To coś podobnego do Naszej Klasy? – pytają osoby, które stykają się z nazwą portalu po raz pierwszy. Upraszczając: oba portale są społecznościowe, służą do kontaktu ze znajomymi i można na nich zamieścić swoje fotki czy filmy. Oba też przez złośliwych mogą być nazywane pustym licznikiem znajomych. Dla wielu osób bycie na Facebooku jest jednak bardziej atrakcyjne, bo – po pierwsze – to zjawisko globalne, a Nasza Klasa – lokalne. „Jestem na Facebooku" równa się: „Jestem światowy”. Po drugie, Facebook dotyczy naszego obecnego życia, mniej grzebania się w szkolnych sentymentach i sprawdzania, kto ile przytył i czy wyłysiał. Po trzecie, to niezły stymulator kulturalny. Swoje profile mają tu teatry, muzea i rozmaite instytucje artystyczne. Ktoś ze znajomych anonsuje koncert, inny zaprasza na wystawę. Kto nie chce być gorszy, dołącza.

---

Wielki organizm pączkuje i dzieli się na komórki wyspecjalizowane: niedawno powstał nowy serwis, Facebook Music – prawdziwa gratka dla fanów. Na darmowych profilach artyści mogą umieszczać informacje o trasach koncertowych, sprzedawać bilety, a przede wszystkim prezentować swoje utwory. Takie konta mają już Alicia Keys, Bruce Springsteen czy Alanis Morissette. Innymi słowy, Facebook robi również za wirtualnego kaowca. Na skalę światową, rzecz jasna. Gdyby podsumować czas spędzony na portalu przez wszystkich użytkowników, wychodzi ponad 3 biliony minut dziennie! To jeszcze trend i snobizm czy już uzależnienie?
Facebook narodził się pięć lat temu w Stanach Zjednoczonych. Student Harvardu Mark Zuckerberg założył portalik społecznościowy dla amerykańskich studentów. Portalik dzięki prostej, a jednocześnie dynamicznej konstrukcji rósł w siłę i zaczynał się przesączać do innych krajów, cały czas po angielsku. Jeszcze kilkanaście miesięcy temu Polaków było na nim mało. Zresztą wtedy przeżywaliśmy euforię Naszej Klasy. Na Facebooku rodacy pojawili się głównie dlatego, że zagraniczni znajomi zaczęli pytać już nie tylko o numer komórki i adres mailowy, ale także o profi l w „księdze twarzy". W końcu szefostwo wyliczyło, że się opłaca, i w maju 2008 r. ruszyła nasza wersja językowa. Co ciekawe, portal nie zapłacił ani grosza za tłumaczenie. Polscy użytkownicy zgłaszali się sami, proponowali hasła, które potem zatwierdzano (lub nie) w głosowaniu.
Obecnie na Facebooku jest już kilkaset tysięcy Polaków. Na świecie liczba osób aktywnych, czyli takich, które zajrzały na stronę w ciągu ostatniego miesiąca, szacuje się na ponad 175 mln. Z tego codziennie przy swoim profilu majstruje aż 18 milionów.
Założyciel, Mark Zuckerberg, który zresztą też ma swój profil na portalu, w marcu 2008 r. znalazł się na 735. miejscu listy magazynu „Forbes" jako najmłodszy miliarder w historii (1,5 mld dolarów). Firma zatrudnia ponad 700 osób, nie tylko w amerykańskich biurach, ale także w europejskich przyczółkach w Dublinie, Paryżu, Londynie. Buszowanie po FB odbywa się w 35 językach, a co dzień debiutuje kilkaset tysięcy nowicjuszy. Z badań przeprowadzonych przez internetową firmę badawczą Rapleaf wynika, że częściej korzystają zeń kobiety. Co ciekawe, najszybciej rosnącą grupą nie są najmłodsi, ale ludzie po trzydziestce, częściej niż na innych portalach reprezentujący klasę średnią.
Bycie na Facebooku działa euforycznie, zwłaszcza na początku. Rejestracja jest łatwa. Wystarczy e-mail, imię, nazwisko. Jeśli ktoś chce, może zdradzić więcej danych – od daty urodzin, przez poglądy polityczne, imię kota, aż do listy ulubionych książek i nazwiska ukochanego. I jeszcze zdjęcie, które będzie się pojawiało przy nazwisku. W pierwszych godzinach i dniach najbardziej ekscytujące jest szukanie znajomych. Można to robić na dwa sposoby – wstukując imię i nazwisko albo udostępniając Facebookowi listę osób, z którymi koresponduje się mailowo. Zaczynają się pojawiać zaproszenia. Czasem od ludzi, których zna się przelotnie, ale zdarza się, że i od kogoś całkiem nieznajomego. Nie trzeba przyjmować każdego – można odmówić albo, co jest mniej bolesne dla drugiej strony, udawać, że się zaproszenia nie zauważyło. Zamieszcza się zdjęcia, filmiki, linki, wymienia szybkie uwagi z tymi, którzy aktualnie są online. Pisze się coś frapującego na tzw. tablicy – swojej albo innych. Sprawdza stronę główną, na której widać, co myślą/czują/robią wszyscy zarejestrowani znajomi. Albo pracuje się nad udoskonala- niem własnego profilu, dodając śmieszną fotę z ostatniej imprezy czy poetyckie zdanie na temat aktualnego stanu ducha.
Facebook pozwala się też wyżyć artystycznie, błysnąć celnym komentarzem, pokazać udane zdjęcie. To może oznaczać początek kariery. Dla wielu zresztą to często jedyna forma zareklamowania swoich piosenek, biżuterii i innej działalności, którą chcieliby nazwać artystyczną. Według najnowszych statystyk udostępnionych przez Facebook, jeden użytkownik ma średnio 120 znajomych. Miesięcznie na serwerach ląduje 850 mln nowych zdjęć. I czas mija nie wiadomo kiedy. Tym bardziej że kusi cała masa różnych kwizów, od „Do jakiego zawodu jesteś stworzony?", „Ile naprawdę masz lat?” po „Kto jest twoim odpowiednikiem w Klanie??”. Im bardziej abstrakcyjne, czy – powiedzmy wprost – głupsze, tym lepsza zabawa. W końcu wiele osób łapie się na tym, że siedzi na „fejsbuczku”, zamiast pracować, sprzątać, pogadać z rodziną, iść na piwo czy pobiegać. Idealna – jak z wszelkimi używkami – byłaby umiejętność korzystania z portalu z umiarem. Psychologowie twierdzą, że uzależnienie zaczyna się wtedy, kiedy przestajemy kontrolować czas. Wszystko jest więc w normie, kiedy zagląda się na portal rozsądnie, zgodnie z wyznaczonym z grubsza planem. Niestety, są ludzie, których wciąga z kretesem.
Brytyjski „Daily Telegraph" podał właśnie wyniki badań na temat nowoczesnego stylu życia. Największe uzależnienia wyspiarzy to kawa, czekolada i... Facebook. Nałóg bywa tak wielki, że przeszkadza w normalnym życiu, w pracy, w związkach. Dlatego na Zachodzie coraz częściej słyszy się o facebookowych samobójstwach. Brzmi groźnie, ale chodzi tylko o wykasowanie profilu. Żegna się znajomych klik i koniec. Ale, uwaga, dane nie znikają i są jeszcze przez jakiś czas przechowywane na serwerach portalu, który wedle najnowszych zmian w regulaminie przejmuje prawa do naszych zdjęć i informacji. Oznacza to, że każdy materiał tam wrzucony przestaje do nas należeć. O to była niedawno (słuszna!) awantura między użytkownikami a szefostwem portalu. Po protestach i bojkocie Mark Zuckerberg częściowo wycofał się z nowych ustaleń.
O Facebooku słychać co chwila – czy to w kontekście biznesowym, czy obyczajowym. Tak jak niedawno, kiedy ogłoszono decyzję o wycofaniu wszelkich zdjęć z karmiącymi piersią kobietami. Naga pierś, mimo że podana w zupełnie nieerotycznym kontekście, została uznana za treść obsceniczną. Facebookowcy protestowali, ale tym razem szefowie portalu pozostali niewzruszeni. Oczywiście taki licznie odwiedzany portal to pokusa dla wirusa. W 2008 r. straszył niejaki Koobface. Wyglądał niepozornie, otrzymywało się wiadomość od znajomego z linkiem do filmu. Klik, i … wirus pożerał dane osobiste. Większość użytkowników jednak nie boi się wirusa. Z niszowymi portalami społecznościowymi jest jak z modnymi klubami. Gdy robią się zbyt popularne, pierwsi użytkownicy przenoszą się gdzie indziej. Facebook wydaje się wyjątkiem. Nawet krytycy przyznają, że rozwija się wzorcowo. Dziś marka wyceniana jest na 15 mld dolarów, a wszystkie krzywe, mimo kryzysu, pną się do góry. Kto wie, czy za chwilę nie będzie bardziej popularny od poczciwego maila. Z badań przeprowadzonych przez firmę Nielsen Online wynika, że w krajach Europy Zachodniej serwisy społecznościowe już wyprzedziły popularnością pocztę elektroniczną! Fenomen Naszej Klasy trwał około dwóch lat, Facebook wydaje się mieć większe szanse przetrwania. Nie służy bowiem do szukania szkolnych miłości, tylko do bycia w kontakcie z ludźmi, którzy są istotni tu i teraz.