Gazprom podpisał niezwykle korzystne dla Rosji porozumienie z Polską na dostawy gazu. Waldemar Pawlak przekonuje, że umowa, która ma wejść w życie 1 stycznia 2010 r., to jednak sukces Polski, a przy tym że jesteśmy pod względem energetycznym najbezpieczniejszym państwem Europy. Tymczasem wygląda na to, że związaliśmy się trwale z jednym dostawcą (w myśl uzgodnień za gaz od Gazpromu będziemy płacić do 2037 r., czyli o 15 lat dłużej niż regulowały to dotychczasowe umowy). Dotychczas sprowadzaliśmy ok. 7 mld m 3 gazu rocznie, teraz będziemy kupować 11 mld m 3 , a Rosjanie będą nam płacili mniej za tranzyt tego surowca do Niemiec.

---

Dziennik „Kommiersant", który opublikował szczegóły uzgodnień Polskiego Górnictwa Naftowego i Gazownictwa SA z Gazpromem, utajnione przez wicepremiera Pawlaka nawet dla członków sejmowej Komisji Gospodarki, napisał o wzroście uzależnienia państw wschodniej Europy od Rosji, a Michaił Korczemkin, dyrektor renomowanej firmy konsultingowej East European Gas Analysis, wróży wręcz bankructwo PGNiG, jeśli spółka będzie musiała kupować gaz u jednego dostawcy tak długo i po zawyżonych cenach, jeśli się weźmie pod uwagę stawki innych oferentów.

Nasi zachodni sąsiedzi, od których także kupujemy gaz, postawili na inną strategię: „zamiast się uzależniać, wejdź w spółkę i uzależniaj". „To wspaniały dzień w stosunkach niemiecko-rosyjskich” – zachwycała się Angela Merkel po podpisaniu w Berlinie przez ówczesnego prezydenta Władimira Putina i kanclerza Gerharda Schrödera umowy o budowie gazociągu Nord Stream. Dziś Merkelzajmuje biurko Schrödera, a jej poprzednik jest etatowym lobbystą Gazpromu.

Rosja u progu zimy znów daje Europie do zrozumienia, że mogą nastąpić zakłócenia w dostawach gazu. Oczywiście, nie z jej winy. Władimir Putin poinformował telefonicznie Fredrika Reinfeldta, premiera Szwecji, która przewodniczy UE, że Ukraina nie wywiązuje się ze swych płatniczych obowiązków, co może spowodować „problemy dla europejskich odbiorców". W rzeczywistości nie chodzi o długi Kijowa. Ukraina jest nie tylko klientem Gazpromu, ale także głównym krajem tranzytowym w eksporcie gazu na Zachód. Europa pokrywa jedną czwartą swych potrzeb z rosyjskich złóż, a 80 proc. tych dostaw trafia do niej właśnie przez Ukrainę. Rosja nigdy się nie pogodziła z utratą wpływów na tym terenie. Bruksela twierdzi, że nie ma powodu do paniki, ale Michaił Korczemkin z East European Gas Analysis stawia sprawę jasno: – Rosja sieje niepokój, by przekonać Europę do budowy gazociągów Nord Stream i South Stream z pominięciem Ukrainy.

„Putin nastawia Unię na nową wojnę gazową" – woła w tytule wiedeński dziennik „Die Presse”, ale to tylko pół prawdy, bo światowa wojna gazowa toczy się już od dawna na wielu frontach. Dotychczas wygrywają w niej kremlowscy stratedzy, którzy krok po kroku realizują swe cele. Już w przyszłym roku ma się rozpocząć instalacja bałtyckiej rury na dnie Zatoki Fińskiej. Niemiecko-rosyjska pępowina gazowa długości 1,2 tys. km połączy Babajewo z Greifswaldem z pominięciem państw bałtyckich i Polski. Choć jej koszt szacowano początkowo na 4 mld euro, dziś nie ma wątpliwości, że wyniesie dwa razy więcej. Pieniądze jednak nie grają roli. W rachubach Moskwy gazowa geopolityka ma być narzędziem poszerzania jej wpływów, a na to pieniędzy zabraknąć nie może.

Sukcesy Moskwy uwidaczniają zmiany stanowisk krajów basenu Morza Bałtyckiego, które dotychczas sprzeciwiały się położeniu bałtyckiej rury. Pierwsza z antyrosyjskiego bloku wyłamała się Dania. Nęcąca dla Kopenhagi była obietnica dostaw 3 mld m 3 gazu rocznie przez Nord Stream dla koncernu DONG Energy. Pod koniec października Duńska Agencja Energetyczna uznała już, że gazociąg nie zagrozi bałtyckiemu ekosystemowi i rząd premiera Larsa L?kke Rassmussena włączył zielone światło dla poprowadzenia 140-kilometrowego odcinka gazociągu przez wody terytorialne wokół Bornholmu oraz duńską strefę ekonomiczną. Moskwie udało się też skruszyć opór Finlandii. W zamian za zgodę na gazociąg rząd Putina obiecał obniżkę cła na import drewna. Pod naciskiem helsińskiej Agencji Ochrony Środowiska Rosjanie skorygowali trasę rurociągu, który ma biec wzdłuż północnych, a nie – jak zakładano – południowych wybrzeży wyspy Suursaari, co ma uchronić położony tam park narodowy. Rząd Matiego Vanhannena ogłosił aprobatę dla Nord Stream.

Tak samo zrobili Szwedzi, jeszcze niedawno zdecydowanie przeciwni projektowi. Dla podkopania stanowiska Sztokholmu Rosjaskłócała jej lokalnych polityków z premierem Reinfeldtem. W 2008 r. kompania Nord Stream wspomogła 40 tys. dolarów budowę Muzeum Historycznego na Gotlandii, w pobliżu której ma przebiegać gazociąg. Za brak stanowczej reakcji na to posunięcie cięgi od rządu zebrała gubernator wyspy Marianne Samuelsson. Ostatecznie gabinet Reinfeldta mimo sprzeciwu opozycji oddał pole. Minister ochrony środowiska Andreas Carlgren oznajmił krótko, że jego kraj nie chce być „monopolistą sprzeciwu". Ofensywa Rosji nie kończy się na Gazociągu Północnym. Równolegle Kreml usiłuje storpedować popierany przez UE i USA projekt gazociągu Nabucco z Iranu i Azerbejdżanu przez Turcję na Bałkany, a stamtąd na zachód Europy, z pominięciem Rosji. Odpowiedzią Moskwy jest konkurencyjny rosyjsko-włoski South Stream, który obok Nord Stream będzie drugim ramieniem energetycznych kleszczy zaciskanych na Starym Kontynencie.

Podjęte w lipcu 2009 r. intensywne zabiegi rosyjskich polityków i lobbystów o zgodę na Gazociąg Północny zbiegły się z podpisaniem w Ankarze przez Austrię, Bułgarię, Węgry, Rumunię i Turcję porozumienia w sprawie Nabucco. Już kilka dni później premier Putin pospieszył do Ankary i wymógł na Turcji przyzwolenie na położenie w jej wodach terytorialnych rury South Stream, którą popłynie rosyjski gaz przez Morze Czarne na zachód Europy. Przychylność premiera Recepa Erdo?ana, który ustawicznie słyszy z Berlina i Paryża, że jego kraj nie nadaje się na członka Unii Europejskiej, Moskwa zdobyła obietnicą „pogłębienia współpracy". Rosja dopłaci do tureckiego ropociągu Samsun – Ceyhan i zobowiązała się pomóc w budowie elektrowni atomowych, które są nadrzędnym celem kolejnych rządów w Ankarze.

Rosjanie się spieszą. Podczas gdy realizacja projektu Nabucco oddala się w czasie i nie są pewni nawet potencjalni dostawcy gazu, już w 2010 r. mają ruszyć prace ziemne przy South Stream. Przy okazji rocznicy wybuchu II wojny światowej Putin spotkał się w Sopocie z bułgarskim premierem Bojkiem Borisowem i ostrzegł go bezpardonowo, że jeśli jego rząd szybko nie włączy się do projektu South Stream, Rosja „znajdzie inną drogę". Kilka dni później bułgarski minister energetyki wydał komunikat, „że oba kraje trzymają się wcześniejszych ustaleń, dzięki którym Bułgaria stanie się osią obrotową na energetycznej mapie dostaw dla Europy”.

Na rosnące uzależnienie Europy od rosyjskich dostaw z niepokojem patrzy Waszyngton. A w Brukseli mówi się wieloma językami i spójnej koncepcji polityki bezpieczeństwa energetycznego jak nie było, tak nie ma.