Nie ma takich pieniędzy, które wystarczyłyby politykom na prowadzenie działalności. Zawsze potrzebują więcej. Parafrazując Napoleona, można stwierdzić, że do prowadzenia polityki tak jak wojny potrzeba trzech rzeczy: pieniędzy, pieniędzy i pieniędzy. Partie stoją więc przed dylematem: albo będą miały lewą kasę na drogie kampanie w mediach, albo przegrają wybory. Finansowanie z budżetu działalności partyjnej w żadnym państwie nie spowodowało likwidacji problemu nielegalnych funduszy. W Niemczech, gdzie partie od lat otrzymują co roku do podziału dotację wynoszącą 133 mln euro (ponadpięciokrotnie więcej niż polskie ugrupowania), co jakiś czas wybuchają afery na styku biznesu i polityki. Najgłośniejsza była sprawa kanclerza Helmuta Kohla, „ojca" zjednoczenia Niemiec, który w 1998 r. odchodził z polityki w atmosferze skandalu. Oskarżono go o nielegalne finansowanie kierowanej przez niegopartii CDU. Dochodzenie objęło także innych niemieckich polityków. Prasa informowała też o naciskach Helmuta Kohla na Joachima Gaucka, aby ten nie ujawniał zawartości teczki kanclerza, sporządzonej przez Stasi. To właśnie materiały zebrane przez wywiad NRD doprowadziły do ujawnienia mechanizmów nielegalnego finansowanie CDU. Pod lupą prokuratury znalazły się m.in. umowy na dostawy sprzętu wojskowego dla Arabii Saudyjskiej i Tajlandii oraz sprzedaż rafinerii w Leuna francuskiemu koncernowi Elf Aquitaine. Były szef tego koncernu Philippe Jaffre przyznał, że w związku z transakcją przelał w grudniu 1992 r. 256 mln franków na konto pewnej firmy w Liechtensteinie. Spekuluje się, że część pieniędzy była pomocą prezydenta Francji Franćois Mitterranda dla Helmuta Kohla w walce wyborczej z rywalem do urzędu kanclerskiego Rudolfem Scharpingiem. To by znaczyło, że niemiecki chrześcijański demokrata, aby pokonać niemieckiego socjaldemokratę, skorzystał ze wsparcia francuskiego socjalisty.

Większość europejskich państw ma mniej rygorystyczne przepisy dotyczące finansowania polityki niż Polska. Partie mogą tam pozyskiwać na dużą skalę fundusze od firm i osób prywatnych, ale i to rozwiązanie nie eliminuje korupcji. W 2007 r. w Wielkiej Brytanii wybuchła afera związana ze skarbnikiem Partii Pracy lordem Michaelem Levym, przyjacielem i doradcą politycznym premiera Tony’ego Blaira. W zamian za finansowanie kampanii wyborczej przyznawano pożyczkodawcom tytuły szlacheckie. Dotacje nazywano pożyczkami, bo w przeciwieństwie do darowizn nie musiano ich wykazywać w sprawozdaniach finansowych. Skandal zatuszowano: prokurator generalny Peter Goldsmith wstrzymał nawet emisję programu BBC na ten temat. Sprawa wyszła na jaw, kiedy nie dotrzymano obietnic i jeden z donatorów poskarżył się, że wycofano jego nominację do tytułu lordowskiego, chociaż przekazał partii 1,5 mln funtów. Zwykle w finansowaniu polityki chodzi o bardziej wymierne przysługi niż przyznanie tytułu szlacheckiego. „Z dotychczasowych doświadczeń zagranicznych m.in. ze Słowacji, Francji, Izraela i Stanów Zjednoczonych wiemy, że dość często firmy, a tam, gdzie jest to zakazane prawem, ich właściciele i szefowie, którzy wspierali finansowo partie w okresie wyborów, otrzymują następnie intratne zlecenia i kontrakty od instytucji publicznych, w których władzę objęły po zwycięskich wyborach wspierane wcześniej partie" – można przeczytać w raporcie „Monitoring wydat- kowania wybranych funduszy publicznych" Fundacji im. Stefana Batorego.

Cechą afer związanych z finansowaniem polityki jest bezkarność ich głównych bohaterów. Helmut Kohl najzwyczajniej w świecie odmówił prokuratorom wskazania sponsorów swojej partii i nie poniósł konsekwencji. Bohater wielu afer korupcyjnych Romano Prodi w czasie między ujawnianiem kolejnych skandali był szefem Komisji Europejskiej i premierem Włoch. Przykładem wyrozumiałości, z którą podchodzi się do europejskich polityków, jest sprawa Jacques’a Barrota. W 2000 r. skazano go na dwa lata więzienia w zawieszeniu za przelanie 25 mln franków (około 3,8 mln USD) państwowych pieniędzy na konto swej partii. Jego partyjny kolega, ówczesny prezydent Francji Jacques Chirac, ułaskawił go i dzięki temu Barrot może się dziś resocjalizować jako wiceszef Komisji Europejskiej i komisarz do spraw sprawiedliwości, wolności i bezpieczeństwa. Barrot pewien dyskomfort może odczuwać tylko za granicą, bo francuskie media z uwagi na ułaskawienie nie mogą mu przypominać, za co został skazany.

Także w Polsce pobieżna tylko lektura sprawozdań z kampanii wyborczych wskazuje, że partie korzystają z lewej kasy. Dobrym przykładem jest kampania prezydencka w 2005 r. Każdy z kandydatów mógł maksymalnie wydać 13,8 mln zł, w tym na reklamę – 11,04 mln zł. Specjaliści szacowali, że komitety wyborcze dwóch kandydatów wydały na promowanie liderów po 20-25 mln zł. Ich wątpliwości zostały częściowo potwierdzone. Z raportu Fundacji im. Stefana Batorego wynika, że czołowi kandydaci w wyborach prezydenckich w 2005 r. wydawali znacznie więcej pieniędzy, niż deklarowali. Na przykład komitet wyborczy Lecha Kaczyńskiego nie przedstawił do rozliczenia rachunków za telefon, kupno lub użytkowanie komputerów czy obsługę lokalnych przedstawicielstw. Eksperci fundacji zwrócili uwagę na rażąco niski koszt druku plakatów wyborczych Kaczyńskiego, deklarowany przez komitet. Problemy z wytłumaczeniem się z wydatków miał też komitet wyborczy Donalda Tuska, który jako jedyny przyznał się do przekroczenia limitu wydatków (o 461 tys. zł, ale wydatki na reklamę były wyższe od dozwolonych o ponad 2 mln zł). Nie wyjaśniono również słynnej „afery billboardowej". W 2005 r. Fundacja im. Stefana Batorego skontrolowała podczas kampanii 100 billboardów. Według fundacji, plakaty Donalda Tuska wisiały m.in. na powierzchniach reklamowych firmy Sorter w Rudzie Śląskiej i Świętochłowicach. W Olsztynie i Katowicach były zarówno na tablicach Sortera, jak i AMS, a w Warszawie – AMS. Politycy PO konsekwentnie zarzucali fundacji Batorego pomyłkę i twierdzili, że nie współpracowali z tymi firmami. Grażyna Kopińska z Fundacji im. Stefana Batorego nie miała wątpliwości: gdyby w grę wchodził jeden obserwator, mogłaby zaistnieć pomyłka, gdy jest kilku z różnych miast, nie było możliwości – tłumaczyła.

Nie ma idealnego systemu finansowania polityki. Stosunkowo najlepiej radzą sobie Amerykanie. Dają politykom więcej swobody w zbieraniu pieniędzy niż Europejczycy, uważając, że to jawność, a nie przepisy ograniczają korupcję. Pieniądze z budżetu politycy mogą otrzymać tylko podczas kampanii prezydenckiej. W walce o nominacje swoich partii na kandydata na prezydenta USA Barack Obama i John McCain zebrali podobne fundusze. Po zdobyciu nominacji musieli zdecydować, czy przyjąć dotację federalną w wysokości 84,1 mln USD na prowadzenie kampanii, czy też prowadzić ją na własny rachunek. McCain skorzystał z funduszy rządowych, a Obama jako pierwszy kandydat w historii zdecydował się na samodzielną zbiórkę. W ten sposób otrzymał trzy razy więcej (około 300 mln USD) pieniędzy od rywala. To pozwoliło mu na zakup trzykrotnie większej liczby reklam w telewizji i wykorzystanie mediów na niespotykaną skalę. W USA nie ma limitów wydatków na kampanię wyborczą, ale Federalna Komisja Wyborcza nadzoruje transakcje dokonywane przez komitety wyborcze oraz główny sztab wyborczy kandydatów. Także ten system ma ciemne strony. Podstawową jest możliwość „kupowania" głosów kongresmenów i senatorów, o przychylności prezydenta nie wspominając. W jedną z takich afer był zamieszany sam John McCain. W 1989 r. został wraz z czterema senatorami oskarżony o korupcję polegającą na interwencji w śledztwo przeciwko Charlesowi Keatingowi, prezesowi kas pożyczkowo-oszczędnościowych Lincoln Savings and Loan Association. Interwencja miała doprowadzić do zaniechania śledztwa, ale kasy wkrótce zbankrutowały. Rząd federalny stracił około 3 mld USD, a 23 tys. osób – oszczędności życia. Keatinga skazano na karę więzienia, a datki, które przekazał senatorom na łączną sumę 1,3 mln USD skłoniły media do spekulowania, czy nie była to łapówka. W 1991 r. Senacki Komitet Etyki oczyścił z zarzutów Johna McCaina i Johna Glenna, a pozostałych polityków uznano za winnych utrudniania śledztwa. Także w USA zdarzają się decyzje, które podobnie jak w państwach UE wynikają z mechanizmów wdzięczności i solidarności klasy politycznej i wspierających ich biznesmenów. W 1994 r. Dan Rostenkowski (były szef komisji finansów Izby Reprezentantów), wpływowy kongresmen z Chicago, został oskarżony o popełnienie 17 rodzajów przestępstw finansowych. Zarzucono mu wyłudzenie ok. 700 tys. dolarów z funduszy na utrzymanie biur kongresmenów. Oskarżenia zrujnowały karierę Rostenkowskiego, ale w 2000 r. został on ułaskawiony przez ustępującego prezydenta Billa Clintona. Clinton ułaskawił też poszukiwanego przez wymiar sprawiedliwości biznesmena Marca Richa, hojnego sponsora Partii Demokratycznej. Praktyka pokazała, że przepływu pieniędzy z biznesu do polityki nie zatrzyma żadna ustawa. System finansowania z budżetu sprzyja natomiast tworzeniu kartelu partii. Nowe ugrupowania nie mają szansy na konkurowanie z tymi, które są w parlamencie i otrzymują dotacje. Skoro więc oficjalnie nie wolno przyjmować funduszy od firm ani dużych kwot od obywateli, to żeby wejść do polityki, trzeba się dogadać w sprawie nieoficjalnego finansowania. Nowa siła już na starcie może więc być uwikłana w niejasne układy.

Kanclerz Otto Bismarck mawiał, że lepiej nie wiedzieć, jak się robi kiełbasę i politykę. Przykłady afer związanych z finansowaniem polityki w USA, gdzie system jest najbardziej transparentny, pokazują, że lewa kasa w polityce jest nieodłącznym elementem demokracji. Sytuacja jest jak w reklamie popularnego proszku do prania: skoro nie widać różnicy między jednym systemem a drugim, to po co przepłacać?