Jest rok 2007. Rząd prezydenta Busha stara się skłonić Polskę do zgody na budowę tarczy antyrakietowej, mającej bronić Europy i USA przed rakietami z „nieodpowiedzialnych" krajów. Tarcza to nowomowa, bo w rzeczywistości chodziło o wybudowanie dziesięciu silosów dla rakiet obronnych (interceptorów, czyli przechwytywaczy). Źródła wojskowe wskazują, że takie silosy nadają się również do umieszczenia w nich ofensywnych rakiet dalekiego zasięgu (ICBM-sów). Propozycja Amerykanów przypominała gwarancje dane Polsce przez Anglików w marcu 1939 r.: wtedy inicjatywa też wyszła od Anglików, a nie od Polaków.

---

W sierpniu 2008 r. zostaje podpisana wstępna zgoda na umieszczenie w Polsce 10 przechwytywaczy oraz dostarczenie pewnej liczby patriotów, czyli mniejszych interceptorów (które wykazały się miernymi rezultatami w czasie pierwszej wojny w Zatoce Perskiej). Setka amerykańskich żołnierzy ma zostać przerzucona z Niemiec do Polski. W Niemczech stacjonuje ich 56,2 tys., co mówi jasno, że Amerykanie serio zamierzają bronić Niemiec w wypadku konfliktu z Rosją. Polskie koła rządowe dumnie paradują przed obywatelami, oszołomy protestują, a rząd rosyjski wyraża zaniepokojenie.

Jest rok 2009. Administracja prezydenta Obamy oznajmia 17 września, że rezygnuje z budowy tarczy. Data tego obwieszczenia dowodzi, że nie było ono konsultowane z politykami w Polsce. Polskie koła rządowe zapewniają obywateli, że nic się nie stało, bo Jniedługo Amerykanie obmyślą jeszcze lepszy system obrony. Wujaszek z zagranicy znowu coś wymyśli, a co dopiero Wuj Sam! Znów zamiast dymisji pewne miny członków rządu. Rząd rosyjski wyraża zadowolenie. Zastanawiam się, ile osób odpowiedzialnych za układ ze strony polskiej zbadało, jak się ma tarcza do systemu obrony przeciwko ofensywnym rakietom dalekiego zasięgu w USA. W kilku słabo zaludnionych stanach Ameryki też są ulokowane interceptory tego typu, jaki miał być umieszczony w Polsce. Pełnią jednak funkcję różną od tej, którą rzekomo miały pełnić w Polsce. Ich zadaniem nie jest obrona ludności cywilnej – mają zapewnić, że przynajmniej część amerykańskich ICBM-sów przetrwa agresję. Te ICBM-sy, które ocaleją, zostałyby użyte do kontrataku. Rosjanie o tym wiedzą i mieli prawo podejrzewać, że pojawienie się defensywnych rakiet w Polsce może w przyszłości oznaczać pojawienie się również ofensywnych ICBM-sów. Dlatego tak protestowali przeciwko tarczy. Co zrobiliby Rosjanie, gdyby doszło do zbudowania tarczy i konfliktu między Rosją a Zachodem (choć obecnie to nieprawdopodobne)? Prawdopodobnie wystrzeliliby w stronę Redzikowa swoje ICBM-sy załadowane atomowymi głowicami i obróciliby w pył nie tylko Redzikowo, ale i ćwierć Polski. Amerykanie odżałowaliby setkę swoich żołnierzy i wyraziliby w stosunku do Polaków szczere współczucie.

Przed laty pułkownik Kukliński, dowiedziawszy się, że terytorium Polski miało się stać areną wojny atomowej, zaryzykował życie i rodzinę, aby o sowieckich planach powiadomić Zachód. W 2008 r. przedstawiciele Polski podpisali układ, który narażał kraj raz jeszcze na tego rodzaju sytuację. Tak, tarcza związałaby Polskę bliżej ze Stanami Zjednoczonymi. Tak, to byłoby partnerstwo. Ale kosztem ryzyka obrócenia w perzynę dużej części polskiego terytorium. Gdy się jest słabym, nie wolno takiego ryzyka podejmować. A Polska jest słaba. O tym trzeba więcej mówić, z tym trzeba się zmagać, to trzeba się starać przezwyciężyć. Polskę należy wciąż budować, zamiast udawać, że jest pełnoprawnym partnerem państw olbrzymów.

Czy w polskich kręgach politycznych rzeczywiście ktoś kiedykolwiek wierzył, że Ameryka bierze nasze interesy pod uwagę, kształtując swoją politykę międzynarodową? Wrześniowy wywiad ze Zbigniewem Brzezińskim dla „Rzeczpospolitej" rozwiewa iluzję w sposób łagodny, lecz stanowczy. Prezydent Obama wycofał się z tarczy nie z sympatii dla Polski, która dla niego jest jednym z wielu międzynarodowych pionków. Obama zrezygnował z tarczy, bo jego instynkt polityczny podpowiedział mu, że świat skłania się ku „koncertowi mocarstw”, podobnemu do tego, który powstał na kongresie wiedeńskim w 1815 r. Fakt, że w 2009 r. rosyjski Gazprom podpisał umowę na dostarczanie do USA 12 mln metrów sześciennych skroplonego gazu dziennie, potwierdza to przypuszczenie. Liczące się dla Waszyngtonu państwa to dziś Rosja i Izrael, któremu zależy na osłabieniu Iranu. Rosja może w tym pomóc. Obama zadecydował więc, że w stosunku do Rosji lepiej użyć marchewki niż kija, i wysłał tarczę do kosza. Obama odziedziczył po Bushu złą sytuację gospodarczą i rosnące w siłę tendencje roszczeniowe społeczeństwa, które zamierza ochłodzić przez wprowadzenie powszechnych ubezpieczeń zdrowotnych. Mimo demokratycznej większości w Kongresie projekt jest jednak daleki od realizacji. A jeszcze wojna w Afganistanie i Iraku pochłania już nie miliardy, ale biliony dolarów. Laureat Nobla Joseph Stiglitz napisał o tym książkę „Trzybilionowa wojna” („The Three Trillion Dollar War”, 2008). 30 września 2009 r. Kongres potroił dotacje dla Pakistanu do półtora miliarda dolarów. Pamiętajmy też, że amerykański prezydent ukończył bardzo lewicowy (harwardzki) wydział prawa, a szefem jego administracji jest osoba, która pogrążyła szanse Nancy Kaszak na wejście do Kongresu. To wszystko stawia Obamę na pozycjach bardzo dalekich od Polski.

Nieudana próba zaistnienia Polski w życiu międzynarodowym dowodzi, że niewiele się zmieniło, odkąd Jan Kochanowski pisał (Pieśń XXIV): „Cieszy mnie ten rym: Polak mądr po szkodzie/ Lecz jeśli prawda i z tego nas zbodzie/ Nowe przysłowie Polak sobie kupi/ że i przed szkodą, i po szkodzie głupi". Gdyby polskie media i politycy przestali się zachłystywać tym, co kto powiedział, a zaczęli się zastanawiać, w jakim celu to coś zostało powiedziane – już byłby postęp. A mężowie stanu wciąż są pilnie poszukiwani.

Ewa Thompson
Profesor literatury porównawczej i slawistyki w Rice University w Houston, politolog, jedna z najwybitniejszych znawczyń Rosji Sowieckiej w USA.