W połowie poprzedniej kadencji taki kierunek obrał mało znany poseł PiS Roman Czepe, który zamienił poselski mandat na skromną funkcję burmistrza Łap, niedużego miasta na Podlasiu. – Strasznie mu się wtedy dziwiłem – opowiada jego partyjny kolega Zbigniew Kozak. – Tym bardziej że sam dopiero co dostałem się do Sejmu. Myślałem: „Boże, spełniło się moje marzenie, to mój życiowy sukces". Dziś rozumiem jego decyzję. Zajmuje się ważnymi sprawami, mieszkańcy go szanują. A my? Pracy posłów nikt nie zauważa, a wszyscy traktują nas jak pasożytów – mówi Kozak.

W najlepszej sytuacji są ci, którym udało się czmychnąć do Parlamentu Europejskiego. Nie dość, że nie są już kojarzeni z sejmowym dziadostwem, to jeszcze zaczęli dobrze zarabiać. Pensja poselska wynosi dziś ok. 8 tys. zł (w ciągu dziesięciu lat jej siła nabywcza zmniejszyła się prawie o 40 proc. – wspólną winę za to ponoszą rządy PO, PiS i SLD, które bały się dać parlamentarzystom podwyżkę), a europoselska – 32 tys. zł (plus wysokie diety i dodatki). W porównaniu z bankowcem czy menedżerem giełdowej spółki Reputacja Sejmu jest tak zła, że niektórzy posłowie wstydzą się w nim nawet pokazywać, a wielu chce uciec do samorządów poseł zarabia śmiesznie mało. Jak tak dalej pójdzie, to najzdolniejsi politycy będą wybierać wygodną pracę w europarlamencie, mimo że w porównaniu z realną władzą Sejmu jego uprawnienia są bez znaczenia. W tym samym czasie krajowy parlament zamieni się w izbę nieudaczników, którzy nie potrafią znaleźć sobie pracy na wolnym rynku.

Zarobki to tylko jeden z powodów degeneracji Sejmu. Chyba jeszcze ważniejszy jest stosunek do tej instytucji samych polityków, szczególnie najwyższego szczebla. Znamienna była argumentacja, jaką posłużył się Donald Tusk, odwołując swoich ministrów i odsyłając ich na Wiejską. „Rząd reformuje państwo i musi mieć spokój. Oni mają do stoczenia wojnę, więc niech idą do Sejmu" – argumentował premier. Tym samym zadekretował podział na dobry i pożyteczny rząd oraz warcholski i rozbijacki parlament, który zamiast pracować, tylko przeszkadza w dziele naprawy kraju. Reputacja Sejmu jest już tak marna, że media bezrefleksyjnie łyknęły także i inny, kompletnie fałszywy wywód dotyczący afery hazardowej. Przedstawiając radykalne założenia ustawy o grach i zakładach wzajemnych, premier stwierdził, że dokument powinien w całości powstać w rządzie, a nie w parlamencie. Wedle słów Tuska taki sposób prac ma ograniczyć możliwość nieformalnych nacisków lobbystów. Tyle że to czysty absurd, bo w porównaniu z Sejmem, którego prace są stuprocentowo jawne i przejrzyste, pisanie ustaw w szczelnie strzeżonych ministerialnych gabinetach wygląda wyjątkowo tajemniczo. Nie oznacza to oczywiście, że rząd ma nieczyste intencje. To raczej kolejny dowód na to, że na tle skompromitowanego Sejmu wiarygodnie wygląda nawet najbardziej oczywista bujda.

Żeby być sprawiedliwym, trzeba dodać, że w nie mniejszej pogardzie instytucję z Wiejskiej ma lider opozycji Jarosław Kaczyński, który w parlamencie pojawia się od wielkiego dzwonu. Zdarza mu się nawet ostentacyjnie lekceważyć debaty, których sam się wcześniej domagał. Tak było podczas lutowej dyskusji o kryzysie. Późniejsze tłumaczenia, że prezesa PiS nie było, bo źle znosi sejmową klimatyzację, tylko pogłębiły wrażenie, że Sejm to miejsce mało poważne.

Najgorsze jest jednak to, że lekceważący stosunek do Sejmu widać także w postawie kolejnych marszałków, nie wyłączając Bronisława Komorowskiego. – Pan marszałek jest historykiem, zna doświadczenia dwudziestolecia międzywojennego i wie, że posłowie są najłatwiejszym obiektem ataków. W jego zachowaniu widzę kopię tego, co robili niektórzy politycy sanacji. Walcząc z sejmokracją, doprowadzili do kryzysu parlamentaryzmu, a nawet jego całkowitej dekonstrukcji. Mam wrażenie, że ktoś doradził panu marszałkowi podobne dezawuowanie dzisiejszego Sejmu – uważa europoseł PiS Paweł Kowal. Jego zdaniem, walcząc z rozpasaniem posłów, często przerysowanym, Komorowski zręcznie buduje własny wizerunek jedynego sprawiedliwego. Jak to wygląda w praktyce?

Bardzo dotkliwym dla parlamentarzystów przykładem są zagraniczne delegacje, które marszałek radykalnie ograniczył, tłumacząc się cięciem kosztów. Była szefowa Kancelarii Sejmu Wanda Fidelus- Ninkiewicz w swoim wystąpieniu przed komisją spraw poselskich stwierdziła, że te oszczędności w praktyce sprowadzają się do tego, że posłowie „muszą żebrać" o pojedyncze wyjazdy. I to nie u samego marszałka, ale u dyrektora jego gabinetu Jaromira Sokołowskiego. Oznacza to, że demokratycznie wybrani parlamentarzyści muszą dziadować i skamleć u urzędnika średniego szczebla o możliwość wykonywania swoich ustawowych obowiązków. Zresztą często bezskutecznie. Z ustaleń „Wprost” wynika, że w sprawie wybiórczych decyzji Sokołowskiego skargę do marszałka napisała nawet posłanka PO Jadwiga Zakrzewska, szefowa delegacji do Zgromadzenia Parlamentarnego NATO. – Zapytałam o kryteria tych decyzji, bo dla mnie są one niezrozumiałe. Już dwa miesiące czekam na odpowiedź – twierdzi posłanka. – Nie wiem, czy pani poseł dostała od nas jakieś pismo. Wiem za to, że marszałek niedawno rozmawiał z nią osobiście – odpowiada rzecznik Komorowskiego Jerzy Smoliński.

Czarę goryczy przepełnia awantura o dom poselski, którą opisała „Rzeczpospolita". Część parlamentarzystów twierdzi, że Komorowski zlecił administracji hotelu sporządzanie raportów z informacjami o tym, kto odwiedza posłów w ich pokojach. Padły nawet oskarżenia o inwigilację, a część posłów PiS – z Arkadiuszem Mularczykiem, Tomaszem Górskim i Zbigniewem Kozakiem na czele – w ramach protestu postanowiła się wyprowadzić.

Według informacji „Wprost" ten ostatni złożył w tej sprawie nawet doniesieniedo ABW. „Dowiedziałem się, iż posłanki i posłowie są szczegółowo inwigilowani na terenie hotelu poselskiego. (…) Jest to sytuacja niedopuszczalna i wymaga natychmiastowego wyjaśnienia” – czytamy w dokumencie. – Jeden z pracowników kancelarii powiedział mi, że obsłudze hotelu zlecono nawet szukanie butelek po wódce w koszach na śmieci. Brakuje jeszcze tylko tego, by marszałek sprawdzał, czy przed pójściem spać myjemy zęby – mówi Kozak. Pogłoskom o szukaniu w śmieciach butelek jednoznacznie zaprzecza Kancelaria Sejmu, ale posłowie nieoficjalnie przyznają, że taka plotka faktycznie krąży. Mimo że sprawa wygląda, jakby wymyślili to komicy Monty Pythona, to „trunkowa” część mieszkańców domu profilaktycznie zaczęła wyrzucać śmieci poza Sejmem. Według wersji marszałka Komorowskiego o żadnej inwigilacji nie ma mowy. Chodzi jedynie o ustanowienie klarownych zasad, na jakich goście parlamentarzystów mogą nocować w hotelu. – Siedem tysięcy osób nocowało w polskim Sejmie za darmo.

Rekordzista zorganizował nocowanie601 osobodób. Nie może być tak, że hotel poselski jest najtańszą formą wynajęcia pokoju na godziny – tłumaczył Komorowski na posiedzeniu komisji spraw poselskich. Prezydium Sejmu na wniosek marszałka przyjęło więc uchwałę, w myśl której posłowie mogą przenocować w swoim pokoju tylko małżonków i dzieci. Inni goście mogą odpłatnie wynająć oddzielny pokój. O ile dyrektor hotelu wyrazi na to zgodę. Problemem jest jednak to, że nowe przepisy dyskryminują parlamentarzystów żyjących w wolnych związkach, o których nie ma mowy w uchwale. De facto oznacza to, że jeśli posła odwiedzi narzeczona, to po pierwsze, będzie musiała za swój nocleg zapłacić, a po drugie, dostanie osobny pokój. – To absurd. Pan marszałek zachowuje się jak wychowawca w internacie, a nas traktuje jak uczniaków – twierdzi poseł Lewicy Bartosz Arłukowicz. O ile w hotelu posłowie czują się jak uczniaki, o tyle w sejmowych autach wyglądają jak sardynki. Samochodowa flota parlamentu jest tak mała, że zdarza się, iż na lotnisko wyjeżdżają po posłów nie żadne limuzyny, tylko kombivany Reanult Kangoo z kratką, którymi na co dzień wozi się pieczywo. – Są tam tylko trzy miejsca, więc posłowie siedzą jeden na drugim. Co gorsza, zdarza się też, że tymi śmiesznymi samochodami wożeni są nasi goście z parlamentów w innych krajach – opowiada jeden z parlamentarzystów. Żeby być w pełni uczciwym, trzeba zaznaczyć, że widok posła siedzącego na pace pół dostawczego samochodu nie obciąża Komorowskiego, lecz Wandę Fidelus-Ninkiewicz, która jako szefowa Kancelarii Sejmu przez kilka lat odpowiadała za stan samochodowej floty z Wiejskiej.

„Im gorzej, tym lepiej" – zgodnie z tą logiką wyżsi urzędnicy państwa traktują dziś parlamentarzystów. Im bardziej się ich skompromituje i robi z nich bandę ciemniaków i darmozjadów, tym łatwiej dobrze wypaść na ich tle. Pytanie tylko, w kogo ta logika uderzy w następnej kadencji.

Michał Krzymowski