Karel Schwarzenberg, który w rubryce zawód wpisywał kiedyś „karczmarz i leśniczy", a dziś jest ministrem spraw zagranicznych Czech, będzie wręcz rządził Starym Kontynentem. Dziennik „Financial Times” twierdzi, że ma on być okrętem flagowym czeskiej prezydencji w Unii Europejskiej. Już jego pełne nazwisko Karl Johannes Nepomuk Josef Norbert Friedrich Antonius Wratislaw Mena von Schwarzenberg pozwala poczuć, z kim mamy do czynienia. Ten pierwszy wśród europejskich dyplomatów, który włada kilkoma językami (przede wszystkim pięknym czeskim), wywodzi się z niemieckiej rodziny osiadłej w 1660 r. w Czechach.

---

Historia Schwarzenbergów sięga XII wieku. Pod koniec swej szlacheckiej ery, na przełomie XIX i XX stulecia, należeli oni do najbogatszych europejskich rodzin. Z jej szeregów rekrutowali się najwięksi wodzowie wojsk cesarza Austrii. Karol I Filip von Schwarzenberg dowodził antynapoleońską armią w bitwie pod Lipskiem. Porównywalną sławę zdobył Adolf Schwarzenberg, który w 1599 r. pod węgierską twierdzą Jawaryn wygrał jedną z przełomowych wojen z Turkami. Historie o słynnych przodkach ojciec opowiadał małemu Karelowi w Orlíku nad Wełtawą, jednym z najpiękniejszych zamków w Czechach. Książę polityk urodził się dopiero w 1937 r., ale mimo to do dziś pamięta krzywdy, jakie wyrządzili jego rodzinie naziści. Hitlerowcy wciągnęli Orlík pod niemiecką administrację, ponieważ Schwarzenbergowie przed wojną przyłączyli się do apelu czeskiej szlachty wzywającej do obrony I Republiki Czechosłowackiej. Mimo reformy rolnej, utraty przywilejów szlacheckich i nazistowskich prześladowań ród pozostał bogaty i aż do przejęcia władzy przez komunistów w 1948 r. mały Karel mógł wieść sielankowe życie w nadwełtawskim zamku. Majątek rodzinny został skonfiskowany przez państwo na mocy specjalnej ustawy, a przyszły minister spraw zagranicznych poznał gorzki smak wydziedziczenia. Wtedy jednak otworzyły się przed nim Europa i świat. W 1949 r. rodzina Schwarzenbergów salwowała się ucieczką do Austrii. Zamieszkała u babki przyszłego ministra spraw zagranicznych. W domu mówiono zarówno po czesku, jak i po niemiecku (a często też po angielsku, jako że matka Schwarzenberga pochodziła ze szkockiego szlacheckiego rodu). A małego Karela adoptował niemający męskiego potomka Jindřich Schwarzenberg, dzięki czemu Karel mógł formalnie zostać głową całego rodu. Zadbano, by zdobył odpowiednie wykształcenie: w Wiedniu i Grazu studiował prawo, w Monachium leśnictwo. Jak dziś mówi, ze studiów zwolniła go w 1962 ?r. przedwczesna śmierć wuja, po której musiał przejąć rozległy austriacki majątek rodu, przede wszystkim duże obszary leśne, kilka zamków i pałaców, m.in. ogromną posiadłość Schwarzenbergów w samym sercu Wiednia, tuż pod Belwederem. Lata 50. i 60. wspomina więc jako lata spokoju i szczęścia – w tym czasie się ożenił, urodziły mu się dzieci i „cieszył się życiem właściciela ziemskiego oraz sprzedawcy drewna".
 Austriackiego obywatelstwa czeski książę nigdy nie miał. Krótko po emigracji z Czech Schwarzenbergowie otrzymali bowiem szwajcarskie paszporty. Ich przodkowie, właściciele landgrafstwa Kleggau, leżącego na szwajcarsko-niemieckiej granicy tuż za Zurychem, zawarli z tą stolicą umowę sojuszniczą przeciw wrogiemu miastu Schaf?fhausen (na północy kraju). Gdy w 1948 r. matka młodego Karela przyjechała z dziećmi do konsulatu w Salzburgu, powołała się na tę historię. I dostała obywatelstwo. Przełom w życiu Karela Schwarzenberga nastąpił pod koniec lat 60., gdy potomek słynnego rodu mógł znowu odwiedzić Czechy i Orlík i poczuć, gdzie jest jego dom. Po okupacji wojsk Układu Warszawskiego w sierpniu 1968 r. pałac Schwarzenbergów w Wiedniu pełnił funkcję pierwszego miejsca schronienia dla czeskich emigrantów (do których należał między innymi Milan Kundera, wkrótce pisarz światowej sławy). Karel Schwarzenberg stał się jednym z największych mecenasów rodzącego się czeskiego ruchu oporu, Karty 77 i Václava Havla. W latach 70. i 80. Wiedeń był ważnym ośrodkiem czeskiej emigracji politycznej, zaś Schwarzenberg, z dużą swobodą poruszający się już w owym czasie w najwyższych europejskich kręgach – wielkim obrońcą praw człowieka i orędownikiem wywierania nacisku na Związek Radziecki. W latach 70. działalność czeskiego księcia wyglądała na skazaną na niepowodzenie; ZSRR był supermocarstwem, a obejmujące Europę Środkową radzieckie imperium zdawało się wieczne. Wieczność, na szczęście, trwała tylko do 1989 r. W listopadzie tego roku Schwarzenberg wrócił do Czech. Po grudniowym wyborze jego przyjaciela Václava Havla na prezydenta objął funkcję kanclerza głowy państwa. Czechosłowacja przywróciła mu obywatelstwo (którego dzięki komunistycznemu bałaganowi nigdy formalnie go nie pozbawiono) i część majątku, w tym Orlík, zamek w Dřevíciu i rozległe obszary leśne. Włości, choć warte miliony koron, są zaniedbane i z perspektywy rodu Schwarzenbergów nie mają większego znaczenia. Karel pozostawił Orlík, jeden z najpopularniejszych zamków, do dyspozycji zwiedzających. U jego podnóża ma swój „dom noclegowy", bo, jak mówi, „w zamku, przez który co roku przechodzi 120 tysięcy ludzi, trudno się mieszka”. Chociaż po rozpadzie federacji czechosłowackiej w 1992 r. przestał być kanclerzem Václava Havla, w czeskiej polityce pozostał do dziś. W 1996 r. pomógł prezydentowi Czech założyć Forum 2000, które co roku organizuje w Pradze jedną z najbardziej znanych europejskich konferencji intelektualistów. W jego posiadłości w Dřevíciu odbywają się regularne spotkania „opozycyjnych” polityczno-gospodarczych elit z liberalnych kręgów skupionych wokół Havla. „Dřevíčski apel” był swego czasu jednym z ważniejszych wystąpień przeciw „cichej” koalicji powstałej w wyniku umowy szefa ówcześnie opozycyjnej Obywatelskiej Partii Obywatelskiej (ODS) Václava Klausa i premiera mniejszościowego rządu socjaldemokratów Miloša Zemana. Istotne pole politycznej aktywności Schwarzenberga stanowiło także wydawanie tygodnika „Respekt”, jedynego wysokiej jakości politycznego czasopisma w Czechach, które wspierał rocznie kilkudziesięcioma milionami koron. W 2004 r. Schwarzenberg został wybrany do Senatu jako reprezentant Zielonych – z tej mało znaczącej ówcześnie partii uczynił „parlamentarną siłę”. To między innymi dzięki autorytetowi potomka słynnego rodu Zieloni jako pierwsze w postkomunistycznej Europie ekologiczne ugrupowanie dostali się do parlamentu, a później do rządu. Po powstaniu koalicji z ODS i ludowcami sam Schwarzenberg został mianowany ministrem spraw zagranicznych. Jego nominację starał się zablokować Václav Klaus, który wypominał kandydatowi jego szwajcarskie obywatelstwo oraz to, że przez dużą część życia mieszkał poza krajem. Schwarzenberg potraktował całą sprawę z książęcą nonszalancją. – Minister MSZ powinien bronić interesów państwa, a zatem i prezydenta Czech. Dlatego też z jego opinią nie będę polemizować. Jak pada deszcz, biorę parasol i nie narzekam – mówił. A później czarem i światowymi manierami zyskał sobie sympatię prezydenta. Dziś mówi się, że to właśnie on, a nie Klaus, będzie przywodzić unii w ramach czeskiej prezydencji. – Musiałem chyba zwariować, że się na to zdecydowałem. Mogłem polować na kozice albo spacerować po lesie. I zanudziłbym się na śmierć – stwierdza po ponad roku od objęcia funkcji szefa dyplomacji 71-letni Schwarzenberg. Stojąc na czele Europy, między Gazą, Moskwą, Kijowem, gdy przygotowuje szczyt ministrów spraw zagranicznych na zamku Hluboká (do wojny też należał do Schwarzenbergów), na pewno się nie nudzi. A na pytanie, które jeszcze czasem słyszy od dziennikarzy – czy czuje się Czechem, czy Austriakiem – odpowiada: – Jestem przede wszystkim Europejczykiem. A jeśli chodzi o Czechów i Austriaków, to narody te są podobne: w swych uprzedzeniach, ale i w kuchni. Oba mają na przykład zupę kulajda, chociaż w Austrii nazywa się ona inaczej.