seksu.

Seks bez emerytury
Viagra jako nowy symbol męskiej wydolności seksualnej okazała się największym wydarzeniem od czasu wprowadzenia w 1967 r. pigułki antykoncepcyjnej. Kobiety zostały uwolnione od lęku przed niechcianą ciążą, mężczyźni przestali się obawiać, że nie sprawdzą się w łóżku. Sprawność seksualną odzyskali nawet starsi panowie, którzy byli przekonani, że wraz z upływem lat nieuchronna jest seksualna emerytura. 82-letni Hugh Hefner, założyciel i wydawca „Playboya", twierdzi, że bez viagry nie mógłby prowadzić pełnego romansów życia playboya. Jego ulubionym ostatnio „króliczkem" jest 28-letnia amerykańska modelka Holly Madison. Dr Stanisław Dulko, seksuolog, twierdzi, że przepisuje lek 91-letniemu mężczyźnie, który dzięki temu ma udane życie seksualne z 43-letnią partnerką. Z dobrodziejstwa viagry korzystają także nie tak wiekowi panowie, którzy po zażyciu tabletki leczą kompleksy i nabierają większej pewności siebie.
Viagrę uznano za lek prorodzinny – jedynie część kobiet zaczęła go traktować jak farmakologiczną rywalkę. Panie obawiały się, że przywrócona sprawność seksualna partnera każe mu szukać przygód poza domem. Faktycznie, niebieska pigułka była powodem zdrad i rozpadów małżeństw, ale wielu partnerom pomagała w umocnieniu więzi, bo seks nadal odgrywał w ich życiu znaczącą rolę. Po raz kolejny się okazało, że wierność nie zależy od wydolności seksualnej, lecz od tego, czy mężczyzna i kobieta pozostają sobie bliscy. Eliot Spitzer, gubernator Nowego Jorku, nie dlatego zaczął zdradzać żonę, że zażywał viagrę. Jak inni politycy korzystał z usług pewnej agencji towarzyskiej, której był „klientem nr 9".
Zażywanie viagry nie zmieniło też postrzegania mężczyzny przez kobiety. Wprawdzie znowu odezwał się kult fallusa pielęgnowany już w życiu plemiennym, ale odzyskana erekcja w żaden sposób nie sprawiła, że wydolni mężczyźni stali się bardziej atrakcyjni. Nie stali się Jamesem Bondem, który w pierwszych 20 filmach zaciągnął do łóżka 58 kobiet. Potwierdziło się jedynie to, o czym wiadomo było od dawna – że głównymi atutami dojrzałych mężczyzn przyciągającymi nowe partnerki są pieniądze i pozycja społeczna, a nie sprawność seksualna.
Najbardziej jest to widoczne wśród polityków, którzy zaczęli zmieniać żony częściej niż ich wyborcy zmieniają samochody. Nie chodzi tylko o premiera Francji Nicolasa Sarkozy’ego i Carlę Bruni. Prasa hiszpańska spekulowała, że premier José Luis Zapatero romansuje z minister obrony Carme Chacón. Prasa czeska ujawniła, że premier Mirek Topolánek wychowuje nieślubnego syna, którego matką jest partyjna koleżanka Lucie Talmanová, 39-letnia wiceprzewodnicząca parlamentu. Nawet 78-letni Helmut Kohl przyznał się do związku z Maike Richter, o 35 lat młodszą urzędniczką ministerstwa gospodarki z Hesji. Były kanclerz Niemiec nie wspomina jedynie o tym, czy w jego romansie z 43-letnią ekonomistką viagra ma jakiś udział.

Kłopoty z erekcją i zawał serca
Na kłopoty z erekcją na całym świecie narzeka 150 mln mężczyzn. Za 15 lat ich liczba ma się zwiększyć do 250 mln. Głównym powodem są postępujące wraz z wiekiem zmiany fizjologiczne, szczególnie rozwijająca się w naczyniach krwionośnych miażdżyca. Mało osób zdaje sobie sprawę, że kłopoty z erekcją mogą być pierwszym zwiastunem zawału serca. W obu schorzeniach najczęstszą przyczyną jest niekorzystny dla zdrowia styl życia.
W starożytności na zaburzenia erekcji częściej cierpieli bogaci Rzymianie, gustujący w obżarstwie i dużo pijący. Podobnie jest w czasach współczesnych. Nic tak nie osłabia aktywności seksualnej, jak otyłość, brak ruchu i cukrzyca. Miażdżyca zatyka drobne naczynia krwionośne prącia, co uniemożliwia erekcję. Z kolei tkanka tłuszczowa wywołuje osłabiające potencję zaburzenia hormonalne. Nie bez znaczenia są też zaborcze narzeczone, dominujące żony lub nadopiekuńcze matki. Zaburzenia erekcji są również uwarunkowane kulturowo: częściej występują w społeczeństwach restrykcyjnych, o purytańskich obyczajach. Podobnie jest w społecznościach, w których nadal kultywuje się rytuał nocy poślubnej, na przykład w krajach arabskich.
Impotencja jest tematem tabu, nawet w społeczeństwach liberalnych. Mężczyźni, szczególnie młodsi, wciąż wolą zażywać sprzedawane w sex-shopach mało skuteczne i szkodliwe afrodyzjaki, niż pójść do lekarza. Pod tym względem nic się nie zmieniło od wprowadzenia viagry w 1998 r. Z badań Synovate Healthcare wynika, że w Polsce z 1,5 mln mężczyzn cierpiących na zaburzenia erekcji leczy się 75 tys. Dla większości z nich trudna jest już rozmowa z lekarzem, który musi wypisać receptę. Niewielu mężczyzn zdecydowało się publicznie przyznać do kłopotów z erekcją. W Polsce nie znalazł się ani jeden; w USA przed kamerami telewizyjnymi wyznał, że zażywał viagrę jedynie Bob Dole, były senator z Kansas City.

Koniec żartów
Mężczyźni z impotencji potrafią jedynie żartować. Pele, legendarny brazylijski piłkarz, stwierdził w kampanii reklamowej leku, że po viagrze nigdy nie pudłuje. Pokutujący wciąż kult macho sprawia, że żarty się kończą, gdy „mały spuszcza głowę". Impotencja kojarzona z brakiem męskości jest tak wstydliwa, że viagra słabo się w Polsce sprzedaje, nawet po wprowadzeniu w 2007 r. tańszego polskiego odpowiednika o nazwie Maxigra. Tylko nieliczni potrafią się przyznać przed sobą, partnerką, lekarzem oraz farmaceutą w aptece. Nawet jeśli przyjdą do lekarza, często ukrywają prawdę lub czują się przymuszeni przez partnerki, które nakłoniły ich do wizyty w gabinecie. Inaczej jest w krajach skandynawskich, gdzie o zaburzeniach erekcji partnerzy z sobą rozmawiają. Tam też viagra sprzedaje się najlepiej w Europie.
Polacy wolą w samotności cierpieć z powodu seksualnej niemocy. Z badań prof. Zbigniewa Izdebskiego wynika, że co druga osoba po 50. roku życia nie uprawia seksu. Głównym powodem dla obu płci są niska ocena własnego wyglądu i obawa przed oceną partnera. Ale najczęściej wymieniana jest niesprawność seksualna (tak mówi 35 proc. mężczyzn i 21 proc. kobiet). – Większość mężczyzn po pięćdziesiątce mających kłopoty z erekcją zakłada nawet, że w przyszłości nie będzie podejmować współżycia seksualnego – mówi prof. Izdebski.
Mężczyźni cierpiący na impotencję nie widzą szans na szczęśliwe współżycie, choć wiedzą o „dobrodziejstwach medycyny". Większość z nich (59 proc. badanych) liczy jedynie na pomoc partnerki. Paradoksem jest, że podobnej pomocy i zrozumienia oczekują też kobiety, bo tak samo cierpią na zaburzenia seksualne i są równie nieszczęśliwe. O kłopotach seksualnych kobiet niewiele się jednak mówi, mimo że seks jest częstym tematem wielu publicznych dyskusji. Badania specjalistów z University of Chicago w Illinois wykazały, że 40 proc. kobiet w wieku 40-80 lat odczuwa zbyt niski popęd seksualny, obniżoną reaktywność seksualną i brak orgazmu oraz skarży się na ból podczas stosunku. W Polsce co trzecia aktywna seksualnie kobieta ma obniżony popęd seksualny, a 8 proc. podczas stosunku nie przeżywa orgazmu – dowodzi najnowszy raport prof. Zbigniewa Lwa-Starowicza.

Wyzwolenie seksu
Seksuolodzy nigdy nie mieli tak wielu pacjentów jak obecnie, i to mimo że małżeństwo i prokreacja są mocno rozdzielone, a w zachowaniach seksualnych nie ma większych różnic pokoleniowych. Wyzwolenie seksualne przestało być uprawianiem seksu bez zahamowań, a stało się nakazem. Seks zaczął być traktowany jak rodzaj sportu. Utarło się przekonanie, że nie można być szczęśliwym bez udanego życia seksualnego. Tymczasem udane życie seksualne nie gwarantuje szczęścia. A to, że wszystko jest dozwolone, nie oznacza, że wszystko jest możliwe.
Zaburzenia seksualne, takie jak impotencja i oziębłość płciowa, mogą być ceną, którą w przesiąkniętej erotyką cywilizacji płacimy za nieustanne pobudzenie. Współczesna cywilizacja wpadła w błędne koło erotyki obecnej zarówno sex-shopach, jak też w filmach i spotach reklamowych. „Im bardziej podziwiamy ciało i seks, tym rzadziej dotykamy ciała i uprawiamy seks" – twierdzi Serge Chaumier, autor książki „Razem, lecz osobno". Wiedzieli o tym misjonarze opisywani przez francuskiego antropologa Georges’a Devereux, którzy na jednej z wysp Pacyfiku nakazali kobietom odkrywanie piersi poza kościołem, bo całkowicie zasłonięte ciało wywoływało wśród mężczyzn „niezdrową ciekawość".
Za kilka miesięcy będą znane wyniki badań – w ramach projektu Bouquet – nad pierwszą pigułką zwiększającą popęd seksualny u kobiet. Badacze mają nadzieję, że flibanseryna, lek zwiększający w mózgu poziom serotoniny, uszczęśliwi kobiety narzekające na obniżenie popędu płciowego. To zaburzenie, nazywane potocznie oziębłością płciową, występuje u 10 proc. kobiet. Objawia się brakiem myśli lub fantazji seksualnych oraz brakiem reakcji na bodźce seksualne. Czy pigułki dla kobiet będą takim samym przełomem jak viagra?
Firmy farmaceutyczne prowadzą badania nad 20 lekami zwiększającymi libido – w tabletkach, plastrach, kremach, czopkach, a nawet w aerozolu. To mają być opracowane w laboratoriach prawdziwe afrodyzjaki, a nie tylko „wzmacniacze miłości" o działaniu psychologicznym, jak zalecane przez Kamasutrę owoce granatu czy popularny wśród Włochów czerwony pieprz. Nowe środki mają być „rozpalaczami pożądania" i u mężczyzn, i u kobiet.
Prowadzone są też badania nad stymulatorami libido, aparatami działającymi jak orgazmotron pomysłu Woody’ego Allena (zwiększającymi popęd seksualny wysyłanymi do mózgu sygnałami elektrycznymi). Wątpliwe tylko, by kiedykolwiek udało się opracować „lekarstwo na miłość". Bo do jakiego stopnia można kontrolować mechanizm pożądania? Nowe leki mogą uszczęśliwić niektóre osoby, tak jak viagra, która u 80 proc. cierpiących na impotencję mężczyzn zmniejsza zaburzenia erekcji. Ani viagra, ani flibanseryna nie zastąpią fascynacji seksualnej. Jeśli mężczyzna i kobieta nic nie czują do siebie, to żaden lek im nie pomoże. A bez uczucia nie będzie też udanego seksu.

Zastrzyk miłości Viagra początkowo była testowana jako środek na nadciśnienie tętnicze krwi i chorobę wieńcową. Dopiero w trakcie badań się okazało, że u niektórych mężczyzn ułatwia osiąganie erekcji. Dziś poza impotencją przepisywana jest w leczeniu pierwotnego nadciśnienia płucnego (w tym wskazaniu stosowana pod nazwą Revatio). Oprócz viagry dostępne są też inne leki: cialis, levitra i polski środek o nazwie Maxigra. Wkrótce zamiast tabletek będzie można stosować terapię genową. Pierwsze badania na ochotnikach wykazały, że po wstrzyknięciu do ciała jamistego prącia genów kodujących białko powodujące rozluźnienie mięśniówki gładkiej zdolność do erekcji pod wpływem podniecenia seksualnego utrzymywała się przez 24 tygodnie.

Jan Nowicki, aktor Na świecie pokutuje mit samca zdobywcy. Viagra w tym właśnie ma źródło popularności. Tym trudniej przyznać, że się ją stosuje. Z reguły jest to sekret mężczyzny, skrywany przed kobietą. To nie fair, poniża kobietę, która wierzy, że ten pożąda jej dla jej uroku, a prawda jest taka, że pożąda jej, bo używa leku. Viagrę należy stosować tylko za obopólną wiedzą. Ja jej nie stosuję. Mój organizm jest w dobrym stanie. Gdyby pojawiły się problemy, które wywołałyby kwestię: "zażyć czy nie?", nie mam pewności, czy rozstrzygnięcie byłoby pozytywne. W pewnym wieku sfera seksualna przestaje być w centrum zainteresowania, już tak nie intryguje. Jan Rewiński, satyryk Viagra nigdy nie była tematem moich rozmyślań. Nie zastanawiałem się, czy kiedyś będzie mi potrzebna ani czy zażywają ją moi znajomi. W pewnym wieku temat seksualności schodzi z pierwszego planu. Liczą się zupełnie inne wartości. Spokój, rodzina. Jest to też przecież normalna biologiczna kolej rzeczy. Nie ma co się temu przeciwstawiać. Namiętności miały swój czas. Wydaje mi się, że wykorzystałem go dobrze. W czasach, gdy chodziłem do szkoły lotniczej, potem, gdy studiowałem aktorstwo. Ale to minęło. Nie mam natury amanta czy jakiegoś wyczynowca, więc nie potrzebuję wspomagaczy.

Współpraca: Sebastian Stodolak