Następstwem niezamierzonego załamania się Europy był równie niezamierzony wzrost potęgi Ameryki. My, których Lincoln nazwał kiedyś „narodem prawie wybranym" przez Boga, nie ratowaliśmy dwukrotnie Europy po to, by wstać z wojennych popiołów jako współrządca świata. Ameryka jest najrzadszym zjawiskiem geopolitycznym: przypadkowym hegemonem. Biorąc pod uwagę naszą historię izolacjonizmu i brak instynktownej ambicji imperialnej, jesteśmy hegemonem ociągającym się. A teraz, po prawie dekadzie wyczerpującego wysiłku spowodowanego odpowiedzią na ataki z 11 września 2001 r., ociągamy się przed przyjęciem roli hegemona bardziej niż kiedykolwiek przedtem. Ta konstatacja prowadzi do następnej konkluzji: mając przed sobą wybór: kontynuować dominację czy też stopniowo, rozmyślnie, chętnie i z uczuciem ulgi pozbyć się jej, znajdujemy się na drodze do tej drugiej decyzji. Wzrost wpływów liberałów w Stanach Zjednoczonych, kontrolujących władzę wykonawczą i obie izby Kongresu, dominujących w mediach i kulturze elit, wepchnął nas na kurs ku upadkowi. I to zarówno w sferze polityki zagranicznej, jak i wewnętrznej.

Prezydent następnie skrytykował ideę wywyższania się pewnych grup narodów ponad inne – co, jak przypuszczam, odnosi się do Rady Bezpieczeństwa NZ, grupy G20 i sojuszników z Zachodu. Obama odżegnał się od „sojuszów narodów, których korzenie wywodzą się z podziałów dawno minionej zimnej wojny" jako „pozbawionych sensu w dzisiejszym świecie wzajemnych powiązań". Co to mówi na przykład o NATO? O naszych sojuszach z Japonią i Koreą Południową, a nawet z Unią Europejską?

Stwierdzenie Obamy jest nonsensem. Więcej – szkodliwym nonsensem. To nonsens mający pewien cel. Odzwierciedla bowiem fundamentalny pogląd, że jedyną uprawnioną siłą sprawczą w systemie międzynarodowym jest ta, która emanuje ze „wspólnoty narodów" jako całości. Gesty prezydenta nie pozostały niedostrzeżone za granicą. Komitet Noblowski wyciągnął wnioski z radykalnej reorientacji polityki zagranicznej USA przez Obamę. W uzasadnieniu przyznania Pokojowej Nagrody Nobla chwali go za „stworzenie nowego klimatu" w stosunkach międzynarodowych, w których „dyplomacja wielostronna odzyskała centralne miejsce, z uwypukleniem funkcji, którą mogą pełnić Narody Zjednoczone i inne instytucje”. To oczywiste, że pomysł, by „społeczność międzynarodowa” działała przez ONZ (fikcja i farsa zarazem!) w celu wymuszania norm i utrzymywania stabilności świata, jest absurdalny. Takie odżegnywanie się od przywództwa nie jest całkowicie nowe. Liberalny internacjonalizm, jaki praktykowały centrolewicowe administracje Clintona w latach 90., na początku ery jednobiegunowości świata, był nieco ambiwalentny w kwestii hegemonii Ameryki, choć dopuszczał jej rolę jako „narodu niezastąpionego” (Madeleine Albright).

Dzisiejszy liberalny internacjonalizm jest inny. Nie centrolewicowy, lecz lewicowo-liberalny. Dla nowego liberalizmu niewystarczające jest stwierdzenie, że władza korumpuje. To Ameryka jest skorumpowana – w tym sensie, że jest obarczona głęboką skazą i historia to potwierdza. A ponieważ pozostajemy narodem tak bardzo niedoskonałym, nie mamy prawa dyktować wyznawanych przez nas wartości innym. Na ulicach Teheranu demonstranci są zabijani, nie domagając się niczego prócz wolności, a tymczasem nasz prezydent nie zajmuje stanowiska, lecz publicznie mówi o naszych rzekomych przewinach wobec Iranu.

Fundamentalne zasady nowego liberalizmu nie są tylko teorią. Mają konsekwencje strategiczne. W praktyce ich przejawem są różne sposoby strategicznego odwrotu Ameryki. Nie ma już „globalnej wojny z terroryzmem". I nie tylko sam termin został zarzucony. Dziś sekretarz stanu odpowiedzialny za bezpieczeństwo wewnętrzne odnosi się do terroryzmu jako do „nieszczęść spowodowanych przez człowieka". Oznacza to, że sam pogląd, iż nasz naród i cywilizacja zaangażowały się w globalną, na śmierć i życie walkę z dżihadyzmem, został również usunięty. Operacyjne konsekwencje dobrowolnego zwijania się naszej potęgi są już oczywiste. Mamy jednostronne odwołanie naszych porozumień o obronie przeciwrakietowej zawartych z Polską i Republiką Czeską. Wycofanie się z tych umów jest odczuwane w całej Europie Wschodniej, po Ukrainę i Gruzję, jako sygnał, że USA ustępują strategicznie Rosji w jej dawnej strefie wpływów. Mamy niezdecydowanie w sprawie Afganistanu – szeroko wyrażana ambiwalencja dotycząca naszej misji oraz poważne rozpatrywanie minimalistycznych wariantów strategii, o których nasi dowódcy polowi powiedzieli prezydentowi, że nie mają szans na sukces. Chodzi o poważne rozważanie strategicznego odwrotu z Afganistanu, z możliwymi katastrofalnymi skutkami dla Pakistanu.

W Iraku obserwujemy determinację, by zakończyć wojnę w sztywnym terminie, przy prawie zupełnym braku zainteresowania zebraniem owoców bardzo kosztownego i krwawego sukcesu. Konkretnie – braku zainteresowania dla wykorzystania porozumienia strategicznego, które zakłada przekształcenie nowego Iraku w strategicznego partnera USA i kotwicę dla utrzymania wpływów Stanów Zjednoczonych w najbardziej niestabilnym regionie świata.

Nowy liberalizm będzie protestować, że mimo swej retoryki dąży do osiągnięcia rzeczywistych strategicznych korzyści dla Stanów Zjednoczonych, zgodnie z założeniem, że powodem braku efektów we współpracy, na przykład z Rosją, Iranem, Koreą Północną lub nawet z sojusznikami w Europie w różnych ważnych sprawach, jest amerykańska arogancja, działania jednostronne i skłonność do odrzucania współpracy. Co zatem przyniosło dziewięć miesięcy owego samoponiżania? Mimo wszystkich naszych ukłonów, ustępstw, przepraszania i wyrzekania się nie potrafiliśmy nawet przekonać Komitetu Olimpijskiego do organizacji igrzysk w Chicago. Jednostronne ustępstwa i oferty bezwarunkowego angażowania się nie przekonały ani Iranu, ani Rosji, ani też Korei Północnej do przyjęcia naszych warunków. Nie przekonaliśmy też krajów arabskich, nawet bezsilnej Autonomii Palestyńskiej, by zaoferowały choć symboliczne gesty w odpowiedzi na silne i niczym nieuzasadnione naciski USA na Izrael. Nawet nasi europejscy sojusznicy nie odpowiedzieli: nie zmobilizowali prawie niczego w odpowiedzi na nasze prośby o większą pomoc w Afganistanie.

Samo oczekiwanie, że ustępstwa mogłyby przynieść korzyści, jest błędne. Prezydent zaproponował radykalne cięcia w arsenale broni nuklearnych i przewodniczył niedawno posiedzeniu Rady Bezpieczeństwa ONZ, która przyjęła rezolucję o powszechnym rozbrojeniu jądrowym, opartą na teorii, że dopóki potęgi nuklearne nie zredukują swych arsenałów, dopóty nie będą miały moralnego prawa, by żądać rezygnacji z broni jądrowej od innych krajów. Lecz jakiekolwiek byłyby zalety jednostronnego rozbrojenia USA lub nawet dwustronnego rozbrojenia USA i Rosji, zakładanie, że doprowadzi to do podobnych gestów ze strony Iranu i Korei Północnej, jest po prostu dziecinne.

Celowy wybór strategicznych odwrotów dla podtrzymania dobrego samopoczucia opiera się na naiwnej nadziei, że w zamian uzyskamy dobrą wolę od państw rozbójniczych. Nie zaskakuje więc, że taka teoria – jako polityka – nie przyniosła żadnych korzyści strategicznych. Ale to nie odstrasza zwolenników nowego liberalizmu, ponieważ ostatecznym celem ich polityki zagranicznej jest spowodowanie, by Ameryka stała się mniej hegemonistyczna, mniej arogancka i mniej dominująca.

Polityka zagraniczna nowego liberalizmu zakłada upadek Ameryki – doprowadzenie do tego, by Stany Zjednoczone stały się po prostu jednym z wielu narodów. Realizacji tego celu sprzyja polityka wewnętrzna. Ta polityka, co oczywiste, nie zakłada ograniczenia naszej potęgi za granicą. Lecz brak takich intencji nie oznacza, że faktycznie tak się nie stanie. Upadek będzie niezamierzonym, ale potężnym efektem ubocznym ambicji nowego liberalizmu, by przesunąć Amerykę z pozycji dynamicznego indywidualizmu ku być może bardziej sprawiedliwemu, lecz statycznemu modelowi europejskiej socjaldemokracji.

O modelu tym można powiedzieć, że jest przyzwoity i zapewnia względną równość. Pociąga on za sobą pewne koszty: mniejszą mobilność socjalną, wyższe bezrobocie, mniej innowacji i twórczej destrukcji, słabszy wzrost gospodarczy. Odbija się to na zdolności do projekcji siły. Wzrost daje dominacji niezbędną muskulaturę – zdolność do utrzymywania wielkiej potęgi militarnej, która przenosi siłę państwa do wszystkich zakątków ziemi. Europejczycy, choć bogaci i rozwinięci, prawie wcale nie mają tej zdolności. Dawno temu dokonali wyboru, poświęcając swoje zasoby budowie szerokiego państwa dobrobytu. Ich wydatki na obronę i zdolności militarne są minimalne. Na morzach i oceanach Europejczycy polegają na marynarce wojennej USA, a na lotnictwie USA, gdy potrzebują transportu. To amerykańscy marines lądują na brzegu, nie tylko by walczyć, lecz także by ratować ofiary tsunami. Stany Zjednoczone mogą robić wszystko to, bo wydają na obronę nieskończenie więcej – więcej niż następne dziewięć państw razem wziętych.

To przesuwanie środków nie jest hipotetyczne. Już się zaczęło. Gdy wyrzuca się miliardy dolarów na stymulowanie gospodarki i inne cele w niekończącym się łańcuchu krajowych programów naprawczych, budżet obronny jest praktycznie zamrożony. Obrona przeciwrakietowa, w której Stany Zjednoczone miały wielką technologiczną przewagę, i która miała zapewnić Ameryce utrzymanie prymatu w stuleciu zdominowanym przez rakiety balistyczne, jest właśnie obcinana. Liczba rakiet przechwytujących na Alasce do obrony przed atakiem północnokoreańskim została zmniejszona, obcięto nakłady na program latających laserów. W tym samym czasie środki budżetowe na szkolnictwo federalne wzrosły o 100 proc. tylko w ciągu roku.

Przewaga dóbr społecznych nad potrzebami bezpieczeństwa nie objawia się tylko w alokacjach budżetowych i priorytetach. Zabraniając wierceń na szelfie morskim i w Arktyce, Stany Zjednoczone pozbawiają się dostępu do wielkich złóż ropy naftowej, które uwolniłyby je od zależności od petrodolarowych rywali – od Iranu po Wenezuelę i Rosję. Możemy się spierać, co ważniejsze: ochrona środowiska czy bezpieczeństwo. To niejedyny kompromis. Prymat USA w kosmosie – symbol amerykańskiej wielkości, rozumiany i otwarcie lansowany przez Johna Kennedy’ego – jest stopniowo zarzucany. W ramach krytycznej oceny wszystkiego, co wiąże się z Bushem, pomysł powrotu na Księżyc w następnej dekadzie jest odrzucany. Po wrześniu 2010 r. promy kosmiczne przestaną latać, a ich zastąpienie nowymi jest dyskutowane i opóźniane. To pozbawi Stany Zjednoczone zdolności do powrotu nawet na orbitę okołoziemską, nie mówiąc już o Księżycu. Na wiele lat będziemy całkowicie uzależnieni od Rosjan, a może nawet od Chińczyków.

Symboliczne, lecz także konkretne znaczenie ma status dolara. Wizja socjaldemokratyczna dopuszcza konieczność ogromnych wydatków na cele socjalne, w pierwszej kolejności na rozbudowaną ochronę zdrowia. Plany obecnie rozważane będą kosztować około biliona dolarów. A jeśli dodać różne sztuczki budżetowe, oznacza to dodatkowe setki miliardów dolarów dokładanych do monstrualnego deficytu budżetowego, który Komisja Budżetowa Kongresu planuje w następnej dekadzie na poziomie 7 bln dolarów. Wpływ tych planów na wartość dolara już jest odczuwalny, a może doprowadzić do katastrofalnego załamania się i/lub hiperinflacji. Kontrola nad światową walutą rezerwową jest narodowym dobrem nie do zastąpienia. Lecz przy każdym kolejnym szacowaniu eksplozji długu narodowego USA podnosi się coraz więcej głosów domagających się zastąpienia dolara jako waluty światowej. Domagają się tego nie tylko nasi przeciwnicy – jak Rosja i Chiny, Iran i Wenezuela – co nie jest zaskoczeniem, lecz nawet prezes Banku Światowego.

Nie ma darmowego obiadu. Socjaldemokracja i towarzyszące jej dobra mogą być wysoko pożądane, ale mają swą cenę, która obciąży dolara, pierwszeństwo w kosmosie, obronę przeciwrakietową, bezpieczeństwo energetyczne, a także nasze zdolności obronne i przyszłą projekcję naszej potęgi. Jeśli głównym celem polityki zagranicznej jest sama definicja prymatu na arenie międzynarodowej, to agenda wewnętrzna, której cele zabierają środki niezbędne do utrzymania roli przywódcy, jest jej dokładnym uzupełnieniem. I w tym sęk. Dla Europejczyków socjaldemokracja to dywidenda pokoju, bo my zapewniamy pokój. Mogą sobie pozwolić na socjaldemokrację bez utrzymywania zdolności do obrony, ponieważ zawsze mogą polegać na Stanach Zjednoczonych. Dlaczego nie my? Europa może ucztować, pić i zabawiać się, bo broni jej Ameryka. Dla Ameryki sytuacja jest inna. Jeśli my wybierzemy beztroskie życie, kto stanie w naszej obronie?

Kiedy 20 lat temu rozpoczęła się era maksymalnej dominacji Ameryki – gdy ku powszechnemu zaskoczeniu po zimnej wojnie wyłonił się świat jednobiegunowy miast wielobiegunowego – wahaliśmy się przed przyjęciem tej roli. I wahali się nie tylko liberałowie, lecz także konserwatyści, jak Jane Kirkpatrick. Wycofanie się z dominacji zostało odrzucone przez większość amerykańskiego konserwatyzmu, lecz znalazło pewien rezonans w głównym nurcie liberalizmu. Mimo to w praktyce liberałowie odważnie interweniowali na Bałkanach (bez sankcji Rady Bezpieczeństwa ONZ) i otwarcie przyjęli rodzaj tymczasowego statusu Stanów Zjednoczonych jako „niezastąpionego narodu". Dziś już nie. Rosnąca w siłę formacja nowego liberalizmu idzie dużo dalej, aktywnie dążąc do zmniejszenia roli Ameryki na arenie międzynarodowej – inter pares, nawet nie primus – i do wprowadzenia socjalnego programu wewnętrznego.

Dlaczego nie możemy wybrać łatwizny i cieszyć się z pochlebstw świata, gdy seryjnie odżegnujemy się, wycofujemy i ustępujemy? Ponieważ globalizacja stworzyła iluzję, iż natura ludzka uległa zmianie, lecz ona się nie zmieniła. Arena międzynarodowa nadal pozostaje stanem natury w rozumieniu Hobbesa, w którym kraje instynktownie dążą do potęgi. Jeśli my z własnej woli oddamy większość naszej potęgi, inni nie pójdą naszym śladem. Wypełnią powstałą próżnię.

Nielekkie są ciężary hegemona. Po daninie krwi i uszczupleniu bogactw w wyniku wojen po 11 września 2001 r. Ameryka jest gotowa zrzucić z siebie ciężar przewodnictwa i łagodnie zsunąć się w abdykację i upadek. Upadek jest kwestią wyboru. Więcej – jest pokusą. Jak się jej przeciwstawić? Po pierwsze, zaakceptować naszą rolę jako hegemona. I odrzucić tych, którzy podważają łagodność naszej dominacji. Jest ku temu powód, gdyż jesteśmy jedynym hegemonem we współczesnej historii, który natychmiast nie skatalizował przeciwko sobie wielkiego sojuszu – jak to się stało na przykład przeciwko napoleońskiej Francji i nazistowskim Niemcom. Jest także inny powód: wiele krajów na obrzeżach Pacyfiku i na Bliskim Wschodzie, a także w Europie Wschodniej i Ameryce Łacińskiej, sprzyja naszej obecności jako państwa równoważącego siły i gwaranta ich wolności. Przyczyna jest prosta: jesteśmy najłagodniejszym hegemonem, jakiego świat kiedykolwiek oglądał.

Opór przeciwko upadkowi zaczyna się od moralnej wiary w siebie i od woli. Utrzymanie dominacji nie jest jednak tylko sprawą woli, lecz zależy od grubości portfela. Nie jesteśmy bezwarunkowo zdani na gospodarczy upadek. Mamy najbardziej dynamiczną, innowacyjną, przodującą technologicznie gospodarkę na świecie. Cieszymy się najwyższą wydajnością. Oczywiście, istnieją duże zagrożenia dla amerykańskiej gospodarki. Ale nie są nieuniknione i nieubłagane. Weźmy zagrożenie dla dolara (jako światowej waluty rezerwowej), które wynika z deficytów handlowych USA. Zagrożenie ze strony Chin jest w dużej mierze przesadzone. Faktycznie dwie trzecie naszego deficytu handlowego pochodzi z importu ropy. To nie jest dane na zawsze. Mamy wybór.

W naszej mocy jest cofnięcie absurdalnego 30-letniego zakazu budowy nowych elektrowni atomowych. W naszej mocy jest wykorzystanie ogromnych krajowych rezerw ropy naftowej po odrzuceniu zakazu wierceń na szelfie i w Arktyce. Nic nie jest z góry określone. Możemy odwrócić ześlizgiwanie się ku upadkowi, możemy odrzucić zależność, jeśli tylko chcemy.

Innym wiszącym nad naszą gospodarką i nad dolarem zagrożeniem są nasze deficyty fiskalne. One też nie są poza kontrolą. Nie ma powodu, by strukturalnie kontynuować masowe deficyty wprowadzone jako czasowe środki antykryzysowe podczas paniki finansowej 2008 r. Kryzys będzie straszną rzeczą, jeśli zostanie wykorzystany przez nowy liberalizm jako mandat dla masowej ekspansji państwa i powiększania długu narodowego – grożąc dolarowi, całej gospodarce i w konsekwencji naszemu statusowi superpotęgi za granicą. Są rzeczy, które trzeba zrobić. Sprzeciwiać się odwrotowi jako strategii i zasadzie. Zapewnić środki dla kontynuacji dominującej roli USA w świecie przez utrzymywanie naszego gospodarstwa w porządku. I wreszcie, możemy pójść za radą Demostenesa, który zapytany, co trzeba zrobić z upadkiem Aten, odpowiedział: „Nie róbcie tego, co robicie teraz".

Charles Krauthammer – konserwatywny amerykański publicysta, piszący na łamach „The Washington Post", „Time Magazine", redaktor „The National Interest”, współpracownik telewizji Fox News. W 1987 r. otrzymał Nagrodę Pulitzera.