Każda kolejna epoka chce mieć swojego Holmesa, rycerza bez skazy, choć nieco ekscentrycznego, który schwyta przestępcę, wymierzy mu sprawiedliwość, a co najważniejsze – przywróci wiarę w racjonalny porządek świata. Postać Holmesa jest tak wyrazista i potężna, że odcisnęła piętno na charakterze wszystkich prywatnych detektywów, policjantów, superszpiegów i innych popkulturowych zbawców ludzkości. Nie należy więc pytać, czy jest coś w nich z Holmesa, ale ile jest go w takich postaciach jak Columbo, Kojak, nasz przaśno-buraczany porucznik Borewicz, nawet dr House (który mieszka w apartamencie 221B, pod którym to numerem mieszkał Holmes na Baker Street) czy wreszcie jego nieodrodne dziecko – James Bond.

---

Mimo widocznych różnic (kobiety, samochody, gadżety itd.) Bond jest Holmesem epoki zimnej wojny. Można więc powiedzieć, że Guy Ritchie nakręcił najnowszego Bonda. Z tą różnicą, że jego bohater zamiast papierosa wystrzeliwującego pocisk pali fajkę, a w zegarku nie ukrywa międzykontynentalnej rakiety. To zrozumiałe – Bond Ritchiego urodził się 100 lat wcześniej i nazywa się Sherlock Holmes.

Na rekordową popularność literackiej i filmowej postaci Holmesa oczywiście mają wpływ wspaniałe przygody i wątki kryminalne genialnie poprowadzone przez jego twórcę – Artura Conan Doyle’a, ale nie tylko.Sprawnie napisanych powieści detektywistycznych są przecież tysiące. Holmes jest jeden. Bo najważniejszym atutem Sherlocka Holmesa jest on sam – jako człowiek i jako dziecko swojej epoki. Oprócz wyjątkowego talentu do suspensu mistrzostwo Conan Doyle’a polegało na tym, że w czterech powieściach i 56 opowiadaniach potrafił stworzyć skomplikowanego bohatera z jego detektywistycznym geniuszem, gustami, słabościami, dziwactwami, zahamowaniami i kryptoautyzmem.

Holmes jest nie tylko psychologicznie spójny, lecz także jest nieodrodnym dzieckiem swoich czasów. Bez wątpienia bardziej od królowej Wiktorii jest czytelnym symbolem epoki wiktoriańskiej. Bo trzeba pamiętać,że Conan Doyle pisał Holmesa jako powieść współczesną („Studium w szkarłacie" ukazało się w 1887 r.). A była to szczęśliwa epoka bez wojen. Europa od czasów Napoleona przez sto lat była oazą pokoju. Wielka Brytania stworzyła największe kolonialne imperium wszech czasów, którego centrum był wielki i nowoczesny Londyn. Było to najbardziej rozwinięte cywilizacyjnie miasto świata, którego symbolem był futurystyczny Crystal Palace, wzniesiony przez księcia Alberta, jaśnie oświeconego męża królowej Wiktorii, jako świątynia nauki i postępu – na potrzeby pierwszej wystawy światowej w 1851 r. Ale Londyn podobnie jak Dr Jekyll miał też swoje ponure oblicze Mr Hyde’a: przeludnione dzielnice nędzy, prostytucji i przestępczości – naturalne środowisko Kuby Rozpruwacza.

Między tymi dwoma światami działał i żył Sherlock Holmes – funkcjonariusz nowoczesnego i oświeconego świata w walce z tym mrocznym, starym i złym. Jego działalność nie polegała więc tylko na rozwiązywaniu kolejnych zagadek kryminalnych, ale była wręcz symbolem misji cywilizacyjnej. Walki o nowy, lepszy, nowoczesny i oświecony ład świata. Pod panowaniem brytyjskim, ma się rozumieć. Wiele kryminalnych zagadek Holmesa zaczyna się od jakiejś mrocznej tajemnicy, a nawet magii. Światło rozumu naszego apostoła postępu sprawia jednak, że nawet świecenie demonicznego psa Baskerville’ów zyskuje naukowe, odarte z magii wytłumaczenie.

Arthur Conan Doyle byłby zdziwiony, widząc nowe wcielenie stworzonej przez siebie postaci. W filmie detektyw nie jest flegmatycznym angielskim dżentelmenem o nienagannych manierach, schludnie ubranym w elegancki płaszczyk i charakterystyczną kraciastą czapkę. Grany przez Roberta Downeya Juniora Sherlock to źle wychowany, niedomyty ekscentryk, który wykorzystuje swoją inteligencję, by fizycznie znokautować przeciwnika. Bo nowy Holmes jest prawdziwym macho i uwielbia się bić. Tak jak Bond planuje każdy ruch – wygrywa nie tyle dzięki sile fizycznej, ile dzięki błyskotliwości i wiedzy, które pozwalają mu przewidzieć zachowanie przeciwnika. Detektyw ma – tak samo jak agent 007 – pociąg do pięknych i niebezpiecznych kobiet. I uczestniczy w spektakularnych, efektownych pościgach. Tyle że – siłą rzeczy – nie porusza się sportowymi samochodami, lecz pieszo. W filmie co chwila coś wybucha, mordobicie jest tak samo ważne jak słynna holmesowska dedukcja, a bohaterowie cudem unikają kontaktu z piłą mechaniczną tudzież bronią chemiczną.

„Sherlock Holmes" to dowód na zbawienny wpływ rozwodów – w każdym razie temu reżyserowi rozstanie z żoną bez wątpienia artystycznie pomogło. Od kiedy znalazł się „w łóżku z Madonną”, ceniony za „Przekręt” Ritchie kręcił filmy, które spotykały się z fatalnym przyjęciem i krytyków, i widzów. Największą klapą był „Rejs w nieznane” z 2002 r., w którym piosenkarka zagrała główną rolę. Film zdobył pięć nagród, niestety były to same Złote Maliny. Dziś Ritchie znowu triumfuje – w pierwszy weekend po premierze „Sherlock Holmes” tylko w USA zarobił ponad 65 mln dolarów, mniej jedynie od „Avatara” Jamesa Camerona, namaszczanego na największy kinowy hit wszech czasów.

Atmosferę wokół filmu podgrzewałumiejętnie skandalista Robert Downey Jr. „Zazwyczaj mówię takie rzeczy o kobietach, ale między mną i Jude’em (Lawem, odtwórcą roli Watsona) naprawdę wytworzyła się niesamowita chemia. Myślę, że powinniśmy zagrać w jakiejś komedii romantycznej". Swoje dorzuciła też odtwórczyni głównej roli żeńskiej Rachel McAdams, którą zapytano o charakter relacji łączącej detektywa i medyka: „Irene Adler nie daje Sherlockowi, więc ich homoseksualizm jest wymuszony przez okoliczności”. Downey zasugerował też, że w sequelu, do którego zdjęcia zaczną się w marcu, Holmesa i Watsona połączy romans. Z tym może być problem, bo właściciele praw autorskich nie zgadzają się na taki wątek. Dyskusja jednak już się rozpętała.

Badacze twórczości Conan Doyle’a wierzą, że skłonności homoseksualne miał pierwowzór Sherlocka, którym był Joseph Bell, lekarz z Edynburga. Ale autor przygód Sherlocka napisał w autobiografii, że homoseksualizm jego znajomego Oscara Wilde’a, wzoru XIX- -wiecznego dżentelmena, to choroba psychiczna, którą powinno się leczyć, trudno więc zakładać, że uczyniłby swojego bohatera gejem. Od tego czasu minęło jednak ponad 100 lat. Sherlock Holmes XXI wieku może być gejem jak najbardziej!