– W tym roku mamy o 20 proc. więcej kandydatów na studia MBA niż w ubiegłym – potwierdza prof. Andrzej Koźmiński, twórca i rektor Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie. Gdańska Fundacja Kształcenia Menedżerów odnotowała 45-procentowy wzrost liczby chętnych na studia MBA. Podobnie jest w innych krajach, gdzie mają dłuższą tradycję i większą liczbę uczestników. Podczas targów rekrutacyjnych QS World MBA Tour 2008 w Londynie na kursy w różnych szkołach biznesu zapisało się o 15 proc. więcej osób niż rok wcześniej. Co ciekawe, o ile w poprzednich latach wiele firm finansowało te studia swoim pracownikom, o tyle obecnie menedżerowie coraz częściej płacą za nie z własnej kieszeni.

---

– W czasie recesji osoby, które ukończyły MBA organizowane przez prestiżowe uczelnie, takie jak Szkoła Główna Handlowa i Akademia Leona Koźmińskiego, zyskują przewagę na rynku pracy. Studia pozwalająim poznać kontekst biznesu, którym się zajmują, dają szerszą perspektywę, umiejętność rozwiązywania nietypowych problemów – mówi Jacek Ciesielski, dyrektor generalny wydawnictwa Versita, absolwent MBA w SGH.
W Polsce w ramach 70 programów MBA na krajowych uczelniach studiuje dziś kilka tysięcy osób. W USA i Europie Zachodniej MBA to prawdziwy przemysł, będący głównym źródłem dochodów najbardziej znanych uczelni biznesowych. Tylko w USA co roku studia MBA kończy około 100 tys. osób. Tam właśnie narodziła się idea Master of Business Administration, zwykle dwuletnich studiów podyplomowych z zarządzania dla osób, które mają już przynajmniej kilkuletnie doświadczenie zawodowe. Pierwszy wprowadził je w 1900 r. Dartmouth College w Pensylwanii, ale pierwszy dyplom MBA przyznano dopiero w latach 20. w Graduate School of Business Administration utworzonej przy bostońskim Uniwersytecie Harvarda. Po wojnie pomysł przeszczepiono na grunt europejski. Do Polski MBA trafiło dopiero w latach 90. W ostatniej dekadzie kursy te stały się tak intratnym biznesem dla uczelni na świecie, że zaczęto tworzyć wiele programów kształcenia dla świeżych absolwentów szkół wyższych, nie ograniczając się już do menedżerów z pewnym stażem. Wśród absolwentów kierunków ekonomicznych pojawili się fizycy, historycy, filozofowie czy biolodzy.
W 1990 r. za studia MBA na Harvardzie trzeba było zapłacić 15 350 USD, a dziś już 43 800 USD. Niektóre uznawane za prestiżowe szkoły biznesu, takie jak London Business School, podniosły w tym okresie opłaty nawet dziesięciokrotnie. W Polsce – według danych portalu Pracuj.pl – średnia cena kursu MBA wynosi obecnie 28 740 zł. W wypadku najlepszych programów trzeba zapłacić tyle, ile za średniej klasy samochód. Na przykład kurs Euro MBA w Akademii Leona Koźmińskiego kosztuje aż 120,5 tys. zł, a za kurs WEMBA – Executive MBA w SGH – trzeba zapłacić 86 tys. zł. W cenę wliczone są m.in. koszty podręczników i materiałów dydaktycznych, zorganizowania sesji integracyjnej czy pobytu w zagranicznej szkole biznesu (podróż, zakwaterowanie itd.), na przykład – w wypadku studiów MBA w SGH – na Uniwersytecie Minnesoty w Minneapolis. Ale już w tym ostatnim wypadku uczestnicy sami muszą dopłacić za wyżywienie czy studencką wizę do USA.
Koszty są – jak na usługę edukacyjną w polskich warunkach – ogromne. Czy MBA jest tego warte? – Te studia powinny zmieniać nie tylko zasób wiedzy i umiejętności uczestników, ale przede wszystkim ich myślenie i postrzeganie międzynarodowego biznesu – mówi dr Bogdan Gorczyca, dyrektor ds. programów nauczania i MBA w Wyższej Szkole Zarządzania – Polish Open University. – Te studia są jak obóz kondycyjny, który przygotowuje do biznesowych zawodów, czyli codziennej rywalizacji na rynku – ocenia Robert Niewiadomski, prezes producenta soków i dżemów Agros Nova, absolwent MBA w WSZ – Polish Open University w Warszawie. – To była inwestycja mojego życia. Nie pracowałbym tu, gdyby nie te studia – uważa Janusz Dziurzyński, członek zarządu światowego giganta Procter & Gamble w Polsce, który studia MBA zaczął tuż po uzyskaniu dyplomu inżyniera.
Chętnych do wyłożenia przynajmniej kilkudziesięciu tysięcy złotych nie brakuje. Na przykład podczas ostatniej rekrutacji na studia MBA w Szkole Biznesu Politechniki Warszawskiej było pięciu kandydatów na miejsce. Nie bez znaczenia jest też dość powszechne przekonanie, że posiadanie dyplomu MBA przekłada się na wyższe zarobki. Cenione na świecie szkoły biznesu chwalą się, że zarobki absolwentów ich kursów MBA rosną przynajmniej o 50- -70 proc. w porównaniu ze średnią rynkową pensą menedżera.
Menedżerowie z dyplomem MBA ze słynnej The Wharton School na Uniwersytecie Pensylwanii zarabiają przeciętnie 169 tys. USD rocznie, kończący studia MBA w Harvard Business School – 163 tys. USD rocznie, a absolwenci MBA w London Business School – 146 tys. USD rocznie. Ponad 90 proc. uczestników kursów MBA w tych szkołach po ich ukończeniu zmienia pracę na lepiej płatną. W Polsce przeciętna miesięczna pensja absolwenta studiów MBA wyniosła w 2008 roku 12,6 tys. zł – wynika z Internetowego Badania Wynagrodzeń, przeprowadzonego przez firmę doradztwa personalnego Sedlak & Sedlak. To o jedną piątą więcej niż rok wcześniej i niemal trzykrotnie więcej, niż wynoszą średnie zarobki pracowników z wyższym wykształceniem bez specjalistycznych studiów z zarządzania.
W wypadku MBA równie, a może nawet bardziej istotne od uzyskiwanej wiedzy są wynoszone ze studiów znajomości. Na kursach spotykają się menedżerowie czołowych firm na rynku, którzy niedługo będą grali w nich pierwsze skrzypce. Tworzą się „klany" na wzór uczelnianych organizacji absolwentów, wzajemnie wspierających się w karierach. – Zaraz po ukończeniu MBA zostałem dyrektorem sieci kablowej Aster City, potem dyrektorem działu kredytów w banku Société Générale. Trudno tylko powiedzieć, na ile do kolejnych awansów przyczyniła się moja wiedza wyniesiona ze studiów MBA, a na ile nawiązane podczas nich kontakty – mówi Tomasz Zganiacz, prezes firmy deweloperskiej Triton Development.
Dodatkowych chętnych napędził szkołom biznesowym obecny kryzys. Dlatego w ich programach MBA pojawiły się nowe wątki. Wykłady o skutkach kryzysu finansowego wprowadziła Gdańska Fundacja Kształcenia Menedżerów. Słuchacze studiów MBA w Akademii Leona Koźmińskiego analizują dziś przyczyny kryzysu. – Programy MBA muszą być dostosowywane do wymogów współczesnego rynku i bieżącej sytuacji – mówi prof. Witold Orłowski, dyrektor Szkoły Biznesu Politechniki Warszawskiej. Ta uczelnia też wprowadza do oferowanych studiów MBA tematykę związaną z zarządzaniem ryzykiem finansowym, społeczną odpowiedzialnością i etyką biznesową.
Wzrost zainteresowania MBA ma i swoje złe strony z punktu widzenia uczestników tych studiów. Kilka lat temu dyplom MBA istotnie wyróżniał kandydata na rynku pracy. Dziś staje się coraz powszechniejszą składową CV menedżera. – Rosnąca liczba nowo tworzonych kierunków MBA dewaluuje te studia. Dawniej były elitarne, dlatego gwarantowały najwyższy poziom wiedzy. Dziś idzie się na nie po prestiż lub po prostu dyplom, który ma gwarantować wyższą pensję. Mamy też w Polsce wiele uczelni o wątpliwej reputacji, które nie oferują kształcenia jakości odpowiadającej pobieranym opłatom – wskazuje Janusz Dziurzyński, członek zarządu Procter & Gamble.

CERTYFIKATY MBA Organizatorzy kursów MBA zwykle starają się o tzw. akredytację którejś z międzynarodowych organizacji skupiających uczelnie i osoby związane z „przemysłem  MBA". To swego rodzaju rating potwierdzający jakość i prestiż danego kursu MBA lub organizującej go szkoły biznesu (a także podstawa, na której tworzone są znane rankingi MBA, publikowane m.in. przez „Financial Times" i „The Economist"). Association of MBAs (AMBA) – organizacja powołana w 1967 r. w Wielkiej Brytanii jest najważniejszą i najbardziej cenioną instytucją oceniającą kursy MBA. Jej akredytację w Polsce mają trzy uczelnie: Akademia Leona Koźmińskiego (programy Koźmiński MBA i Euro MBA), Wyższa Szkoła Zarządzania – Polish  Open University (program Part-time MBA) oraz Wyższa Szkoła Bankowa w Poznaniu (program Executive MBA). European Foundation for Management Development – fundacja przyznaje akredytacje EQUIS (European Quality Improvement System) uczelniom biznesowym. W Polsce ma ją tylko Akademia Leona Koźmińskiego. EPAS (Educational Planning and Assessment System) otrzymują konkretne programy MBA. Udzielono jej Executive i International MBA na Politechnice Warszawskiej. Association to Advance Collegiate Schools of Business (AACSB) – powołane w 1916 r. stowarzyszenie skupia i akredytuje szkoły biznesu głównie w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie. Jego akredytacji nie ma żadna polska uczelnia.